Agenten bij de blokkade van het dorpje Vo’ in de Italiaanse regio Veneto, eind februari.

Foto Nicola Fossella/EPA

Interview

‘De eerste verspreiders van dit virus zijn jong’

Andrea Crisanti | microbioloog uit Veneto Het coronavirus verspreidt zich ongemerkt, weet de Italiaanse microbioloog Andrea Crisanti. In zijn regio viel de crisis mee.

Met Bergamo als epicentrum werd het Noord-Italiaanse Lombardije vroeg en genadeloos hard getroffen door de corona-epidemie. De regio, met ruim tien miljoen inwoners, heeft meer dan 16.000 doden te betreuren. Opvallend anders verliep het in de regio pal ernaast, Veneto. Daar stierven tot nu toe 1.900 mensen, terwijl er toch ook vijf miljoen mensen wonen.

Het eerste dodelijke slachtoffer van het coronavirus in Italië viel in Veneto, op 21 februari. Diezelfde avond sloten de regionale autoriteiten de woonplaats van de man, het dorpje Vo’Euganeo (ofwel Vo’), hermetisch af, en gelastten dat alle drieduizend inwoners werden getest op het virus. Samen met het Rode Kruis voerde het lab van de microbioloog Andrea Crisanti aan de universiteit van Padua vanaf 6 maart deze tests uit. Dat bleek allesbepalend.

Een enorm percentage

„Er was geen duidelijke reden om iedereen te testen”, zegt hij in een videogesprek vanuit Padua. „Ik denk dat de bestuurders in paniek schoten. Maar ze creëerden een unieke situatie. Het bevroor de epidemie. Wij zagen de wetenschappelijke waarde en vroegen of we een tweede testronde mochten doen, tien dagen later.”

„Toen de eerste resultaten binnenkwamen, ontdekten we dat bijna 3 procent van de mensen al was besmet, een enorm percentage. De eerste patiënt was nog maar net overleden. Wij vonden dat niet zomaar een alarmbel, maar een sirene.” Maar de nationale autoriteiten luisterden niet, zegt Crisanti (65). „Ze waren bezorgd over de economie. Veneto en Lombardije zijn het economische centrum van Italië. Dus ze verordonneerden wel de lockdown van Vo’ en om iedereen te testen, maar de uitkomst wilden ze niet horen.”

Crisanti en zijn collega's ondervroegen alle 73 dorpelingen die positief getest waren, en ontdekten dat ruim 40 procent geen symptomen had: geen koorts, geen hoest, niets. Hetzelfde bleek uit de tweede testronde. „Dat wees erop dat veel mensen het virus ongemerkt aan elkaar doorgeven”, zegt hij.

„Toen stelden we voor om de strategie compleet te veranderen, en de test niet alleen voor diagnostiek te gebruiken, maar als een instrument om toezicht te houden. Steeds als we iemand vonden die positief was, testten we alle contacten.”

Testen van personeel

„Ten tweede wilden we ervoor zorgen dat het ziekenhuis niet de plek zou worden van waaruit het virus zich kon verspreiden. Het ziekenhuis in Padua is het grootste in heel Italië. Het heeft 1.800 bedden, 8.000 medewerkers en 15.000 bezoekers elke dag. Dus je kunt je voorstellen wat er gebeurd zou zijn als het een besmettingshaard geworden zou zijn, zoals het ziekenhuis van Alzano Lombardo, dat half Lombardije besmette.”

Daarom testten Crisanti en collega’s het voltallige ziekenhuispersoneel. Mensen die veel blootgesteld werden zelfs elke week, zoals het personeel op de covidafdelingen en op de eerste hulp. „Daarnaast testten we elke patiënt die werd opgenomen, voor welke aandoening ook, voordat ze naar een afdeling werden gestuurd. Dat wierp echt zijn vruchten af. We hebben geen enkele overdracht in het ziekenhuis gehad.”

Ten derde werden mensen die risico liepen getest, zoals huisartsen, kassamedewerkers, politieagenten en mensen in ouderenhuizen. „Deze verandering in strategie betaalde zich onmiddellijk terug.”

„Lombardije werd beschouwd als het juweel van ons gezondheidssysteem, het heeft een hoog-technologisch ziekenhuis, en koos vanaf het begin een hightech benadering. Dat is heel goed als je een ziekte hebt, maar niet zo goed om een epidemie het hoofd te bieden.”

De rest volgde niet

Ook de rest van Italië volgde niet de strategie van Veneto, zegt hij. „Zij bleven bij de richtlijnen van de WHO, die alleen gericht waren op mensen die symptomen van infectie vertoonden.”

Niet helemaal onbegrijpelijk, vindt hij. „Een epidemie genereert een chaotische respons. Mensen raken verlamd van angst. Het is moeilijk om helder van geest te blijven en een flexibel bestuur dat effectief kan reageren.

Breed testen om de epidemie onder controle te krijgen, dat wilden meer landen, ook Nederland. Maar er was een groot tekort aan testmaterialen en reagentia. Crisanti’s lab werkt met een zelfgebouwd systeem. „Dat is flexibeler, het heeft een hoge capaciteit, je kunt je eigen reagentia maken, en het is goedkoper.” Omdat de levering van een cruciaal ingrediënt, zogeheten primers, twintig dagen zou duren, bestelde Crisanti die via het Imperial College in Londen, waar hij ook een aanstelling heeft. Ze werden binnen een dag verstuurd.

We moeten voorbereid zijn om bij de eerste zieke direct in te grijpen

 

Het meest gevaarlijke van dit virus vindt hij dat het zich al een tijd lang onder de radar kan verspreiden, zoals hij zag in Vo’. Landen zijn er niet goed van doordrongen dat een groot gedeelte van de besmette mensen geen symptomen heeft, en het virus toch kan overdragen, denkt hij.

„De ziekte lijkt zich in het begin vooral te verspreiden onder jongere mensen, die milde klachten hebben of helemaal geen, tot het punt dat meer kwetsbare mensen blootgesteld worden, die je dan in het ziekenhuis ziet belanden met ernstige klachten. En op dat punt is het mogelijk alweer te laat om effectieve maatregelen te nemen.”

„We moeten voorbereid zijn om direct in te grijpen bij het allereerste teken dat er mensen ziek worden. Want als je één zieke hebt, zijn er waarschijnlijk veel meer mensen die geïnfecteerd zijn.”

Lees een reportage uit de zwaarst getroffen provincie in Italië: De sirenes waren het ergst, zegt men in Bergamo