Lastenverzwaring als cadeautje

Financiering Staatssecretaris Vijlbrief wil renteaftrek voor bedrijven beperken, zodat ze minder schulden maken en minder kwetsbaar worden.

Staatssecretaris Vijlbrief (Financiën, D66) en minister Ollongren (Binnenlandse Zaken, Koninkrijksrelaties, D66) bij de briefing over steun aan gemeenten die door de coronacrisis in geldproblemen komen.
Staatssecretaris Vijlbrief (Financiën, D66) en minister Ollongren (Binnenlandse Zaken, Koninkrijksrelaties, D66) bij de briefing over steun aan gemeenten die door de coronacrisis in geldproblemen komen. Foto Bart Maat/ANP

Je moet het maar durven. Midden in de coronacrisis een lastenverzwaring voor het bedrijfsleven aankondigen van zo’n 300 miljoen euro en dat presenteren als een cadeautje. Toch is dat precies wat staatssecretaris Hans Vijlbrief (Financiën, D66) afgelopen zondag deed in het televisieprogramma Buitenhof.

Vijlbrief zei dat een van de lessen van de coronacrisis voor hem is dat Nederlandse bedrijven door de relatief hoge schulden die zij hebben, extra kwetsbaar zijn bij economische tegenwind. En dat is niet hun eigen fout, nee, dat is de schuld van de fiscus, stelde Vijlbrief. „Ze worden door het fiscale systeem geprikkeld zichzelf te financieren met heel veel schulden”, zei hij. En: „Ik ga die fiscale prikkel verminderen.”

Concreet gaat Vijlbrief de renteaftrek voor bedrijven die gefinancierd zijn met vreemd vermogen beperken. Nu mag een bedrijf de rente op die schuld aftrekken van de brutowinst, tot maximaal 30 procent van die winst (of 1 miljoen euro). Jaarlijks subsidieert de overheid op deze manier het hebben van bedrijfsschuld met zo’n 1,8 miljard euro – zoveel winstbelasting wordt door de renteaftrek ontlopen.

Vijlbrief zou volgens Haagse bronnen werken aan een plan om de aftrek te verlagen van 30 naar maximaal 25 procent. Daarmee wordt de winstbelasting hoger, 300 miljoen euro volgens experts. Bijkomend voordeel is dat financiering met schuld onaantrekkelijker wordt, wat weer bijdraagt aan de macro-economische stabiliteit doordat faillissementsrisico’s afnemen. Het plan moet op Prinsjesdag af zijn en bevat vooralsnog geen compenserende maatregelen.

Schuld maakt kwetsbaar

Wie het nieuws over de impact van corona volgt, ziet inderdaad dat veel bedrijven snel in de problemen kwamen. Een voorbeeld als het met schulden worstelende HEMA-concern maakt direct duidelijk dat een met schulden overladen bedrijf extra kwetsbaar is. Maar de vraag is wel of de schuld hier de directe oorzaak is, en of het stagneren van het economisch verkeer.

De klassieke stelsels voor winstbelastingen in bijna alle OESO-landen belasten het rendement op het eigen vermogen, terwijl betaalde rente op vreemd vermogen aftrekbaar is. „Wanneer deze ongelijke behandeling tussen eigen en vreemd vermogen niet wordt gecorrigeerd in de inkomstenbelasting, resulteert effectief een belastingvoordeel voor het financieren van activiteiten met vreemd vermogen (debt bias)”, aldus de fiscalisten Schindler en Vrijburg in een bundel over belastinghervormingen die vorig jaar verscheen.

Nederlandse huishoudens en niet-financiële bedrijven hebben internationaal gezien torenhoge schulden. De gezamenlijk schuld bedraagt 275 procent van het bbp, waarvan het bedrijfsleven twee derde voor zijn rekening neemt. Uit een recent onderzoek van de economen van de Rabobank bleek dat de schulden van niet-financiële bedrijven ook worden gebruikt voor fiscale doeleinden.

Ook internationaal staat de fiscale behandeling van schulden, en dan met name de mogelijkheden die dat bedrijven biedt om de winstbelasting te ontwijken, al jaren hoog op de agenda. In OESO-verband is enkele jaren geleden een richtlijn gepubliceerd die belastingontwijking via te gunstige fiscale aftrekmogelijkheden moet beperken. Die richtlijn heeft via Europese afspraken geleid tot beperking van de renteaftrek in Nederland tot de genoemde maximaal 30 procent van de brutowinst of maximaal 1 miljoen euro aan rente. Nederland toonde zich met die interpretatie al een van de strengere landen; veel andere landen hanteren een bovengrens van 3 miljoen euro.

Onder druk van de Tweede Kamer, en als onderdeel van een reeks aangekondigde belastinghervormingen, hebben verschillende commissies de afgelopen maanden gewerkt aan aanvullende maatregelen om belastingontwijking te voorkomen. Een daarvan, onder leiding van topambtenaar Bernard ter Haar, publiceerde vorige maand het rapport Belastingen voor multinationals. Het plan van Vijlbrief is daar een op een in terug te vinden, zij het onder het kopje aanvullende maatregelen. De commissieleden kwamen er onderling niet uit of deze maatregel nou goed of slecht zou uitpakken voor Nederland als vestigingsland.

VNO-NCW: maatregel remt herstel

Juist vanwege die onzekerheid was Dirk Jan Sinke, fiscalist bij werkgeversvereniging VNO-NCW, verrast toen hij Vijlbrief zijn plan hoorde aankondigen. „Ten eerste is het Nederlandse bedrijfsleven helemaal niet zwak gefinancierd door de renteaftrek. Onderzoek van De Nederlandsche Bank liet juist zien dat Nederlandse bedrijven te veel sparen, dat de buffers te groot waren. Ten tweede is het inperken van de renteaftrek in een periode waarin veel bedrijven hun winsten zien verdampen wel heel erg zuur.”

Sinke doelt op de impact van de economische lockdown. Die raakt de winst van veel bedrijven en aangezien de maximale renteaftrek een percentage van die winst betreft, mogen bedrijven nu al veel minder aftrekken dan vorig jaar. Sinke: „Je zou in deze periode eerder een verruiming van de aftrek verwachten, zoals in het steunpakket in de Verenigde Staten is vastgelegd.”

Verdere inperking van de renteaftrek treft volgens VNO-NCW niet alleen bestaande bedrijven hard, het zet ook een rem op investeringen en herstel. Sinke: „Vreemd vermogen is niet iets vies, het is keihard nodig in de economie. Als we de grote transities willen maken op het gebied van klimaat, duurzaamheid, kunstmatige intelligentie en ga maar door, dan vergt dat enorme investeringen. Daar is ook vreemd vermogen voor nodig dat als hefboom kan werken om investeringen sneller terug te verdienen. Dat weegt veel zwaarder dan de aftrekbaarheid van de rente.”

Ook de Nederlandse Vereniging van Participatiemaatschappijen (NVP), de belangenclub van private-equitybedrijven, is kritisch. „Een gebalanceerd gebruik van leningen zorgt ervoor dat kapitaal beter rendeert dan zonder leningen”, zegt bestuurder Tjarda Molenaar. „De aftrekbaarheid speelt maar een beperkte rol bij de afweging om te lenen, juist omdat het fiscale voordeel al zo ver is afgebouwd.” Molenaar waarschuwt voor de gevolgen van verdere aanscherpingen door Nederland. „Er bestaat een kans dat je het investeringsklimaat schaadt, zeker nu in coronatijd, maar ook met het oog op de komende Brexit. We moeten juist competitief blijven.”

Sinke heeft nog wel een alternatieve oplossing voor Vijlbrief: „Als fiscale neutraliteit echt een doel zou zijn, kan dat ook anders. Je kunt ook een aftrek op eigen vermogen introduceren. Rente op vreemd vermogen en dividend op eigen vermogen zijn beide kapitaalkosten. Dan is het logisch dat die kosten beide aftrekbaar zijn en je die bij de ontvanger belast.”