Analyse

Veel Britten hebben het gevoel dat ze op een ‘lepra-eiland’ leven

Verenigd Koninkrijk Terwijl Europa van het slot gaat, lukt het premier Boris Johnson niet een geslaagde coronastrategie te formuleren. Geruzie tussen Labour en de Tories over onder meer het onderwijs, bemoeilijkt kordaat optreden. „Dit dreigt een epidemie van onderwijskundige armoede te worden.”

Boven: een leerling arriveert op school in Battersea, Londen. Onder: schoonmaakwerk op Regent Street in Londen.
Boven: een leerling arriveert op school in Battersea, Londen. Onder: schoonmaakwerk op Regent Street in Londen. FOTO’S KEVIN COOMBS / REUTERS, JUSTIN TALLIS / AFP

Na 81 dagen van lockdown is Londen nog steeds haar ritme kwijt. ’s Ochtends om 08.50 uur zwiepen de fietsende forenzen niet door de chicane die Thornhill Road met Barnsbury Road verbindt in de wijk Islington. Driehonderd meter verderop, op de hoek met Lofting Road, zwaait Mister Curtis aan de poort van de buurtschool niet met zijn koebel, het teken voor meer dan vierhonderd meisjes (in de lentemaanden gekleed in wit-blauw geblokte jurken) en jongens (grijze korte broek, polo) om in de rij te gaan staan. Om de hoek van het victoriaanse gebouw staat Mrs. Mahmood niet blij de kleuters van Sun Class op te wachten.

Stilte heeft het stedelijke ochtendritueel vervangen. Een vader torst een step op zijn linkerschouder en houdt met rechts de hand van zijn zoontje vast. Achter de ramen laten de eerste plakbandjes los van de tekeningen van regenbogen met opbeurende teksten voor de ‘helden’ van de Nationale Gezondheidsdienst NHS. Een thuiswerkend koppel sjokt door de straat: weer hetzelfde rondje, hetzelfde begin van de dag.

Lees ook: Corona legt rauwe Britse ongelijkheid genadeloos bloot

Terwijl grote delen van Europa wetenschappelijk en medisch advies proberen te rijmen met leven, werken, winkelen, leren en vakantie vieren, is het Verenigd Koninkrijk lamgeslagen door de pandemie.

Piek daalt maar langzaam

Dit jaar zijn er door corona al 63.000 meer doden gevallen in het Verenigd Koninkrijk dan het gemiddelde van de afgelopen vijf jaar, bleek uit cijfers van het Britse bureau voor de statistiek deze week. Volgens vergelijkingen van het Europees Centrum voor ziektepreventie en -bestrijding (ECDC) neemt het verloop van de corona-uitbraak in het Verenigd Koninkrijk een andere vorm aan dan in andere zwaar getroffen landen als Spanje en Italië: na de piek neemt het aantal geconstateerde besmettingen minder snel af.

In delen van het noorden van Engeland vrezen de autoriteiten dat de reproductiewaarde van het virus de één dreigt te overschrijden, met als gevolg dat het virus weer om zich heen slaat. „Wij zijn op dit moment het lepra-eiland”, sneerde columnist Hugo Rifkind deze week in The Times.

Dat is een pijnlijke constatering voor premier Boris Johnson. Een maand geleden sprak hij in een videoboodschap het land toe. „Wij hebben een plan”, zei Johnson toen. „Om zowel het virus te verslaan als onze maatschappij te heropenen.” Basisscholen zouden vanaf 1 juni gefaseerd opengaan, beginnend met de jongste kinderen – omdat die het snelst een leerachterstand oplopen – en de oudste: die moeten zich voorbereiden op de middelbare school.

Er zou een wetenschappelijk Biosecurity Centre komen dat een Covid Alert Level ging bepalen, een dreigingsniveau. Om het virus in te dammen, beloofde de premier reizigers een quarantaine op te leggen.

Inmiddels is duidelijk dat de Britse regering het spoor bijster is geraakt. Van de pilaren die Johnson aankondigde in mei, is bar weinig terechtgekomen. Het Britse ministerie van Onderwijs maakte deze week bekend dat de schoolopening op 1 juni is geflopt. Slechts de helft van de scholen ging open.Slechts 52 procent van de scholen lieten kinderen terugkeren. Van alle Engelse leerlingen die in aanmerking kwamen om weer naar school te gaan, zat 25 procent (659.000 in totaal) in de klas. In het Lagerhuis stelde Gavin Williamson, de minister voor Onderwijs, de verwachtingen bij. Niet langer is het haalbaar om alle basisschoolkinderen voor de vakantie een paar lesuren te gunnen. In september moeten scholen wel weer opengaan, maar ook dat is volgens Williamson „een streven”.

Het Verenigd Koninkrijk is nog lamgeslagen door de gevolgen van de pandemie

Ouders ontploffen van dat soort uitspraken. De teneur: hoezo streven? Regel iets! De regering moet duidelijke regels opstellen en scholen moeten meewerken, klinkt het steeds vaker.

De school aan Lofting Road in Islington pakt het voorzichtig aan. Mondjesmaat mogen de oudste leerlingen terugkeren. Misschien mogen de jongste kinderen vanaf 8 juli weer, schrijft de schoolleiding. Ouders klimmen in de pen. Ze zijn: „Teleurgesteld, gedesillusioneerd, overstuur, verdrietig en gefrustreerd.”

De school antwoordt dat veiligheid en gezondheid belangrijker zijn, zeker gezien het aantal kinderen met een black, asian and minority ethnic-achtergrond. Zij zijn kwetsbaarder voor de gevolgen van het virus, schrijft de school. Op de WhatsApp-groepen valt een andere verdeling op: rijkere en hogeropgeleide ouders willen dat de school opengaat. De ouders die op de estates (sociale woningbouw) wonen, willen dat de school dicht blijft. Zij voelen zich kwetsbaar en wonen vaker met een ouder familielid in huis.

Permanent ingebakken conflict

De kern van het probleem is een felle strijd tussen de Conservatieve regering en een deel van de verzorgingsstaat waar Labour en gelijkgezinden de dienst uitmaken. Schoolhoofden en vakbondsleiders vinden Johnson roekeloos. Ze verwijten Williamson dat hij geen advies geeft over hoe scholen én open moeten én moeten waarborgen dat in een klas maximaal vijftien kinderen zitten die twee meter afstand houden.

Coronacrisis in Verenigd Koninkrijk: op veel fronten hard getroffen, regering-Johnson onder druk

Op de achtergrond speelt mee dat scholen en gemeenten de afgelopen tien jaar op last van de Tories hard moesten bezuinigen. Ze vinden, gesteund door de vakbonden, het oneerlijk en ondoenlijk om nu opeens met spoed extra beschermend materiaal te bestellen en betalen.

Door het permanente conflict tussen Labour en de Conservatieven, tussen oppositie en regering, dat ingebakken zit in het politieke stelsel, lukt het niet om weloverwogen de belangen te wegen. Dat belemmert een discussie, zoals in Nederland of Denemarken, over de rol van kinderen in het verspreiden van het virus.

De schoolsluiting kan weleens de ruzie van de zomer te worden, want de onvrede neemt toe, ook bij Tories onderling. Robert Halfon, een partijgenoot van Johnson en voorzitter van de onderwijscommissie van het Lagerhuis, noemde de situatie krankzinnig. „Dit dreigt een epidemie van onderwijskundige armoede te worden”, zei hij.

Het Biosecurity Centre kampt ook met problemen. Er is ruzie tussen ambtenaren en wetenschappelijke regeringsadviseurs over de plek in de bestuurlijke pikorde. De oprichting is vertraagd. Het centrum kan bovendien alleen over Engeland oordelen. Wales, Schotland en Noord-Ierland blijven vertrouwen op hun eigen adviseurs. Zoals ze ook eigen versoepelingen van de lockdown mogen invoeren. Zo mogen Engelsen elkaar in de buitenlucht met zijn zessen treffen op gepaste afstand, terwijl Schotten met hun achten mogen samenkomen. De decentralisatie van de macht in het VK is ruim twee decennia aan de gang, maar nu pas beseft een aanzienlijk deel van politiek, pers en publiek dat Boris Johnson op allerlei beleidsterreinen vooral de premier van Engeland is.

Lees ook: Cummings houdt Johnson bij de les

Populariteit Johnson neemt af

Johnson is niet alleen minder invloedrijk dan gedacht, hij wordt ook steeds minder populair. In de peilingen dicht Labour in rap tempo het gat met de Conservatieven en in de persoonlijke ratings scoort oppositieleider Keir Starmer veel beter dan Boris Johnson. Vooralsnog heeft Johnson nog geen grote politieke problemen. Op de Theresa May-schaal van machteloosheid scoort hij nog steeds laag. Johnson gidste zijn partij afgelopen december naar de grootste verkiezingsoverwinning in dertig jaar, met een meerderheid in het Lagerhuis van tachtig zetels – daar heeft de pandemie niets aan veranderd. Zijn plan voor een quarantaine stuitte op bezwaren bij partijgenoten, maar Johnson wist de omstreden maatregel (te laat doorgevoerd: economische schade tot gevolg) door te drukken.

Toch gaat de premier een moeilijke tijd tegemoet. De OESO waarschuwt dat de economie van het VK dit jaar mogelijk krimpt met 11,5 procent. Dat zou komen doordat de lockdown later dan in omringende landen werd ingevoerd, daardoor langer duurt en grotere schade aanricht.

De regering zint erop de verplichte social distancing tussen mensen te halveren naar één meter. Dan passen er meer kinderen in klaslokalen, werknemers in kantoren en stamgasten in pubs. Zo wil Johnson de economie redden en voorkomen dat zijn gezag verder afbrokkelt.