Reportage

Een hogere muur van water houdt het grondwater uit de Maas

Maas Een met tien centimeter verhoogd peil van de Maas kan helpen bij bestrijding van de droogte. „De effecten zijn al te merken.”

De Maas ter hoogte van Gennep, in Noord-Limburg. Het peil in de rivier wordt tien centimeter hoger gehouden dan normaal, om de droogte in het stroomgebied te compenseren.
De Maas ter hoogte van Gennep, in Noord-Limburg. Het peil in de rivier wordt tien centimeter hoger gehouden dan normaal, om de droogte in het stroomgebied te compenseren. Foto Flip Franssen

Het water valt ziedend omlaag, zestigduizend liter per seconde. De stuw in de Maas bij het Noord-Brabantse Sambeek, op de grens met Limburg, houdt de rivier op het gewenste peil. Dat is sinds enkele maanden hoger dan gebruikelijk: 11,20 meter boven NAP. „We hebben het peil tien centimeter verhoogd”, vertelt Pascal Weerts, adviseur integraal waterbeheer bij Rijkswaterstaat, hard pratend om boven het gebulder van de stuw uit te komen. „Dat lijkt niet veel, maar de effecten zijn toch al goed te merken.”

Een verhoogd peil is een van de maatregelen om de droogte in Nederland het hoofd te bieden. De maatregel, uitgevoerd met een simpele druk op de knop, werd twee maanden geleden genomen, na overleg met waterschap Limburg en waterschap Aa en Maas. „We zagen toen al een droge periode aankomen.”

Lees ook KNMI ziet een toename van droogte tijdens zomers

Langs de Maas heeft het grondwater op het land de neiging om weg te zakken en uit te stromen naar de rivier. „Dat komt doordat er geen tegendruk is.” Door het verhogen van het peil in de Maas is er een hogere muur van water ontstaan, die het wegstromen van grondwater vertraagt.

En het werkt, glimlacht Weerts. „Effecten zijn tot twee kilometer landinwaarts te meten. Het grondwater stroomt minder snel naar de Maas. Dat scheelt enkele centimeters, blijkt uit metingen van peilbuizen in het grondwater.”

Goed nieuws voor de natuurgebieden aan beide kanten van de Maas, zoals Nationaal Park De Maasduinen. „De natuur profiteert”, zegt Weerts, voorzitter van het regionaal droogteoverleg in Zuid-Nederland, een van de zes in Nederland waarin waterschappen, provincies en Rijkswaterstaat samenwerken. „Vorig jaar is door de droogte veel natuur kapotgegaan. Bomen zijn gesneuveld. Diersoorten zijn verdwenen.”

Nederland, Sambeek, 28-5-2020
Repo over het sturen van het waterpeil in de Maas dmv de stuwen . Het peil in de rivier wordt 10 centimeter hoger gehouden als normaal. Hiermee probeert rijkswaterstaat de gevolgen van de droogte in het stroomgebied wat op te compenseren .
Foto: Flip Franssen
Nederland, Sambeek, 28-5-2020
Repo over het sturen van het waterpeil in de Maas dmv de stuwen . Het peil in de rivier wordt 10 centimeter hoger gehouden als normaal. Hiermee probeert rijkswaterstaat de gevolgen van de droogte in het stroomgebied wat op te compenseren . Een uitgegraven waterberging voor hoogwater in de Maasheggen staat werkeloos droog….
Foto: Flip Franssen
Nederland, Oeffelt, 29-5-2020
Repo over het sturen van het waterpeil in de Maas dmv de stuwen . Het peil in de rivier wordt 10 centimeter hoger gehouden als normaal. Hiermee probeert rijkswaterstaat de gevolgen van de droogte in het stroomgebied wat op te compenseren . Zicht op de rivier ter hoogte van Gennep/ Oeffelt.
Foto: Flip Franssen
Foto’s Filip Franssen

Ook boeren hebben plezier van de peilverhoging, want hoe meer water er in de grond zit, hoe langer ze dat mogen gebruiken. De maatregel geldt voor het stroomgebied van het Limburgse Roermond tot aan het Brabantse Lith, boven Oss aan de grens met Gelderland; een slordige honderd kilometer. Weerts: „We hebben dit vorig jaar juli voor het eerst gedaan, nadat we uitgebreid hadden bekeken tot hoe ver we het peil konden laten stijgen zonder extra risico’s te lopen. Dat was goed bevallen.”

Onderdoorgang bij brug is lager

Het verhogen van het waterpeil lijkt simpeler dan het is. „De stuwen hebben een beperkte maximale hoogte. Meer dan dit redden we niet. Daar is de constructie niet op berekend.” Bovendien moet er voldoende water uit de Maas binnenkomen. „We kunnen dit doen als er minimaal veertig tot vijftig kuub per seconde in Zuid-Limburg binnenstroomt. Als er minder water komt, zakt de druk en kunnen we dit niet meer doen.”

Lees ook De mens zit thuis. Maar wat doet de natuur?

Als het de komende maanden nog droger wordt, gaat Rijkswaterstaat ook het lekwater in de stuw tegenhouden. De schuiven in een van de delen van de stuw zijn met een rubberen rand gedicht. „Maar dat rubber wordt in de loop der jaren hard of raakt beschadigd en zo krijg je wat wij lekwater noemen.” Bij zeer lage waterafvoeren laat Weerts de gaten en kieren dichten met katoenproppen en hout. „Dat gaan we doen als er ten zuiden van Maastricht minder dan 25 kuub per seconde water binnenkomt.” Acuut is zo’n crisis nog niet. „Tot eind juli houden we waarschijnlijk meer dan dertig kuub per seconde. Dat is voldoende om redelijk te blijven functioneren.”

‘Het water is van ons allemaal’

Wat kun je verder nog doen? Langs de Maas en langs de Brabantse kanalen is op enkele plaatsen de stroom in de richting van enkele uitwaterende kanalen omgedraaid. Weerts: „Ik heb de afgelopen weken meerdere verzoeken van verschillende waterschappen gekregen om extra water vanuit de Maas in de richting van hun watersystemen te leveren. Maar het water is van ons allemaal, dus als we moeten kiezen hoe we de laatste druppels water verdelen, dan bekijk ik graag samen met de waterschappen en de provincies of we aan die vraag kunnen en willen voldoen. We zijn ook gebonden aan waterakkoorden en verdragen over hoe we in tijden van schaarste het water verdelen. Als we van die afspraken willen afwijken, als we bijvoorbeeld het ene waterschap meer water geven dan normaal en een ander waterschap dat water niet meer krijgt, moeten we daar samen goed over nadenken.”

Ook de scheepvaart wordt bij een stijgende droogte aangesproken. „Bij het schutten van schepen in de sluis gooien we steeds een hoop water weg”, vertelt Weerts, wandelend langs de kolken en sluizen in Sambeek. „Als er bij hoog water een schip aan komt varen, schutten we dat meteen, omdat er voldoende water is. In tijden van droogte wachten we op andere schepen, om met een optimaal gevulde kolk te schutten.”

Langere wachttijden dus. Wat ook nog kan: water dat je tijdens het schutten in sluizen verliest weer terugpompen naar de bovenloop van de rivieren. „Dan kunnen we het opnieuw gebruiken.” Pompen is wel kostbaar, door het hoge stroomverbruik. „Dus dat doen we pas als het echt noodzakelijk is.”