In hotpants het azc uit: uitbuiting?

Mensenhandel In asielzoekerscentra zijn er signalen van mensenhandel onder Nigerianen. COA, politie, justitie en Tweede Kamer zijn zeer bezorgd.

Een asielzoekerscentrum in de wijk Beverwaard, in Rotterdam-Zuid.
Een asielzoekerscentrum in de wijk Beverwaard, in Rotterdam-Zuid. Foto Paulien van de Loo/Hollandse Hoogte

Een zwangere Nigeriaanse vrouw verdwijnt uit een asielzoekerscentrum in het zuiden van het land. Het is december vorig jaar. Een medewerker van het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) vraagt een bekende van de vrouw waar zij is, maar krijgt een vaag antwoord. De COA-medewerker ruikt onraad, benadrukt dat de vrouw terug moet komen en vraagt waarom zij en andere zwangere vrouwen het asielzoekerscentrum verlaten. De man antwoordt kort: het draait allemaal om geld.

Het COA meldt het voorval aan het Expertisecentrum Mensenhandel en Mensensmokkel (EMM), als een mogelijk signaal van mensenhandel. Daar past het verhaal over de vrouw in een patroon: vanaf begin 2019 tot en met maart dit jaar krijgt het EMM „107 signalen van mensenhandel en mensensmokkel” bij Nigerianen binnen. Die signalen variëren van seksuele uitbuiting tot het gedwongen rondbrengen van drugs.

Politie en justitie zijn ongerust: is er sprake van uitbuiting van Nigerianen in Nederland? Daar lijkt het wel op. Bij asielzoekerscentra komen dreigtelefoontjes binnen aan het adres van de Nigerianen die er wonen, er gaan verhalen rond over voodoorituelen en er zou worden gehandeld in baby’s.

Het aantal Nigeriaanse asielzoekers in Nederland is explosief gestegen: van 760 in 2018 naar 2.460 een jaar later. Wat opvalt: een groot deel vertrekt weer snel. Dat blijkt uit cijfers die het COA verstrekte aan radioprogramma Argos en NRC in het kader van Lost in Europe, een internationaal journalistencollectief dat uitbuiting van asielzoekers in Europa onderzoekt. In 2019 vertrokken er 960 Nigerianen uit een azc. Waar zij nu zijn, is onbekend.

Fenomeenonderzoek

De PvdA stelde de kwestie dinsdag tijdens het wekelijkse vragenuurtje aan de orde. Het COA is onbedoeld „spil” geworden in de „hartverscheurende praktijken” van mensenhandelaren, zei Kamerlid Attje Kuiken. Ook andere fracties spraken hun afschuw erover uit. Mensenhandel is een „hardnekkig probleem”, zei Achraf Bouali (D66). Komt er extra „voorlichting, begeleiding, opsporing”, wilde Bram van Ojik (GroenLinks) weten.

Staatssecreataris Ankie Broekers-Knol (Asiel, VVD) zei dat zij de verhalen al even „verschrikkelijk” vond. Vrouwen in de opvang mogen „absoluut niet aan hun lot overgelaten” worden, benadrukte ze. En ze beloofde een ‘fenomeenonderzoek’ naar mogelijke mensenhandel onder Nigeranen. Eind vorig jaar was ze nog in Nigeria om te praten over het onderwerp, zei ze, maar de opsporing van mensenhandel is „lastig”.

De Nigerianen die naar Europa zijn gekomen hebben vaak hulp gehad van een mensensmokkelaar. Dat kost tienduizenden euro’s. Eenmaal in Europa – meestal Italië, Frankrijk of Nederland – moeten zij de ‘reiskosten’ terugbetalen. Dan zijn er twee opties om geld te verdienen: de prostitutie in of werken als drugskoerier. De meesten Nigerianen lossen hun afkoopsom zonder verzet af. Zij zijn daarna ‘vrij’. Maar sommigen vluchten voordat ze hun schuld hebben afbetaald. Zij ontvangen dreigappjes en -telefoontjes als ze in Nederland zijn.

Interne stukken van het COA schetsen een verontrustend beeld. Een medewerker in Heerlen kan de nieuwe meldingen amper bijbenen en schrijft aan een collega: „In Heerlen heb ik twee gesprekken over mensenhandel per dag.” De gesprekken gaan „je niet in de koude kleren zitten. Ik heb een paar weken pauze nodig”. „Dat klinkt zorgelijk”, reageert de collega.

Soms komen schuldeisers zelf naar het azc. COA-medewerkers maken zich bijvoorbeeld zorgen over een lastige en gewelddadige Nigeriaan die een azc in Noord-Nederland binnendringt. Bij zijn aanhouding worden simkaarten en een notitieboekje gevonden met daarin namen van verschillende vrouwen. Hij wordt het azc uitgegooid en moet terug naar Italië. Amper een week later staat de man weer voor de deur van het azc. Een COA-medewerker: „We kunnen het niet hard maken, maar het gevoel bij deze man is niet goed.” Personeelsleden zijn bang, blijkt uit een interne melding: „Ik heb mijn gesprek met de betrokkene vroegtijdig beëindigd, omdat hij dwingend en dreigend overkwam.”

‘Werkkleding’ per post

Sommige vrouwen lijken gedwongen te worden om vanuit het azc hun lichaam te verkopen. Hun ‘werkkleding’ krijgen ze per post toegestuurd. Een Nigeriaanse ontvangt in een paar weken meerdere pakketjes. De azc-medewerkers zien wat erin zit: pruiken, hoge hakken, lingerie, juwelen. Als een begeleider vraagt of zij schulden heeft, ontkent ze. De begeleiders zijn er niet gerust op: „Mevrouw is met rode laarzen en hotpants het terrein afgelopen en kijkt zoekend naar auto’s.” De beveiliger houdt er een „vreemd gevoel” aan over.

Officier van justitie Warner ten Kate, landelijk portefeuillehouder mensenhandel, kent de verhalen. Nigeriaanse criminelen infiltreren in Nederlandse azc’s, zegt hij. Bendes uit Nigeria slaan hun vleugels uit in Europa, volgens Ten Kate. Eerst Italië, later Frankrijk, nu duiken ze ook in Nederland op, zegt hij. Er zijn „signalen”, zegt hij, dat Black Axe, een Nigeriaanse bende gespecialiseerd in internetoplichting, drugs- en vermoedelijk mensenhandel, in Nederland opereert. Het EMM waarschuwt in zijn onderzoek dat COA-personeel alert moet zijn op asielzoekers met tatoeages, littekens en opvallende begroetingen die kunnen verwijzen naar Black Axe. COA-medewerkers wordt geadviseerd deze „uitingen” te fotograferen en te delen met de politie.

De grootste zorgen heeft Ten Kate over zwangere Nigeriaanse vrouwen. Eind november ontdekte het COA dat deze groep uit de opvang verdwijnt. De zwangere vrouwen kunnen het azc onopgemerkt verlaten, omdat ze zich kort voor en na de bevalling niet hoeven te melden. Sinds 2019 zijn er ‘tientallen’ zwangere vrouwen verdwenen, volgens het EMM.

Sommige vrouwen nemen plotseling de benen. Op hun kamers treffen begeleiders persoonlijke bezittingen aan. De bankpas die ze krijgen van het COA wordt ineens niet meer gebruikt. Vriendinnen en COA-personeel snappen niet waarom de vrouwen weglopen.

In Nigeria rolt de politie in februari een ‘babyfabriek’ op. Daar worden pasgeboren kinderen achtergelaten die bestemd zijn voor de verkoop. Sommige baby’s worden gedood, zegt Ten Kate. Hun lichaamsdelen zouden worden geofferd bij voodoorituelen. Gebeurt dit ook in Nederland? Ten Kate: „Dat weet ik niet, maar ik kan het niet uitsluiten.”

Ook in Zwitserland en Duitsland lopen zwangere vrouwen weg. Europol plande maart dit jaar een bijeenkomst over deze groep, maar die ging vanwege de coronacrisis niet door. De conferentie is naar september verplaatst.

De politie onderzoekt uitbuiting van Nigerianen in Nederland. Om de zwangere vrouwen terug te vinden, moet er internationaal worden samen gewerkt. Agenten zijn vaak sceptisch over de verklaringen van Nigerianen. Het EMM-onderzoek geeft een paar adviezen om bewijs te vinden voor hun verhalen. Door de telefoons van zwangere vrouwen uit te lezen, kan de politie informatie inwinnen over eventueel contact met „criminele groeperingen”. En de meldplicht van het COA voor zwangere vrouwen moet heroverwogen worden, vindt het EMM. Als ook zwangere vrouwen zich moeten melden, valt een vermissing eerder op.