Opinie

De oplossing voor racisme ligt ook in de klas

Onderwijsblog De klas is de beste setting om over racisme te praten – juist óók als daar weinig diversiteit is, schrijft Karim Amghar. „Daar komen reacties als dat het hier geen Amerika is vooral vandaan.”
Foto Angela Weiss / AFP

Er gebeurt op dit moment veel in de wereld. De moord op George Floyd heeft veel wakker gemaakt. Daarnaast leeft de samenleving nog in een stressstand door de coronacrisis. Mensen voelen boosheid, pijn, angst, schuldgevoel en nog vele andere emoties. Jongeren hebben behoefte hierover te praten. Steeds meer hoor ik: „Ik voel me ongelukkig, ongehoord en niet serieus genomen”. En: „Het voelde als vakantie maar heb nu wel echt behoefte aan de klas”. Eén van de jongeren die ik sprak, vertelde me dat hij vooral de sociale functie van de klas mist. „Het was toen toch gemakkelijker om dingen van je af te praten.”

Het gaat ook veel over racisme. Hoe pakken we dat effectief aan? Een zeer terechte vraag, die al jaren wordt gesteld, maar helaas meestal wordt ondergesneeuwd door andere ontwikkelingen in de wereld.

Wat weet ik nou van racisme? Iedere dag dat ik naar buiten loop, moet ik twee keer in de spiegel kijken. De eerste keer kijk ik of ik er verzorgd uit zie, de tweede keer kijk ik wat langer. Ik ga dan na of mijn baard niet te lang is, want anders kijken mensen mij langer aan, om te controleren of ik geen extremist ben. Als ik mijn trainingspak aan heb in het weekend of na het sporten en nog even snel wat bij de supermarkt wil halen, merk ik dat ik in de gaten gehouden word. Al helemaal als ik samen met mijn vrouw boodschappen ga doen, die een hoofddoek draagt. Als ik na werk in mijn pak boodschappen ga halen, word ik door vrijwel iedereen begroet.

Opmerkingen als ‘wat praat je goed Nederlands?’ en ‘wat goed dat je gewoon elke dag werkt’ blijven enorm hangen. Zelfs als ze komen van mensen uit de buurt die zelf niet tot nauwelijks werken. Om nog niet te spreken over racisme op de arbeidsmarkt en de geluiden die ik uit eerste hand krijg van stagebegeleiders die mijn studenten niet aannemen vanwege hun huidskleur, afkomst of religie. Sommige stagebegeleiders zeggen zelfs: „Ja, Karim wat moet ik anders… Als ik niet akkoord ga met hun eis dat ze deze jongeren niet willen, heb ik straks helemaal geen stagebedrijven meer.”

Lees ook: Het nieuwe ‘merkactivisme’: bedrijven buitelen over elkaar heen in steun voor anti-racisme

We moeten dit niet verstoppen. De klas is de beste setting om hierover te praten. Al helemaal de klassen waar nauwelijks tot geen diversiteit is. Daar komen reacties als dat het hier geen Amerika is en dat racisme hier nauwelijks voorkomt vooral vandaan. Mensen begrijpen nauwelijks en voelen dus niet waarom het later dan vijf voor twaalf is. Mijn insteek als docent is: als studenten weten waarom ze iets moeten veranderen, is er nog steeds een drempel om in beweging te komen. Maar dat als ze het voelen, komen ze juist snel in beweging, vanuit intrinsieke motivatie.

Racisme is een ziekte

Racisme is een ziekte van het hart en dien je te helen met het hart. In het onderwijs ligt één van de oplossingen. Laten we starten met het verplicht onderwijzen van het onderwerp, al vanaf de basisschool. Veel kinderen worden door hun ouders geïndoctrineerd, bewust of onbewust, om mensen van kleur te haten. Laten we in iedere lerarenopleiding kansengelijkheid een vaste plek geven, omdat kansenongelijkheid op basis van etniciteit en sociaaleconomische status enorme gevolgen kan hebben voor een kind. Laten we het onderwijs verbeteren en ouders stimuleren hun kind in te schrijven op de dichtstbijzijnde school en niet twee wijken verderop, om maar te voorkomen dat hij of zij bij kinderen van kleur op school zit.

Leer kinderen hoge verwachtingen te hebben van zichzelf en docenten hoge verwachtingen te hebben van alle kinderen. Zorg voor diversiteit binnen de school. Als er stagediscriminatie is, meld dit meteen en neem de studenten en de stagebegeleider in bescherming. Zorg dat er een alternatief is voor studenten die geen stage kunnen lopen vanwege hun huidskleur, afkomst of religie - hoe erg dit ook klinkt. Straf de studenten dus niet voor iets wat hun aangedaan wordt.

Burgerschapsonderwijs moet ook echt gaan over burgerschap. Daarbij moet gelijkheid de rode draad zijn. Racisme aanpakken moet daar een grote rol in spelen, zonder enige vrijblijvendheid. Goede burgers afleveren aan de samenleving gaat in het beginsel namelijk over gelijke behandeling ongeacht huiskleur, afkomst of religie: artikel 1 van de grondwet. Daarna kunnen we pas praten over een goed werkende democratie. Laten we de kracht van de democratie niet vergeten: dat de stem van de minderheid altijd wordt gehoord.

Lees ook: Van kinderen burgers maken is niet zo simpel

De klas is allang niet meer alleen een plek voor het overdragen van theoretische kennis. Het is een sociale ontmoetingsplek waar je ook sociale vaardigheden leert en munitie krijgt om je in deze snel veranderende samenleving staande te houden. De nieuwe leiders worden hier opgeleid.

Klas wordt belangrijker

Veel mensen geven aan dat opvoeding hiervoor belangrijker is. Ik zie in de midden- en hogere klasse vaak beide ouders werken. Ze hebben daardoor niet de volle aandacht voor het kind en kunnen geen stevige basis leggen voor gelijkheid binnen en buiten het huishouden. In de lagere klasse zie je dat ouders heel hard werken om overeind te blijven in een wijk vol uitdagingen. In Rotterdam alleen al groeit één op de vier kinderen op in armoede. Hierdoor speelt de school een steeds grotere rol voor alle gezinnen in Nederland.

Het onderwijs dient mee te veranderen met de samenleving, op de manier die ik hierboven beschreef. Dit vraagt lef van de ministers. Hen zou ik willen vragen: ga in gesprek met de mensen achter de #BlackLivesMatter-matter beweging, en voel de problemen en uitdagingen van de maatschappij. Kom in beweging. Ook bij ministers is weten anders dan voelen.

Karim Amghar is docent omgangskunde op het hbo en mbo, schreef een boek over veiligheid op school en maakte de serie ‘Karim pakt zijn kans’ voor de NTR.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.