Profiel

‘Zetelrover? Mensen zijn mij dankbaar!’

De Europarlementariër verhuisde van de VVD naar 50Plus naar het CDA. De ‘gezellige Brabander’ geldt in Brussel als een handige ritselaar.

Foto Jeroen Jumelet/ANP

Foto Jeroen Jumelet/ANP

Wie Toine Manders tegen het lijf loopt begint te glimlachen. Hij heeft op zijn 63ste de looks van een kwajongen. Je spreekt hem op zijn verzoek niet aan met ‘meneer’, maar met Toine. En hij heeft zoals elke dag een plan. „Heb je even?”

‘Gezellige Brabo’, ‘sympathieke dwarsligger’, dat zijn doorgaans de typeringen van Manders, een van de langstzittende Nederlandse leden van het Europees Parlement.

Maar vorige week sloeg de stemming rond Manders om. In het pinksterweekend kondigde hij aan met zijn 50Plus- zetel in het Europees Parlement te verhuizen naar de CDA-delegatie. De woede bij 50Plus, toch al geplaagd door interne conflicten, is groot. „Manders is een zetelrover”, briest 50Plus-kopstuk Jan Nagel door de telefoon. „Als Toine naar de Partij voor de Dieren was overgelopen had ik het nog kunnen uitleggen: hij is een kameleon zonder moreel kompas.”

In Nederland is Manders onbekend, maar in Brussel en Straatsburg is hij een begrip. Van 1999 tot 2014 zat hij in het EP namens de VVD. Hij trok de aandacht met opvallende brainwaves, zoals betrokkenen in het parlement het noemen. De opvallendste vondst van Manders: een minigolfclub, waarmee een golfer een onmogelijk geachte slag – balletje tussen de struiken onder een boomtak – tóch kan maken.

Toen de VVD hem na vijftien jaar geen vierde termijn als Europarlementariër gunde, stelde hij zich kandidaat namens 50Plus. Bij de Europese verkiezingen van 2014 haalde de partij de kiesdrempel niet. In 2019 was het wel raak: één zetel. Manders mocht namens de ouderenpartij zijn comeback maken in het Europese halfrond. Na amper een jaar neemt hij zijn 50Plus-zetel nu mee naar het CDA.

‘Ik ben klant van Toine’

„Welkom op mijn kiezersdomein!” Manders ontvangt in het restaurant van Golfbaan het Woold in het Brabantse Asten. Tot voor kort runde echtgenote Jacqueline de golfclub met twee compagnons. Haar aandelen zijn inmiddels overgedragen aan dochter Frederique. Aan een tafeltje zit Piet Leenen, van tegelbedrijf Leenen Steengoed.

„Ik ben klant bij Piet”, zegt Manders, die onlangs zijn tuin verfraaide met tegels van Leenen.

„En ik ben klant van Toine”, lacht Leenen, om daarna nog een hap te nemen van zijn appelgebak.

„Maar er zit me toch iets dwars, Toine”, vervolgt Leenen. „Ik heb in 2019 op jou gestemd, en nou loop je met die 50Plus-zetel over naar het CDA?”

„Ik was het geruzie bij 50Plus helemaal zat, Piet”, zegt Manders.

„Dan had je gewoon uit dat parlement moeten stappen.”

„Maar dan ken je het staatsrecht niet”, verdedigt Manders zich. „Die zetel is niet partij-, maar persoonsgebonden.”

In de wijnkelder van de golfclub stroopt hij de linkermouw van zijn jasje op en toont een dunne, bleke hand. Het gevolg van een motorongeluk. Hij heeft wilde jaren achter de rug. Begonnen als beeldend kunstenaar. Daarna ondernemen. „Het ging crescendo. Veel succesvolle mannen knopen dan een relatie aan met hun secretaresse. Maar ik kocht een motor, met alle gevolgen van dien.”

Hij hield aan het ongeluk een verlamde linkerarm en nieuwe inzichten over. „Ik ben rechten gaan studeren en werd letselschadeadvocaat.” Een politieke loopbaan kwam in zicht na een ruzie met de gemeente over de uitbouw van zijn woonboerderij. „Ik kon alleen maar een vergunning regelen als ‘boer’ of ‘kweker’. Toen ben ik op het terrein een plantenkwekerij begonnen.” Maar de woede over „het systeem” bleef. „Ik dacht: wie verdedigt de belangen van burgers die níét zo creatief zijn als ik?”

Na jaren als VVD’er in de lokale Brabantse politiek meldde hij zich in 1999 aan als kandidaat voor de Europese verkiezingen. Van een kansloos geachte 21ste plaats op de Europese VVD-lijst steeg hij dankzij Brabantse voorkeursstemmen naar de derde plaats. Manders vertrok naar Brussel. „Ik heb veel mensen geholpen. Die zijn mij dankbaar. Daar doe je het als politicus voor.”

Columnist voor De Trompetter

Dat is de ‘methode-Manders’, klinkt het in Brussel, waar hij bekendstaat als ‘geweldige campaigner’ die zijn neus niet ophaalt voor een column over zijn EP-werk in het Brabantse huis-aan-huisblad De Trompetter. „Ik heb die column járenlang wekelijks geschreven, weet je wel hoeveel werk dat is?”

Hij zette de provincie Noord-Brabant op de kaart met de ‘Brabantdag’ op het Brusselse Luxemburgplein, aan de voet van het Europees Parlement. „Alleen een handige ritselaar als Toine krijgt zoiets voor elkaar”, zegt een EU-ambtenaar. „Hij had een speciale regeling getroffen met de politiecommandant.”

Wat zijn Manders’ andere verdiensten? Uit die zestien jaar als Europarlementariër herinneren betrokkenen zich ‘de dingetjes van Toine’, zoals de universele telefoonoplader waarvoor hij in het EP verwoed strijd leverde. In de parlementaire commissie Interne Markt leverde hem dat aanzien op. Maar veel tijd ging ook op aan zijn zorgen over de golfclub in Asten. Manders: „Natuurlijk bemoei ik me met alles, zo zit ik in elkaar.”

„Manders zorgt vooral goed voor Manders”, zegt een bron bij 50Plus. Manders’ overstap naar het CDA wordt er gezien als verraad. Hij had er in 2014 onderdak gevonden toen hij door een diep dal ging nadat hij door de VVD boventallig was verklaard. Zijn vrouw Jacqueline had zich in de salon van de Eindhovense societykapper Reon, de ex van voormalig 50Plus-voorman Henk Krol, beklaagd over het lot van haar man.

Manders. „Deze reconstructie kan ik bevestigen noch ontkennen. Wat ik wel weet is dat Krol me op een dag belde.”

Zes jaar later bestaat 50Plus niet meer voor Manders. Hij wordt nu ‘ouderengezant’ in de CDA-eurodelegatie. Afgelopen zondag had hij al zijn eerste gesprekken „met medische specialisten over gezondheid en ouderdom”. Manders: „Ook zij erkennen de waarde van golf, vanwege het bewegen in de natuur en de sociale contacten. Veel ouderen zijn eenzaam.”

„Dat hij overloopt naar het CDA is extra wrang”, zegt 50Plusser Jan Nagel. „Het CDA spreekt zich altijd fel uit tegen zetelroof. Nu doet de partij of haar neus bloedt.”

„Toine zag gewoon hoe 50Plus in duizend stukjes uiteen valt”, zegt CDA-delegatieleider Esther de Lange. „Binnen het CDA kan hij zijn kiezers nu op de best mogelijke manier dienen.” En, mooi meegenomen: het CDA heeft er een zetel bij.

Op de driving range van de golfclub staart Manders voor zich uit. „Zetelroof? 50Plus richt zich te gronde. Met het CDA speel ik weer in de Champions League.”

Lees ook dit stuk over de kritiek op Manders vanwege het omstreden pensioenfonds