Corona compliceert Urgenda

Klimaatbeleid In september bepaalt het kabinet hoe sterk de kolencentrales worden ingeperkt. Maar corona maakt de zaak complex.

Een berg kolen wacht op vervoer in de Rotterdamse haven. Foto: Robin Utrecht
Een berg kolen wacht op vervoer in de Rotterdamse haven. Foto: Robin Utrecht

Vijf jaar na de eerste rechterlijke uitspraak in de Urgenda-zaak moet het kabinet nog steeds bijsturen om aan dit vonnis te voldoen.

De eis om de uitstoot van broeikasgassen dit jaar met 25 procent te hebben verminderd, wordt met de huidige ontwikkelingen „net of net niet” gehaald. Dat zei minister Eric Wiebes (Economische Zaken en Klimaat, VVD) donderdag, tijdens een debat over de Urgenda-maatregelen die hij in april had aangekondigd.

Eventuele strengere beperkingen voor kolencentrales moeten verzekeren dat de uitstoot toch voldoende afneemt. Kamerleden vroegen donderdag echter vooral om extra maatregelen waarmee burgers hun woning kunnen verduurzamen.

‘Veilige kant’

De Hoge Raad bekrachtigde het vonnis in de Urgenda-zaak in december. Ingrijpende maatregelen waren toen al zo lang afgehouden, dat het doel – 25 procent minder uitstoot in 2020 dan in 1990 – onhaalbaar leek. „We hadden beter aan de veilige kant kunnen blijven”, zei Wiebes donderdag over het eerdere kabinetsbeleid.

Door de coronacrisis worden transport en industriële productie echter zodanig geraakt, dat de CO2-uitstoot dit jaar toch voldoende naar beneden kan gaan. Het kabinet krijgt daardoor in de praktijk een jaar uitstel om aan het vonnis te voldoen. De maatregelen die het kabinet in april aankondigde, moeten zorgen dat de CO2-uitstoot na 2020 niet meer opveert.

Met name CDA, D66, PvdA en SP vroegen Wiebes donderdag om aanvullende stimulansen voor huizenbezitters en huurders om hun woning te verduurzamen. Daarvoor was in april al een maatregelenpakket aangekondigd dat moet zorgen voor 0,2 tot 0,5 miljoen ton CO2-besparing. Dat is een beperkt deel van de extra reductie van 10 à 11 miljoen ton die in december nog nodig was om aan de rechterlijke eis te voldoen.

SP-Kamerlid Sandra Beckerman noemde dat pakket donderdag „een druppel op de gloeiende plaat”, en vroeg om meer stimuleringsmaatregelen, ook om de werkgelegenheid in de bouw op peil te houden. Volgens Wiebes is het echter niet mogelijk om al voor Urgenda méér te doen. „We lopen tegen de opnamecapaciteit van de samenleving aan.” Wel komt er snel een wetswijziging waardoor het voor woningcorporaties aantrekkelijker wordt om zonnepanelen op daken van huurhuizen te leggen.

De meest effectieve Urgenda-maatregel is de in april aangekondigde beperking van de uitstoot van kolencentrales. Het aantal draaiuren van de centrales wordt via een nieuwe wet zodanig beperkt dat de CO2-uitstoot de komende jaren voldoende laag blijft. De eigenaren van de centrales krijgen financiële compensatie. Over de hoogte daarvan wordt nog met de bedrijven gepraat.

Uitstoot bepalen lastig

Wel wordt het lastig te bepalen hoezeer de productie van de kolencentrales moet worden teruggeschroefd. Het kabinet gaat nu uit van 5 tot 7,5 miljoen ton CO2-reductie, maar dat kan nog veranderen op basis van de verwachte landelijke uitstoot.

In september stelt het kabinet vast wat nodig is, zei Wiebes, maar dat moet „een beetje houtje-touwtje”. Cijfers over de CO2-uitstoot en over het verloop van de economische crisis zijn dan nog maar beperkt beschikbaar. „Het lijkt me zinvol om [de uitstoot] nauwer te volgen, maar dat maak ik niet waar.” Een wetswijziging die de productiebeperking voor kolencentrales vastlegt, gaat „net na het derde kwartaal” naar de Tweede Kamer.

De rechterflank van de Kamer probeerde tevergeefs een principieel debat over de rechterlijke uitspraak te voeren. PVV-Kamerlid Alexander Kops haalde de verontwaardiging van mede-parlementariërs op de hals toen hij zei dat „de Hoge Raad vol [zit] met klimaatgekkies die klimaatpolitiek bedrijven”. Het ministerie van Justitie zal dit najaar ingaan op de juridische gevolgen van de Urgenda-uitspraak.