Werken voor het WK van 2022 in Qatar, zonder salaris

Stadionbouw Nieuw onderzoek toont dat van echte verbetering geen sprake is in Qatar, zegt Amnesty. „Arbeidsuitbuiting blijft plaatsvinden.”

Het Al Bayt-stadion in Al Khor, gebouwd onder schrijnende omstandigheden, kan 60.000 toeschouwers herbergen.
Het Al Bayt-stadion in Al Khor, gebouwd onder schrijnende omstandigheden, kan 60.000 toeschouwers herbergen. Foto Ali Haider/EPA

Ongeveer honderd arbeidsmigranten die betrokken zijn geweest bij de bouw van een van de grootste stadions voor het WK voetbal van 2022 in Qatar, zijn maandenlang niet betaald. Het gaat om werknemers uit Afrika en Zuidoost-Azië. Het constructiebedrijf Qatar Meta Coats beloofde de achterstallige salarissen te betalen, maar deed dat niet.

Dat blijkt uit onderzoek van Amnesty International dat deze donderdag wordt gepubliceerd. De mensenrechtenorganisatie sprak met zeven medewerkers van het bedrijf en heeft inzicht gekregen in contracten en correspondentie.

Zij werkten aan de bouw van het Al Bayt-stadion in Al Khor, in het noordoosten van Qatar. De bouwkosten worden geschat op 770 miljoen euro. In dit prestigieuze WK-stadion, dat plaats biedt aan 60.000 toeschouwers, wordt onder meer een halve finale gespeeld.

Het niet betalen van de salarissen begon in 2019, variërend van zes tot acht maanden. De bedragen lopen op van 1.650 tot 16.500 dollar (1.450 tot 14.500 euro). Medewerkers dienden een klacht in bij een arbeidscomité van de Qatarese overheid, maar de afhandeling daarvan gaat traag. Amnesty stelt eveneens dat Qatar Meta Coats werkvergunningen van medewerkers liet verlopen en hen verbood over te stappen naar andere bedrijven.

Het WK voetbal in Qatar, dat vanwege de hitte in de zomer verplaatst is naar het einde van de herfst, ligt al sinds de toewijzing in 2010 onder vuur. De oliestaat kent geen voetbalcultuur en moest de infrastructuur voor het evenement bijna uit het niets opbouwen, met acht hypermoderne stadions. Jaarlijks overlijden honderden bouwvakkers, doorgaans mannen van 25 tot 35 jaar, als gevolg van de extreme warmte in combinatie met lange werkdagen, schreef de Britse krant The Guardian in oktober vorig jaar.

Hervormingen

Zowel Qatar als wereldvoetbalbond FIFA heeft de afgelopen jaren verschillende verbeteringen en hervormingen beloofd, in reactie op de felle kritiek. Dit nieuwe onderzoek toont aan dat er van wezenlijke verbetering geen sprake is, zegt Amnesty. „Ze weten dat het misbruik plaatsvindt, maar ze stoppen het niet”, zegt Amnesty-onderzoeker May Romanos in gesprek met NRC. „Mensenrechtenschendingen en arbeidsuitbuiting blijven plaatsvinden in Qatar.”

Haar collega Ella Knight vertelt het schrijnende verhaal van een jonge Afrikaanse man uit een arm gezin. In zijn zoektocht naar een beter bestaan sloot hij zowel een lening af bij een bank als bij een vriend, voor duizenden dollars. Daarmee kon hij een tussenpersoon betalen die een baan voor hem regelde bij Qatar Meta Coats. „Hij keek ernaar uit om aan de bouw van het stadion te werken en dacht dat alles beter zou worden. Hij vond het spannend, ook omdat hij voetbalfan was”, zegt Knight.

Het WK voetbal in Qatar ligt al sinds de toewijzing in 2010 onder vuur

Nadat de salarissen eerst met vertraging en vervolgens helemaal niet meer werden betaald, kon de man niet meer voldoen aan de verplichtingen voor zijn leningen. „Zijn familie thuis kwam onder enorme druk, om de schuld te betalen”, zegt Knight. „Hij is nu bang om terug naar huis te gaan.”

Arbeidsmigranten vormen volgens Amnesty 95 procent van de beroepsbevolking in Qatar. Dat aantal groeide hard na de toewijzing van het WK. Zo’n 27.500 mensen werken momenteel aan projecten die verbonden zijn aan het WK voetbal.

Lijfeigendom

Groot probleem is het ontbreken van een deugdelijk sociaal vangnet. Door het zogeheten kafala-systeem, een verkapt lijfeigendom (ook wel ‘sponsorschap’ genoemd), hebben bedrijven bijna volledige zeggenschap over de arbeidsmigranten.

Sinds 2017 werkt Qatar aan hervormingen met de Internationale Arbeidsorganisatie, onderdeel van de Verenigde Naties. Maar veranderingen gaan traag. Zo is het nog altijd gebruikelijk dat werkgevers de paspoorten invorderen, zegt Amnesty. Ook, zo stelt de organisatie, blijft het kafala-systeem werknemers verbieden van baan te veranderen zonder toestemming van hun baas

Just Spee, KNVB-voorzitter, zei in februari in NRC dat hij het „goed” vindt dat het WK in Qatar wordt gehouden. „De werkomstandigheden voor gastarbeiders zijn al verbeterd. Is het ideaal? Nee. Maar zonder WK was het waarschijnlijk nog altijd een vorm van slavernij geweest.”

De bouwkosten van het Al Bayt-stadion worden geschat op 770 miljoen euro. Foto Ali Haider/EPA

De Amnesty-onderzoekers zijn het daarmee eens, maar vinden tegelijkertijd dat de FIFA meer druk moet uitoefenen op Qatar, om arbeidsmigranten beter te beschermen tegen uitbuiting. „De afgelopen tien jaar heeft de FIFA haar gewicht niet gebruikt om op te komen voor de rechten van werknemers in Qatar”, zegt Knight.

‘Babystapjes’

Collega-onderzoeker May Romanos spreekt van „babystapjes”, met nog krap tweeënhalf jaar tot het wereldkampioenschap. „We zijn hoopvol dat er hervormingen komen”, zegt ze. „Qatar kan een rolmodel in de regio worden. We willen dat dit een succes wordt: een land met een goede economie en goede mensenrechten, en tevreden arbeiders.”

Onder druk van de publicatie van het Amnesty-rapport heeft Qatar Meta Coats afgelopen weekend sommige arbeiders alsnog uitbetaald, al blijven bepaalde vergoedingen nog uit. Het bedrijf erkent in een reactie aan Amnesty dat zij „problemen met de salarisbetaling” hadden.

Vanwege de uitbraak van het coronavirus liggen de bouwactiviteiten bij het bedrijf sinds eind maart voor onbepaalde tijd stil, stelt Amnesty. De arbeiders verkeren in onzekerheid of zij wel uitbetaald krijgen nu ze niet kunnen werken.