EU: harder tegen nepnieuws Covid-19

Desinformatie De Europese Commissie wil desinformatie over Covid-19 harder gaan aanpakken. Voor het eerst werden daarbij China en Rusland genoemd als actieve verspreiders. „Als we bewijs hebben, moeten we niet terugdeinzen voor namen en shamen.”

Een demonstrant tegen de lockdown in San Diego (VS) doet alsof hij bleekmiddel drinkt. Dat dat zou helpen tegen het coronavirus is een vorm van desinformatie.
Een demonstrant tegen de lockdown in San Diego (VS) doet alsof hij bleekmiddel drinkt. Dat dat zou helpen tegen het coronavirus is een vorm van desinformatie. Foto Sandy Huffaker/AFP

De coronapandemie zet extra druk op de strijd van de Europese Commissie tegen desinformatie en ongewenste buitenlandse beïnvloeding. In een rapport over de ‘infodemie’ die de virusuitbraak in gang heeft gezet, wees Brussel woensdag gericht naar Rusland en China als verspreiders van onjuiste en misleidende informatie rond Covid-19. Ook kondigde de Commissie aan om bestaande richtlijnen voor sociale media rond de aanpak van desinformatie aan te scherpen.

De coronacrisis toont voor de Commissie op allerlei manieren het belang van de aanpak van desinformatie. Bovenal, zei verantwoordelijk Eurocommissaris Věera Jourová, omdat het voor iedereen duidelijk maakt hoe gevaarlijk misleidende informatie kan zijn. Als voorbeeld noemt de Commissie adviezen over het drinken van bleekmiddel, maar ook berichten die wantrouwen in de gevestigde gezondheidszorg en vaccinatieprogramma’s voeden. Jourová: „Het heeft ons laten zien dat misinformatie niet alleen de gezondheid van onze democratie aantast, maar ook die van onze burgers.”

De coronacrisis zet bovendien de geopolitiek achter desinformatie weer in de schijnwerpers. De Commissie erkende woensdag dat de EU te weinig assertief was en buitenlandse actoren de informatievoorziening rond Covid-19 daardoor makkelijker konden beïnvloeden.

Lees ook: Hoe filter je alle corona-onzin uit Facebook, Twitter en YouTube?

Debat ondermijnen

Dat Rusland en China nu als landen die „het democratische debat proberen te ondermijnen” en „hun eigen imago in de Covid-19-context proberen op te vijzelen’” worden benoemd is opvallend. Eerder kreeg de Commissie nog felle kritiek, omdat kritiek op China in een rapport onder invloed van Chinese druk werd afgezwakt. Maar, zei Jourová woensdag, „als we bewijs hebben, moeten we niet terugdeinzen voor namen en shamen.” Als voorbeeld van misleidending noemde ze berichten dat het virus in laboratoria in de VS zou zijn ontwikkeld, maar ook propagandacampagnes over Chinese steun aan Europese landen.

Het terugdringen van nepnieuws en desinformatie probeert Brussel al jaren, maar de coronacrisis schudt de EU weer wakker: de strijd om het narratief wordt wereldwijd hard gevoerd, en Europa slaagt er nauwelijks in daar een eigen verhaal tegenover te zetten.

Tegelijk is de pandemie ook een ‘kans’. De afgelopen maanden spanden bedrijven als Facebook en Twitter zich op voorheen ongeziene manier in om gebruikers te verwijzen naar officiële informatiediensten en de verspreiding van onjuiste medische informatie tegen te gaan. Nu ze hebben laten zien pro-actief te kúnnen handelen, wil Brussel dat ze zich blijven inspannen om onjuiste informatie tegen te gaan.

Lees ook: Misinformatie over coronavirus gaat ook viraal

De techbedrijven wordt nu gevraagd voortaan elke maand inzicht te geven hoe hun aanpak van desinformatie rond het coronavirus verloopt. Bijvoorbeeld op welke manier ze officiële informatie van gezondheidsdiensten promoten, maar ook welke pogingen er zijn gedaan door externe partijen om onjuiste informatie te verspreiden. Het is een aanscherping van de vrijwillige gedragscode die ze in 2018 al ondertekenden, en waarin ze ook al beloofden meer openheid te geven over hun strijd tegen desinformatie, nepnieuws en valse accounts. Nieuw is dat ook TikTok, vooral onder jongeren populair en van oorsprong Chinees, zich bij de gedragscode aansluit.

Nog geen succes

Een groot succes waren de afspraken tot nu toe niet: uiteindelijk bleven de acties van de bedrijven ver achter bij de mooie woorden. Toch is er voldoende reden voor de techbedrijven om de acties van Brussel met interesse, én vrees, te volgen. Uiteindelijk, zei Jourová woensdag, is het nu gepresenteerde actieplan pas een voorbode van een veel uitgebreider en bindender pakket later dit jaar. In de ‘Digital Services Act’ komt de Commissie met Europese wetgeving die de macht van grote techbedrijven op verschillende manieren moet inperken. Zo moeten er onder meer bindende richtlijnen komen over de verantwoordelijkheden van platforms bij het verwijderen van illegale content als geweld of kinderporno.

Jourová prees woensdag Twitter om de waarschuwing die onlangs bij een tweet van de Amerikaanse president Donald Trump werd geplaatst. Volgens de Eurocommissaris is dat uiteindelijk de juiste manier om met feitelijk onjuiste posts om te gaan. „We kunnen het blijven zien, maar ze leveren wel feiten.” De Tsjechische benadrukte dat pers- en meningsvrijheid van cruciaal belang zijn en dat van censuur nooit sprake kan zijn. „Ik wil geen ministerie van waarheid. Ik heb voor 1989 in een systeem met maar één waarheid geleefd, dat willen we absoluut niet.”