CNN maakte van 24/7 nieuws de norm

Kabelnieuwszender Je krijgt nieuws niet pas te zien als het gebeurd is, maar terwijl het gebeurt. CNN zette daarin, nu veertig jaar geleden, de standaard.

Verslaggever Omar Jimenez van CNN wordt eind mei gearresteerd in Minneapolis.
Verslaggever Omar Jimenez van CNN wordt eind mei gearresteerd in Minneapolis. Foto Elijah Nouvelage / AFP

„Behoudens satellietproblemen gaan we niet meer uit de lucht totdat de wereld vergaat. En daar doen we dan eerst live verslag van”, zei mediamagnaat Ted Turner toen hij op 1 juni 1980 begon met CNN, een kabelzender die 24 uur per dag nieuws ging brengen – vanaf 1985 zelfs wereldwijd, inmiddels in 212 landen. Toen vond iedereen dat een idioot idee. De hele dag nieuws? De ochtendkrant en het achtuurjournaal; dat was toch meer dan zat?

Nu, bij het veertigjarig jubileum, is de 24-uurs-nieuwscyclus allang norm. Via de tv en steeds meer online. Je krijgt nieuws niet pas te zien als het al gebeurd is, maar terwijl het gebeurt. Daarmee is de rol van nieuwsmedia veranderd. Ze doen niet alleen verslag, maar zijn zelf steeds meer onderdeel van het nieuws. Dat geldt zeker voor CNN. Vooral sinds president Trump de nieuwszender uitkoos als favoriete vijand. Maar eigenlijk al vanaf 17 januari 1991, toen CNN-verslaggever Bernard Shaw vanuit een hotelraam in Bagdad telefonisch verslag deed van de Amerikaanse aanval op Irak: „Something is happening outside… the skies over Bagdad have been illuminated.”

De Eerste Golfoorlog maakte CNN groot. CNN-verslaggevers werden sterren, naast Shaw ook Peter Arnett, Wolf Blitzer, Christiane Amanpour. In de jaren erna kreeg de zender al snel navolging: BBC World (1991), Al Jazeera (1996), Russia Today (2005) en de Chinese CGTN (2003). Afgezien van de BBC lopen deze zenders echter aan de leiband van hun regeringen, wat in ieder geval de verslaggeving over het thuisland kleurt. Op indirecte wijze is dat ook een probleem van CNN. Oorlogvoerende regeringen begrepen al snel de impact van live verslaggeving. Arnett liet in Bagdad een schuilkelder zien waar tweehonderd burgers waren gedood door een Amerikaanse bom. Dit kwam hem op het verwijt te staan zich te laten misbruiken door Saddam Hussein. De beelden zorgden ervoor dat de Amerikaanse regering besloot eerder te stoppen met bombarderen en de grondoorlog te beginnen.

Oorlogvoerende landen hielden de verslaggevers voortaan strakker aan de lijn. Via CNN, toch niet geneigd om de lijken en verminkingen te tonen, werd een schone versie van de oorlog gepresenteerd. Dat gold nog sterker voor de invallen in Afghanistan (2001) en Irak (2003). Net als andere westerse nieuwsmedia liet CNN zich makkelijk embedden. Amanpour zei later dat CNN „zichzelf gemuilkorfd” had.

Dat is het beeld van CNN in de wereld: een nieuwszender met een Amerikaanse nationalistische en sensationele blik op het nieuws. En: je kijkt er alleen naar als er iets groots gebeurt.

Urenlange achtervolging

Als er even niets gebeurt, kan CNN ook zelf nieuws maken. Nieuws is een vorm van amusement, ook daarin was de zender een pionier. De White Bronco Chase van O.J. Simpson uit 1994 is een beroemd voorbeeld. De footballheld werd verdacht van moord en ging ervandoor in zijn witte Ford Bronco. Terwijl hij met een slakkengang over de snelweg reed, cirkelden er twaalf helikopters van nieuwsmedia boven zijn hoofd. Urenlang naar een slomo-achtervolging kijken was eigenlijk best saai.

Van de Golfoorlog wisten we trouwens al dat live-nieuws saai kan zijn. Je voelt de hitte in je gezicht, maar al snel snak je naar meer informatie en duiding. Verder kan onversneden video zaken vertekenen, uitvergroten. En wat te denken van al het nieuws wat onderbelicht blijft, omdat het niet gefilmd wordt?

In 1996 verschenen twee Amerikaanse nieuwszenders die het nieuwslandschap zozeer veranderden dat CNN in de problemen kwam: Fox News en MSNBC. Fox is niet opgezet om neutraal het nieuws te brengen, zoals CNN, de zender is bedoeld als spreekbuis van conservatief Republikeins Amerika. Veel vaker dan verslaggevers die buiten lopen, zie je commentatoren aan een tafel het nieuws bespreken. Meningen, liefst scherp en botsend, gaan voor verslaggeving. Ter linkerzijde verscheen MSNBC, volgens hetzelfde recept, maar dan progressief Democratisch.

De kijkers vonden het prachtig. De VS raakten verscheurd en de twee kampen hadden nu hun eigen tv-zender, waardoor ze in hun eigen bubbel bleven. Fox werd in 2002 de grootste nieuwszender, MSNBC tweede. CNN zakte naar de derde plaats. De zender leek flets en ouderwets. Fox-commentator Tamara Holder zei: „Wil jij naar een oude vent kijken die rationeel praat over een onderwerp? Wedden dat je liever kijkt naar twee slimme, lekkere wijven die tegen elkaar schreeuwen.”

In 2013 werd Jeff Zucker binnengehaald, ex-baas van tv-zender NBC. CNN bracht te veel „oorlog, honger, politiek”, vond hij. Ook bij CNN zag je nu vaker commentatoren met gepeperde meningen, en lichtere kost als reisprogramma’s. Op Zuckers instigatie begon de zender vanaf 2015 uitvoerig verslag te doen van de verkiezingsbijeenkomsten van de Republikeinse presidentskandidaat Donald Trump. De kijkers stroomden toe. Dat de bullebak een kijkersmagneet was, wist Zucker al. Hij had als NBC-baas Trump binnengehaald voor het realityprogramma The Apprentice. Hij had Trump tot Bekende Amerikaan gemaakt, en Trump had hem aan een kijkcijferhit geholpen.

Het verkiezingsjaar 2016 zou het allergrootste jaar in de geschiedenis van de zender worden, de Amerikaanse kijkcijfers verdubbelden naar 1,3 miljoen. The New York Times concludeerde in 2017: „CNN had een probleem. Trump heeft het opgelost.” Dat gold ook voor de Times zelf, en voor vele andere media die profiteerden van de ‘Trump Bump’. CNN kreeg het verwijt de president aan de zege te hebben geholpen door disproportioneel veel aandacht aan hem te besteden.

Trumps vijand

En was Trump dankbaar voor al die aandacht van CNN? Nee hoor. Hij verkoos de zender tot zijn favoriete vijand. Als anti-elitaire en anti-institutionele kandidaat richtte hij zich tegen alle mainstream media, maar CNN kreeg een speciaal plaatsje in zijn haat. CNN was „fake news” en „de vijand van het volk”. CNN werd door Trump met succes weggezet als links en bevooroordeeld. De zender had nu in ieder geval smoel gekregen. CNN definieert zich tegenwoordig graag als de anti-Fox. Opvallend vaak besteden de twee rivalen aandacht aan elkaar. CNN is zelf onderdeel van het nieuws geworden, wat schadelijk is voor de onafhankelijke positie. De beef met Trump gaf CNN echter ook, zoals de Times schreef, het cachet van de „strijders voor het Eerste Amendement”.

Voor de kijkcijfers kon het aanvankelijk geen kwaad. CNN (inmiddels eigendom van WarnerMedia) had in de eerste drie Trump-jaren rond de miljoen kijkers, waardoor ze derde van de nieuwszenders bleven. Tot de coronacrisis voor nieuwe records zorgde. Het online platform had volgens marktonderzoeker Comscore in maart wereldwijd 259 miljoen unieke bezoekers (110 miljoen meer dan maart vorig jaar) en was daarmee het best bezochte nieuwsplatform ter wereld, voor die van de BBC en The New York Times. Het Amerikaanse kijkcijfer steeg in april naar 1,4 miljoen kijkers (tweede achter Fox – 2,2, miljoen). De Covid Bump! En toen moesten de antiracistische protesten nog beginnen. Want net als voor andere nieuwsmedia geldt: als het misgaat in de wereld, schieten ze bij CNN overeind.