Wat te doen tegen droogte?

Droogte Het regent eindelijk, maar het neerslagtekort is deze zomer nog altijd immens en de droogte is nog altijd groter dan die in het recordjaar 1976. Welke maatregelen liggen er klaar als de droogte, voor het derde jaar op rij, in de zomer nog heviger wordt?
Droge sloten in het landbouwgebied rondom de Sallandse Heuvelrug nabij het Overijsselse Haarle.
Droge sloten in het landbouwgebied rondom de Sallandse Heuvelrug nabij het Overijsselse Haarle. Foto Vincent Jannink/ANP

1 Zo veel mogelijk zoet water vasthouden

Het peil van het IJsselmeer wordt tijdelijk hoger gezet. Stuwen in de grote rivieren worden gesloten. Ook de waterschappen dragen hun steentje bij: het peil van sloten, kanalen en meertjes wordt verhoogd en water wordt zo veel mogelijk vastgehouden met stuwtjes en bijvoorbeeld ballen in duikers. Er gelden verboden om water uit oppervlaktewater te halen, en om water uit de grond te pompen.

2Zout water terugduwen of doorspoelen

Bij aanhoudende droogte dringt er zout zeewater het land binnen, door gebrek aan voldoende rivierwater. Dat gebeurt vooral bij de Nieuwe Waterweg en de Zuidwestelijke Delta. Deze verzilting schaadt de landbouw, de natuur en de drinkwaterwinning. Het is dan zaak om het zilte water als het ware terug te duwen of door te spoelen. Als remedie geldt onder meer het stoppen van het afvoeren van rivierwater via het Haringvliet, opdat er meer zoet water via de Nieuwe Waterweg naar zee stroomt. Ook wordt water uit de Waal naar het Amsterdam-Rijnkanaal geleid, om verzilting vanuit het Noordzeekanaal tegen te gaan.

3Inschakelen van het stelsel van pompen en gemalen

Een bijzondere maatregel is het inschakelen van de Kleinschalige Wateraanvoer Voorzieningen (KWA), een stelsel van pompen en gemalen dat is ontworpen om in tijden van watertekorten zoet water naar de Zuid-Hollandse polders aan te voeren. Via drie trajecten wordt er water uit het Amsterdam-Rijnkanaal en de Lek naar het boezemstelsel van Rijnland geleid. De capaciteit van het stelsel bleek in eerdere droge jaren, zoals in 2003 en 2011, onvoldoende en wordt nu uitgebreid.

Lees ook: Een hogere muur van water houdt het grondwater uit de Maas

4Afspraken over wie er water krijgt, en wie niet

Als de droogte dramatisch verergert, treedt de ‘verdringingsreeks’ in werking: een afspraak over wie er water krijgt, en wie niet. In de categorie die het eerst water krijgt, is de veiligheid in het geding en dreigt er onomkeerbare schade; hieronder vallen waterkeringen, inklinking van veengebieden en natuurschade. Daarna is de leveringszekerheid van nutsvoorzieningen aan de beurt: drinkwater en energie. Volgende in de reeks zijn de tijdelijke beregening van ‘kapitaalintensieve’ gewassen en proceswater. Als laatste komen aan de beurt: scheepvaart, landbouw, natuur als er geen onomkeerbare schade optreedt, industrie, waterrecreatie en binnenvisserij.

5Tijdelijke restricties voor de scheepvaart

Bij aanhoudende droogte wordt de vaargeul voor schepen op rivieren versmald; in het ergste geval mogen schepen elkaar niet tegemoet komen en niet inhalen. Ook kunnen schepen door gebrek aan diepgang minder zwaar worden beladen.