Vragen bij sloop van historisch woonblok in Rotterdam

Wonen Opnieuw dreigt in het Oude Noorden een historisch waardevol woonblok te worden gesloopt. Ook al heeft het de status van ‘waardevolle bebouwing’.

In de Bloklandstraat in het Oude Noorden zijn alle huizen gesloopt behalve één: de eigenaar vond de koopsom te laag.
In de Bloklandstraat in het Oude Noorden zijn alle huizen gesloopt behalve één: de eigenaar vond de koopsom te laag. Foto Hans van Rhoon

Een blok woningen uit eind 19de eeuw staat op de nominatie om te verdwijnen en plaats te maken voor nieuwbouw. Woningcorporatie Havensteder heeft besloten de panden in de Wiekstraat in het Oude Noorden te slopen, ondanks dat ze door de gemeente als „waardevolle bebouwing” zijn aangemerkt.

Het betreft 32 woningen aan de oneven zijde (nummers 21-49) van de Wiekstraat, waarvan een gedeelte (nummers 41-49) al is dichtgetimmerd. Havensteder wil eind dit jaar gaan slopen en in mei volgend jaar met de nieuwbouw beginnen. De oplevering daarvan zou eind 2021, begin 2022 zijn.

Stadsvernieuwing in het Oude Noorden

Het voornemen voor de Wiekstraat herinnert aan de sloop in 2018 van een woonblok in de Bloklandstraat, eveneens in het Oude Noorden. Ook toen verdween er 19de-eeuwse bebouwing die door de gemeente als waardevol was bestempeld. Nieuwbouw verrees daar aan weerszijden van één oude woning die de eigenaar weigerde aan de corporatie (in dit geval Woonstad) te verkopen.

De waardering van gebouwen en stadsgezichten in Rotterdamse wijken is vastgelegd in zogenoemde Cultuurhistorische Verkenningen. De verkenning voor het Oude Noorden werd gepubliceerd in 2013. Doel ervan was de historische identiteit van de wijk mee te laten wegen bij beslissingen van gemeente en corporaties voor sloop of behoud. De toenmalige wethouder schreef in het voorwoord dat het een goed kompas was „om in te schatten hoe we met ons belangrijkste erfgoed moet omgaan en waar we met onze handen van af moeten blijven”. De gemeenteraad werd voorgehouden dat voortaan zou worden ingezet op „het behouden en versterken van de historische beeldkwaliteit van de bebouwing”.

Maar als dat niet blijkt te gebeuren, wat is dan de status of de waarde van die Cultuurhistorische Verkenning? Dat is de strekking van de vragen die ChristenUnie-SGP, GroenLinks en D66 deze week aan bouwwethouder Bas Kurvers (VVD) hebben gesteld over de plannen in de Wiekstraat. Burgerraadslid Gerben van Dijk vermoedt dat het schort aan de verankering van de Verkenning in het bestemmingsplan van de wijk. „Ik heb begrepen dat dat tot op heden niet is gebeurd, en we willen weten waarom niet. Want zonder dat is die Verkenning niet meer dan een stuk papier, zonder enige status.”

Zo lag de Wiekstraat (nu met sloop bedreigd) erbij in 1981. Foto Stadsarchief Rotterdam

Vaststaat dat de gemeente heeft ingestemd met de sloop van de woningen. De nieuwbouw staat genoemd in de prestatie-afspraken die de wethouder in december 2019 met Havensteder heeft gemaakt. De drie partijen in de raad willen weten in hoeverre het cultuurhistorische karakter van de panden daarbij een rol heeft gespeeld.

Is de herrie in de nieuwe wijk straks eerlijk verdeeld?

Volgens Havensteder is het besluit tot sloop en nieuwbouw van het blok genomen – in samenspraak met de gemeente – vanwege de slechte staat van de woningen. „De fundering van enkele woningen is zo slecht dat we om veiligheidsredenen al enkele bewoners hebben uitverhuisd en de panden hebben afgesloten”, zegt woordvoerder Daniëlle Rüngs.

Renovatie wordt altijd als mogelijkheid overwogen, ongeacht de historische waardering, maar was in dit geval te kostbaar, zegt de woordvoerder: „Het gaat niet alleen om de initiële investering, maar ook om de exploitatiekosten op lange termijn. Vergelijk het met een oude auto waar je een nieuwe motor in zet. Daarvan is het onderhoud altijd duurder dan van een nieuwe. Het is niet zo dat we voor de goedkoopste oplossing kiezen, maar ook wij kunnen onze euro’s maar één keer uitgeven.”

Inzicht in het verschil tussen kosten van sloop en nieuwbouw ten opzichte van behoud en renovatie wil Havensteder van specifieke projecten niet geven. Van Dijk van CU-SGP heeft de indruk dat er te snel van wordt uitgegaan dat renoveren duurder is. „Ik heb het idee dat er vaak te makkelijk naar nieuwbouw wordt toegerekend. Het is ook een kwestie van wat je écht wilt. Als je je best doet om iets te behouden, kan er vaak meer dan je denkt.”

Behalve bij de sloop van de 32 boven-benedenwoningen stellen de drie partijen ook vraagtekens bij het voornemen om er twintig eengezinswoningen terug te bouwen, in lijn met het beleid om meer gezinnen in de oude stadswijken te huisvesten. Dat is een „sluipende verdunning” die ingaat tegen het streven van de stad om te verdichten, vinden ze. Ze vragen de wethouder de gemaakte afspraak met Havensteder te heroverwegen en te onderzoeken of renovatie (of tenminste het behoud van de gevel) en het terugbouwen van evenveel woningen mogelijk is.