Nachtblinde nachtpapegaai bedreigd door hekwerk

Biologie De zeer zeldzame Australische nachtpapegaai kan slecht zien in het donker. Hun ogen zijn veel kleiner dan die van uilen.

Australische nachtpapegaai.
Australische nachtpapegaai. Foto Steve Murphy, Charles Darwin University

Een nachtblinde nachtvogel: een lastige combinatie, zeker als er roofdieren op de loer liggen. Ziehier de tragiek van de zeldzame Australische nachtpapegaai (Pezoporus occidentalis). In Nature Scientific Reports concludeert een internationaal team van biologen dat de nachtpapegaai veel minder goed kan zien dan veel andere nachtvogels, zoals uilen. Steeds meer Australische boeren plaatsen hekken rond weilanden en die obstakels zouden kunnen bijdragen aan hun uitsterven.

Nachtpapegaaien leven in de droge Australische outback. Ze hebben een groen verenkleed met zwarte stippen en een gele buik. Ze wegen rond de 100 gram en eten graszaden. Verder is er heel weinig over ze bekend. Tussen 1845 en 1875 zijn 25 exemplaren verzameld – daarna werden er ruim een eeuw geen nachtpapegaaien waargenomen. In 1990 en 2006 werden er dode individuen gevonden, en in 2013 ontdekten biologen een levende kolonie in Zuidwest-Queensland.

De soort is zo zeldzaam dat de onderzoekers van het huidige artikel slechts één intacte schedel tot hun beschikking hadden. Daarvan maakten ze een 3D-reconstructie, die ze vergeleken met schedels van 180 andere (overdag levende) papegaaien.

Beeldverwerkende gebieden

Daaruit blijkt dat de ogen van de nachtpapegaai niet groter zijn dan die van andere papegaaien. Veel ándere nachtactieve vogels, zoals uilen en nachtzwaluwen, hebben extra grote ogen waarmee ze licht opvangen, en ook extra grote beeldverwerkende gebieden in hun brein. Maar bij de nachtpapegaai blijken de oogzenuwen en de beeldverwerkende breingebieden opvallend klein.

Daarmee lijkt de nachtpapegaai op de enige andere nachtactieve papegaai, de Nieuw-Zeelandse kakapo. Ook die heeft kleine ogen en een brein dat minder bekwaam is in beeldverwerking. Ze kunnen daardoor minder goed objecten onderscheiden.

In principe zou dat voor de nachtpapegaai niet zo problematisch hoeven te zijn – hij leeft immers in een open grasland met weinig obstakels. Maar juist hekken of andere door mensen geplaatste hindernissen zouden voor de vogels een probleem kunnen vormen, bijvoorbeeld als ze voedsel zoeken of moeten vluchten voor roofdieren. In het nationaal park Diamantina in Queensland, waar de nachtpapegaaien ook voorkomen, rapporteerden onderzoekers in 2009 al een exemplaar zonder kop onder een prikkeldraadhek. Vermoedelijk had de vogel zichzelf onthoofd toen hij tegen het prikkeldraad vloog.