Velde corona Burundi’s eeuwige leider?

Pierre Nkurunziza (1964-2020) Corona zou zijn land niet raken, beweerde president Pierre Nkurunziza. Toen kreeg zijn vrouw Covid-19 en deze week is hij zelf plotseling overleden.

President Nkurunziza in 2015, bij de inauguratie voor zijn derde termijn. De voormalige rebellenleider schond de grondwet door zich voor een derde termijn verkiesbaar te stellen.
President Nkurunziza in 2015, bij de inauguratie voor zijn derde termijn. De voormalige rebellenleider schond de grondwet door zich voor een derde termijn verkiesbaar te stellen. Foto Gildas Ngingo/AP

Officieel bezweek de fitte, 55-jarige president van Burundi, Pierre Nkurunziza, afgelopen maandag plotseling aan een hartaanval. Maar in het uiterst autoritair bestuurde Oost-Afrikaanse land valt de waarheid moeilijk te achterhalen. Nkurunziza’s echtgenote werd vorige week in een medisch vliegtuig naar Kenia gevlogen om voor Covid-19 te worden behandeld. Volgens anonieme bronnen binnen de oppositie is de president aan dezelfde ziekte overleden, melden lokale media. Daarmee zou hij wereldwijd de eerste regeringsleider zijn die aan de gevolgen van het virus bezweek.

Dat terwijl Nkurunziza weigerde maatregelen te nemen tegen het virus. Volgens de officiële cijfers zijn er in Burundi 83 besmettingen geweest en is één persoon overleden. De autoriteiten hebben de epidemie tot nu toe goeddeels veronachtzaamd. Een delegatie van de Wereldgezondheidsorganisatie die daar kritiek op had, moest het land verlaten.

De president liet grote evenementen, sportwedstrijden en de verkiezingen vorige maand gewoon doorgaan. Als vertrekkend staatshoofd woonde hij een aantal bijeenkomsten van zijn regeringspartij bij. Daar zei hij dat God Burundi zou behoeden voor de pandemie.

Over twee maanden is de geplande machtsoverdracht aan partijgenoot Évariste Ndayishimiye, die in mei de verkiezingen met 69 procent van de stemmen won. Critici stellen dat de president de crisis bewust negeerde om de stembusgang door te kunnen laten gaan. In de weken voor de verkiezingen berichtten mensenrechtenorganisaties over ernstige mishandelingen van oppositie-aanhangers. Bisschoppen noemden de uitslag verdacht.

‘Meedogenloze repressie’

Het was duidelijk dat de president van vijftien jaar zijn greep op Burundi, één van de armste landen ter wereld, niet te veel wilde laten verslappen.

Pierre Nkurunziza, kind van een Hutu-vader en een Tutsi-moeder, vocht als rebellenleider in de burgeroorlog in 1993. Er kwamen honderdduizenden burgers om, de VN spraken later van genocide. Zijn rebellengroep werd een politieke partij en in 2005 werd hij verkozen tot president.

Lees ook dit profiel van Pierre Nkurunziza: ‘Wie niet voor mij is, is tegen mij’

Hij was een zelfingenomen patser, geliefd op het platteland en veracht in de steden en door ballingen. Hij presenteerde zich als volksheld, een herboren christen en was eigenaar van voetbalclub Alleluia FC.

Van de Afrikaanse Unie en de VN trok Nkurunziza zich weinig aan. Hij weigerde internationale onderzoeken naar schendingen van mensenrechten en trok Burundi terug uit het Internationaal Strafhof. In 2015 schond hij de grondwet door zich voor een derde ambtstermijn verkiesbaar te stellen, waarna op grote schaal geweld uitbrak en militairen tevergeefs een staatsgreep pleegden.

Volgens Lewis Mudge, Human Rights Watch laat Nkurunziza „een erfenis van meedogenloze repressie achter Hij regeerde door angst te zaaien en ernstige schendingen van de mensenrechten: buitengerechtelijke executies, martelingen, verdwijningen en het systematisch verpletteren van afwijkende meningen.”. Opvolger Ndayishimiye spreekt juist over een erfenis „die we nooit zullen vergeten”. Als Nkrurunziza niet was overleden, zou Ndayishimiye vermoedelijk altijd in diens schaduw zijn blijven staan. De man die vijftien jaar aan de macht was, liet zich „de eeuwige en oppermachtige leider van Burundi” noemen. Nu staat de aanstaande president er alleen voor. En dan is er ‘misschien’ die corona-epidemie nog.