Interview

Mama is een astronaut

In ‘Proxima’ worstelt ruimtevaarder Sarah met de balans tussen werk en moederschap. „De perfecte astronaut bestaat niet.”

In Proxima van regisseur Alice Winocour staat astronaut Sarah (Eva Green) aan de vooravond van een ruimtemissie. De film is gedraaid op faciliteiten van het European Space Agency in Keulen en buiten Moskou. Winocour brengt heel precies in beeld wat er allemaal bij de voorbereiding van zo’n missie komt kijken. Sarah zal een lange periode in quarantaine doorbrengen. Ze moet daarom haar dochtertje achterlaten bij haar ex-man; een astrofysicus. Ze loopt ook tegen seksistische vooroordelen op bij haar collega-astronauten.

Lees ook de recensie: Naar de ruimte, maar zonder dochter

„De meeste details in de film zijn rechtstreeks gebaseerd op de werkelijkheid”, vertelt Winocour eind januari op het Rotterdams filmfestival. „Ik heb veel tijd doorgebracht bij het European Space Agency en met veel astronauten gesproken. De training van astronauten kan in sommige gevallen wel tien jaar duren. Mensen komen in een bijzondere mentale toestand, omdat ze fysiek en geestelijk zo enorm getraind zijn. Hun hele leven komt in het teken te staan van de training. De echte wereld verdwijnt.”

De lange periode die Sarah in quarantaine moet doorbrengen, krijgt voor kijkers misschien een extra lading door het coronavirus. „Quarantaine is niet alleen bedoeld om astronauten voor ziekten te beschermen, zoals veel mensen denken. Het doel is ook om een soort overgangsperiode te creëren, zodat ruimtevaarders niet plotseling van het normale leven naar een hele nieuwe wereld gaan. Quarantaine is bijna een metafysische tussenruimte, ergens tussen de gewone wereld en het heelal in.”

Moment van lancering

Voor een filmmaker is het misschien wat gemakkelijker om zich in te leven in een astronaut. „Je werkt heel specifiek naar de startdatum van de draaiperiode van een film toe. Dat is ook een soort moment van lancering. Je hebt een grote crew, zoals astronauten een heel groot team op de achtergrond hebben. Ook het idee dat je een soort missie moet volbrengen is misschien vergelijkbaar. ”

De Amerikaanse astronaut Cady Coleman die in 1995 een ruimtereis maakte met de spaceshuttle Columbia complimenteerde Winocour met de film; ze was blij dat er eindelijk een film was die liet zien dat vrouwen tegelijk goede astronauten én goede moeders kunnen zijn. De film eindigt met een reeks portretten van daadwerkelijke vrouwelijke astronauten. Anders zouden mensen misschien niet geloven dat er al zoveel vrouwelijke ruimtevaarders zijn geweest, die ook kinderen hebben.

„Zulke vrouwen komen nauwelijks in beeld. In veel Amerikaanse sciencefiction komen vrouwelijke astronauten voor. Maar dat zijn vrijwel altijd simpele heldenverhalen. Die vrouwen hebben ook nooit kinderen. Het idee bestaat nog steeds dat een vrouw die een carrière wil hebben haar kinderen zoveel mogelijk moet verbergen.”

Winocour ziet de wereld van de ruimtevaart ook als een metafoor voor dilemma’s waar elke werkende moeder mee te maken krijgt. „Je hoeft natuurlijk geen astronaut te zijn om de hele tijd naar een ingewikkelde balans te moeten zoeken tussen werk en kinderen. Maar de ruimtevaart maakt de situatie wel extra dramatisch. Sarah zet haar leven op het spel met haar werk. De scheiding van haar dochtertje resoneert hopelijk met haar scheiding van de planeet, van Moeder Aarde.”

Veel vrouwen voelen volgens Winocour de druk om aan het beeld in de samenleving te voldoen van wat een goede moeder moet zijn. „Vrouwen vinden het daarom moeilijk om hun kinderen meer los te laten. Sarah worstelt daarmee, als ze haar dochter naar haar ex-man brengt. Ze moet het idee loslaten dat ze altijd de perfecte moeder moet zijn. De perfecte moeder bestaat helemaal niet. De perfecte astronaut bestaat trouwens ook niet.”

Droombaan én kinderen

Vrouwen vormen nog steeds niet meer dan 10 procent van het totale aantal astronauten. „Een groot gevaar is zelfbeperking. Meisjes en vrouwen denken soms al van te voren, dat zoiets toch niet voor ze zal zijn weggelegd. Al vanaf jonge leeftijd krijg je als vrouw allerlei ideeën ingeplant, zoals het idee dat je zal moeten kiezen tussen je droombaan en kinderen.

„Het gevaar is dan dat vrouwen niet eens meer proberen om die droombaan te bemachtigen. Zo ontstaat er een vicieuze cirkel en blijft het idee voortbestaan dat astronaut toch geen werk is voor vrouwen. Met de film hoop ik een kleine bijdrage te leveren aan het doorbreken van die cirkelredenering. Astronaut worden is zwaar en gecompliceerd, dat wilde ik zo eerlijk mogelijk laten zien. Maar het is niet onmogelijk.”