Druk op Duitse regering om ‘ras’ uit grondwet te schrappen

Racisme Het gebruik van het woord ‘ras’ in de grondwet legitimeert racistisch gedachtegoed, vinden veel Duitse politici.

In een glazen wand bij het Jakob-Kaiser-Haus van het Duitse parlement is de tekst van de grondwet geslepen, een kunstwerk van de Israëliër Dani Karavan.
In een glazen wand bij het Jakob-Kaiser-Haus van het Duitse parlement is de tekst van de grondwet geslepen, een kunstwerk van de Israëliër Dani Karavan. Klaaschwotzer/Wikimedia

In Duitsland is een politiek debat opgelaaid over het schrappen van het woord ‘ras’ uit de grondwet. De Groenen hebben daartoe een wetsontwerp aangekondigd, in reactie op de massale internationale demonstraties tegen racisme.

Ze krijgen daarvoor steun van Die Linke, de liberale FDP en regeringspartij SPD. Minister van Binnenlandse Zaken Horst Seehofer (CSU) is bereid erover te praten.

Zijn eigen partij en zusterpartij CDU zijn sceptisch, maar hebben in het debat nog geen positie ingenomen. De grootste oppositiepartij, de AfD, is tegen. Voor een wijziging van de grondwet is een tweederde meerderheid in de bondsdag nodig, die er zonder CDU/CSU niet is.

Net als in de Nederlandse Grondwet wordt in de Duitse Grundgesetz ‘ras’ juist genoemd om discriminatie te verbieden. „Niemand mag op grond van zijn geslacht, zijn afstamming, zijn ras, zijn taal, zijn geboortegrond en afkomst, zijn geloof, zijn religieuze of politieke opvattingen benadeeld of bevoordeeld worden”, staat er in artikel 3 lid 3.

Er bestaan geen rassen

Maar het begrip ‘ras’ drukt „een onderverdeling van mensen in categorieën” uit, stellen Groenen-leider Robert Habeck en zijn partijgenote Aminata Touré, die vicevoorzitter is van het deelstaatparlement van Sleeswijk Holstein. „Die onderverdeling is in tegenspraak met de aanspraak en de geest van onze grondwet: dat alle mensen voor de wet gelijk zijn.” (Artikel 3 lid 1). Bovendien, voegen ze er aan toe, „bestaan er geen rassen”.

Het debat over de kwestie sluimert in Duitsland al jaren. In 2010 deed Die Linke al een vergelijkbaar voorstel, omdat er geen wetenschappelijke, maar alleen een ideologische fundering is voor het begrip ‘ras’. Nu de roep om bestrijding van racisme ook in Duitsland aanzwelt, is niet alleen het debat over de vraag of het woord ‘ras’ wel in de grondwet thuishoort opgelaaid. Er blijkt ook onverwacht veel steun te zijn voor het voorstel van de Groenen.

Maar tegenstanders wijzen erop dat de grondwet, die dateert van 1949, juist uitdrukkelijk zo geformuleerd is als reactie tégen de rassenwaan van de nazi’s. Hoe kan je racisme bestrijden als het woord ‘ras’ taboe is, vroegen twee juristen zich al in 2013 in een Duits juridisch blog af, toen Frankrijk het woord ‘ras’ uit al zijn wetgeving wilde schrappen.

De voorstanders van het schrappen uit de Duitse grondwet bepleiten alternatieve woorden, zoals bijvoorbeeld ‘etnische herkomst’. Ook zou gekozen kunnen worden voor de formulering ‘racistische discriminatie’ te verbieden. De grondwet zou zo de onwetenschappelijke term ras niet langer zélf gebruiken en daarmee legitimeren, maar duidelijk maken dat degenen die dat wél doen niemand op grond daarvan mogen benadelen.

Normalisering

De belangenorganisatie Initiative Schwarze Menschen in Deutschland (ISD) pleitte al in 2015 voor verwijdering van het begrip ‘ras’ uit Duitse wetteksten, omdat het „een centrale rol speelt bij de legitimatie, verbreiding en normalisering van racistisch gedachtegoed”.

De Süddeutsche Zeitung schaart zich deze vrijdag achter het voorstel van de Groenen, onder de kop: ‘Rasse’ muss raus. Maar volgens een commentator van Die Welt maakt het schrappen van ‘ras’ van de grondwet „een exercitieterrein van taalkundige zelfingenomenheid”.

Hij wijst erop dat in de Amerikaanse grondwet nog altijd in artikel 1 staat dat slaven voor 3/5 mens worden meegeteld bij het bepalen van het aantal inwoners van een deelstaat. „Een gedrocht”, vervolgt hij, dat de Amerikanen beschaamd hebben laten staan. Ze hebben hun grondwet verbeterd met amendementen, waaronder het 13de Amendement tot afschaffing van de slavernij, uit 1865.