Parijs belooft actie tegen racisme

Politiegeweld Onder grote publieke druk verandert de Franse overheid van toon en kondigt maatregelen aan tegen racisme bij de politie.

Assa Traoré, wier broer Adama in 2016 werd gedood tijdens een politiecontrole nabij Parijs, spreekt de pers toe.
Assa Traoré, wier broer Adama in 2016 werd gedood tijdens een politiecontrole nabij Parijs, spreekt de pers toe. Foto Ian Langsdon / EPA

Op de Place Jan-Karski in het 10de arrondissement van Parijs staren twee gigantische ogen voorbijgangers aan vanaf een drie verdiepingen hoge muurschildering. De ogen symboliseren George Floyd, wiens dood op 25 mei aan de basis lag van de wereldwijde protesten tegen racisme en politiegeweld, en Adama Traoré, die in 2016 onder soortgelijke omstandigheden om het leven kwam nabij Parijs.

De muurschildering – het werk van de beroemde Franse straatartiest JR – is in de nacht van maandag op dinsdag aangebracht, net op tijd om als decor te dienen voor een persconferentie dinsdag in de open lucht van het steuncomité voor Adama Traoré. „George Floyd en mijn broertje zijn op precies dezelfde manier gestorven”, zei zus Assa daar, die al vier jaar lang actie voert voor gerechtigheid voor Adama Traoré.

De gebeurtenissen in de Verenigde Staten hebben een onverwachte nieuwe impuls gegeven aan de zaak-Traoré. Vorige week dinsdag daagden volgens de politie zeker twintigduizend mensen op voor een verboden betoging voor het Justitiepaleis in Parijs – tachtigduizend volgens de organisatoren zelfs. Afgelopen zaterdag kwamen in heel Frankrijk opnieuw zo’n twintigduizend mensen op straat voor Adama Traoré.

Agenten schorsen

Die protesten lijkt nu al vruchten af te werpen. Daar waar Frankrijk doorgaans op het standpunt staat dat racisme ondenkbaar is in het land van Liberté, égalité, fraternité sloeg minister van Binnenlandse Zaken Christophe Castaner begin deze week plots een andere toon aan.

Hoewel hij nog steeds ontkende dat er in Frankrijk sprake is van institutioneel racisme of gericht geweld tegen minderheden, gaf Castaner toe dat „te velen hebben gefaald in hun republikeinse plicht”. Hij beloofde in de toekomst een „nultolerantiebeleid” bij de politiediensten als het gaat om racisme. De minister wil onder andere dat wanneer er een vermoeden bestaat van racistische handelingen of uitlatingen het schorsen van agenten „systematisch wordt overwogen”.

Castaner kondigde ook andere maatregelen aan. Zo wordt bijvoorbeeld de wurggreep bij arrestaties straks verboden. Hij had het overigens niet over de zogeheten plaquage ventral – een ander soort houdgreep die aan George Floyd het leven kostte en die in Frankrijk al langer onder vuur ligt. Volgens zijn familie is ook Adama Traoré het slachtoffer geworden van juist die techniek.

De minister stelde daarnaast een hervorming van politietoezichthouder IGPN in het vooruitzicht. Deze „politie van de politie” behandelt klachten tegen agenten maar wordt er al langer van beschuldigd systematisch partij te kiezen voor de politie. Castaner beloofde meer transparantie en meer onafhankelijkheid.

De politiediensten hebben verbolgen gereageerd op Castaners plannen. Volgens hen wordt het vermoeden van onschuld voor de politie overboord gegooid als louter een vermoeden al tot schorsing kan leiden. „De collega’s zijn razend”, zei Christophe Rouget van de politievakbond SCSI in Le Monde. „Zij voelen zich gekwetst in hun eergevoel.”

Maar het maatschappelijke sentiment zit de Franse agenten op dit moment niet mee. Verschillende Franse media pakten vorige week uit met onthullingen over Facebook- en Whatsapp-groepen van politiemensen waar racistische, seksistische en homofobe uitspraken worden gedeeld. Een zo’n Facebook-groep telt ongeveer achtduizend leden. Ook zijn vorige week zes politiemannen in Rouen naar de disciplinaire raad verwezen omwille van racistische uitspraken die zij vorig jaar in een Whatsapp-groep hadden gedaan over een zwarte collega.

Demonstratieverbod onder druk

Assa Traoré anticipeerde tijdens de persconferentie dinsdag al op de kritiek van de politie: „Wat wij vragen, is dat agenten die zichzelf als de goeien beschouwen het gedrag van de racisten in hun midden aanklagen. Maar dat is in Frankrijk heel moeilijk.”

Traoré riep ook op deze zaterdag opnieuw massaal naar Parijs te komen voor een nationale betoging op de Place de la République. Ook deze betoging zal wellicht verboden worden door de politieprefect van Parijs op grond van de coronavirusmaatregelen. Maar dat verbod staat steeds meer onder druk nu niet alleen de antiracismebeweging maar ook de gele hesjes en het personeel van de openbare ziekenhuizen staan te popelen om opnieuw te betogen.

Lees ook: De politie is in veel meer landen niet je vriend

Woensdag hebben verschillende organisaties, waaronder de liga voor de mensenrechten, een klacht ingediend bij de raad van state tegen het verbod, dat volgens hen in strijd is met het fundamentele recht op betogen. Volgens de liga is het prima mogelijk om te betogen met inachtneming van de sanitaire voorschriften.

Er zat sowieso al sleet op het verbod. Dinsdagavond is op de Place de la République betoogd, op hetzelfde moment dat in Houston de begrafenis van George Floyd plaatsvond. Voor die betoging was ook geen toestemming gegeven, maar minister Castaner had vooraf gezegd dat hij „getolereerd” zou worden. Hij werd georganiseerd door SOS Racisme, een organisatie die nauwe banden heeft met de socialistische partij, en het steuncomité voor Adama Traoré heeft zich ervan gedistantieerd. Er kwamen zo’n tweeduizend mensen opdagen.

Ondanks de beloften van Castaner ziet het er niet naar uit dat het protest in Frankrijk snel gaat liggen. „Als het nodig is, komen we elke week op straat”, zei Assa Traoré dinsdag strijdvaardig.