Europese CO2-grenstaks stuit op kritiek bij WTO

Wereldhandelsorganisatie De Europese Commissie wil vervuilende bedrijven van buiten Europa treffen met een klimaatheffing aan de grens. Rusland, China en de VS werpen bezwaren op.

Het hoofdkantoor van de Wereldhandelsoganisatie in Genève.
Het hoofdkantoor van de Wereldhandelsoganisatie in Genève. Foto Denis Balibouse / REUTERS

De Europese Unie heeft maandag kritische reacties gekregen binnen de Wereldhandelsorganisatie op haar voornemen een CO2-grensheffing in te voeren. Meerdere landen, waaronder Rusland, de Verenigde Staten en China, spraken hun zorgen uit over het plan in een vergadering van het Comité Markttoegang van de WTO. Dit bevestigen diplomaten in Genève, waar de WTO is gevestigd.

Begin dit jaar stelde de Europese Commissie voor om importproducten met een grote CO2-voetafdruk extra te belasten. Zo wil Brussel voorkomen dat bedrijven buiten de EU gaan produceren om hogere CO2-heffingen binnen de EU te ontlopen (‘koolstoflekkage’, zo noemen economen dit). De prijs van de uitstoot van broeikasgassen in Europa zal toenemen nu de EU probeert in 2050 klimaatneutraal te worden. Maatregelen om dit te bereiken staan bekend als de Green Deal.

Lees ook: Brussel wil CO2-grensheffing

Hoewel de Commissie het voorstel voor een CO2-heffing nog niet heeft uitgewerkt, leidt het nu al tot scheve ogen bij de andere WTO-leden. Volgens bronnen maakte met name Rusland bezwaar tegen het idee. Het is waarschijnlijk niet in overeenstemming met de WTO-regels, zei de Russische vertegenwoordiger. Deze vroeg zich hardop af of de EU niet onder het mom van klimaatbescherming de eigen industrie, zoals de staalindustrie, wil beschermen. China riep de EU op zich aan de WTO-regels te houden en „transparant” te zijn over de groene grensbelasting.

WTO-regels

WTO-regels schrijven onder meer voor dat importproducten die gelijkwaardig zijn aan binnenlands geproduceerde goederen, niet extra mogen worden belast. Binnen de EU wordt CO2-uitstoot belast via het emissiehandelsysteem, maar daar vallen niet alle bedrijven onder. Mede daardoor kan de indruk ontstaan dat het Europese bedrijfsleven door een groene grenstaks wordt bevoordeeld.

De Verenigde Staten riepen de EU tijdens de vergadering in Genève op om geen nieuwe handelsbarrières op te werpen met de grenstaks. De EU moet zich aan de WTO-regels houden, zei een Amerikaanse vertegenwoordiger. Overigens leven de VS zelf op gespannen voet met de WTO. Ze ondermijnen actief de handelsorganisatie door hoge benoemingen tegen te houden.

Lastig project

De Amerikaanse handelsgezant Wilbur Ross stelde in januari dat de VS zullen „reageren” als de Europese CO2-belasting een „protectionistisch” karakter krijgt. Dat klonk als dreiging met vergelding. Het laat zien hoe lastig het zal zijn voor Brussel om de groene grenstaks van de grond te krijgen. De EU streeft naar een vrijhandelsakkoord met de Amerikanen en wil hogere importtarieven op Europese auto’s en andere producten in de VS vermijden. Op meer spanningen met Washington zitten veel EU-lidstaten niet te wachten.

Brussel belooft dat de geplande CO2-grenstaks – waarmee de EU-lidstaten eerst moeten instemmen – in overeenstemming zal zijn met de WTO-regels. Volgens experts is dit inderdaad juridisch mogelijk. Oud-WTO-chef Pascal Lamy schreef onlangs in een analyse voor denktank Jacques Delors Institute dat de EU dan wel moet aantonen dat de Europese industrie niet wordt bevoordeeld door de nieuwe belasting. De kille reacties in Genève deze week laten zien dat Brussel er nog een hele dobber aan zal hebben om de groene grenstaks in Genève geaccepteerd te krijgen. Het steun vinden voor de introductie van nieuwe handelsbarrières in WTO-verband ligt altijd erg lastig, zeggen diplomaten.

Handel versus klimaat?

De EU stelt zich op het internationale toneel op als hoeder van de georganiseerde vrijhandel, met de WTO als middelpunt. De WTO omzeilen is, alleen al vanwege de geloofwaardigheid van Brussel, daarom onmogelijk. Tegelijkertijd beginnen de Europese klimaatambities te schuren met de vrijhandelsagenda. Dat geldt ook voor het EU-vrijhandelsakkoord met de Mercosur-landen, dat onlangs door de Tweede Kamer werd afgewezen. Volgens academici zijn de klimaatafspraken met Mercosur-landen (Argentinië, Brazilië, Uruguay en Paraguay) binnen dit akkoord niet afdwingbaar en kan het akkoord zelfs leiden tot meer klimaatschade.

Buiten Europa speelt het idee van een CO2-grensheffing ook, maar dan vooral onder economen. In de VS spraken vier voormalige presidenten van de Federal Reserve, de Amerikaanse centrale bank, zich in 2019 uit voor een Amerikaanse CO2-belasting. Om ‘koolstoflekkage’ te voorkomen, zou er tegelijk een CO2-grensheffing moeten komen.