Profiel

‘Barman’ Joe weet zijn klanten weer te pleasen

Joe Biden De coronacrisis verdreef zijn campagne naar de glansloze kelder van zijn huis, maar sinds George Floyds dood heeft Joe Biden weer volop momentum. De sterktes en zwaktes van de man die al een halve eeuw Amerikaanse politiek achter zich heeft.

Presidentskandidaat Joe Biden spreekt via een videoverbinding op de begrafenisdienst van de door politiegeweld overleden George Floyd, 9 juni 2020.
Presidentskandidaat Joe Biden spreekt via een videoverbinding op de begrafenisdienst van de door politiegeweld overleden George Floyd, 9 juni 2020. Foto David J. Phillip / AFP

Het is wrang, maar de dood van George Floyd heeft de kwijnende campagne van Joe Biden nieuw leven ingeblazen. De Democratische presidentskandidaat worstelde de afgelopen maanden meer met zichzelf dan met zijn tegenstander, Donald Trump.

Wat de stemmen betreft, ging het Biden voor de wind. Dinsdag waren er enkele uitgestelde voorverkiezingen voor de Democratische kandidatuur. Die zullen meer gedelegeerden opleveren om hem eind augustus tijdens de partijconventie in Milwaukee op het schild te hijsen. Vrijdag passeerde hij al de mijlpaal van 1.991 gedelegeerden. Het bericht haalde de voorpagina’s niet eens – de verkiezingsstrijd wordt overschaduwd door maatschappelijke crises.

Lees ook: Biden betuigt spijt na uitspraak dat Trump-kiezer ‘niet zwart’ kan zijn

Tijdens de Covid-19-epidemie bleef Biden steeds in zijn huis in Delaware, waar hij in de kelder een tv-studio heeft laten inrichten. In videoboodschappen zei de 77-jarige ambteloos burger keer op keer dat Trump de crisis verkeerd had aangepakt en dat hij het als president allemaal anders zou doen. Maar zonder de glans van een zaal, zonder de respons van een publiek leek hij meer op een bejaarde die in zichzelf stond te praten dan op een presidentskandidaat.

Tegenstanders twitterden fragmenten rond waarin Biden zinnetjes verhaspelde. Dieptepunt was het interview dat hij gaf aan een radiostation. Hij droeg daarin zelf potentieel problematische standpunten uit zijn lange politieke verleden aan, om aan het slot zo geërgerd te zijn dat hij de zwarte presentator toebeet: „Als je je nu nóg moet afvragen of je voor mij of voor Trump bent, dan ben je niet zwart.”

Biden was nog een rechtenstudent in Delaware toen hij zijn aanstaande al toevertrouwde dat hij voor zijn dertigste senator wilde zijn en ooit president. Dat eerste is gelukt, in 1972, twee weken voor zijn dertigste verjaardag.

In mei leek Biden terug te zijn op het niveau van februari: een ridder van de droevige figuur, te oud voor zijn hoge ambities, pijnlijk om te zien. Haast niet te geloven dat miljoenen Democraten dachten dat híj Trump op 3 november uit het Witte Huis zal jagen.

En toen stierf George Floyd. Op maandag 25 mei werd een zwarte arrestant in Minneapolis verstikt door de knie van een witte agent. Een paar dagen later was Biden voor het eerst weer buiten te zien. Hij rouwde met demonstranten. Hij hield een toespraak over de ongelijkheid in de Verenigde Staten. Hij deed alles wat president Trump naliet. Biden twitterde: „We zijn een land in pijn.”

Spijt

Pijn. Joe Biden zal geen toespraak houden zonder op de pijn in zijn leven te wijzen. Zijn carrière is door persoonlijk drama getekend en Biden heeft van empathie, het vermogen zich in te leven in de pijn van anderen, zijn handelsmerk gemaakt. In de recensie van een van zijn boeken schreef The New York Times in 2017 dat Biden een „barmanachtig trekje” heeft, dat hij „zijn klanten goed genoeg leest om te weten hoe hij hen op hun gemak kan stellen”.

Joseph Robinette Biden was nog een rechtenstudent in Delaware toen hij zijn aanstaande al toevertrouwde dat hij voor zijn dertigste senator wilde zijn en ooit president. Het eerste is gelukt, in 1972, twee weken voor zijn dertigste verjaardag, werd Biden senator voor Delaware. Anderhalve maand daarna werden zijn vrouw en hun drie kinderen aangereden door een vrachtwagen. Zijn vrouw en hun dochter kwamen daarbij om het leven, hun twee zoons raakten gewond. In Promises to keep schreef Biden dat hij ’s nachts de straat op ging, op zoek naar iemand om in elkaar te slaan. „Ik wist niet dat ik tot zo veel woede in staat was.”

In 2015 overleed zijn oudste zoon Beau aan kanker. Biden was op dat moment Obama’s vicepresident en overwoog een nieuwe gooi te doen naar het presidentschap, na pogingen in 1988 en 2008. Zijn zoon had hem op het sterfbed aangemoedigd, zei hij. Biden kandideerde zichzelf uiteindelijk niet, ook al omdat Hillary Clinton het hele partijapparaat had ingeprent dat zij het presidentschap verdiende. Later zei hij dat hij „elke dag spijt had” van dat besluit.

‘Ai, mijn tijd is om’

Journalisten die Joe Biden in de presidentscampagne voor 2020 volgden, hadden soms moeite hun gezicht in de plooi te houden. Andere Democratische kandidaten wisten enthousiaste vrijwilligers en aanhangers op de been te brengen en vergaarden aanzienlijke financiële steun.

Biden hobbelde erachteraan. Zijn campagne had in sommige staten nauwelijks genoeg vrijwilligers om lokale kantoren te openen. Hij stond voor halflege zaaltjes. In tv-debatten werd hij om de oren geslagen met zijn oude wetsvoorstellen voor strengere drugsstraffen of tegen schoolbusvervoer voor zwarte kinderen. Zijn vriendschappen met aartsconservatieve Republikeinen, jarenlang politieke haarlemmerolie, waren voor de kiezers van nu besmet. Wat een onbedoeld symbolische uitspraak was het, toen Biden in een tv-debat weer eens in een doodlopende straat was beland en zelf zei: „Ai, mijn tijd is om.”

Biden loopt inmiddels bijna een halve eeuw mee in de amechtige Amerikaanse politiek. Ja, hij kan bogen op grote ervaring en hij heeft decennialang bondgenootschappen kunnen onderhouden. Maar in zijn carrière zitten tal van besluiten, uitspraken en vriendschappen die nu als boemerangs tegen zijn hoofd knallen.

Joe Biden bezoekt op 1 juni een kerk in zijn thuisstaat Delaware, een dag nadat hij had er gesproken op een antiracismebijeenkomst. Foto Jim Watson/AFP

Er waait in 2020 een nieuwe wind door de politiek, en die komt van links, waar met name Bernie Sanders een vuur ontsteekt dat bij de Biden-aanhang ontbreekt. Biden zet daar drie wapens tegenover. Hij is de anti-Trump – een niet te onderschatten factor in de race van 2020. Analisten voorspellen dat de opkomst hoger zal uitvallen dan ooit, vooral doordat beide voormannen er een apocalyptische strijd van hebben gemaakt. Biden vecht „voor de ziel van het land”, die volgens hem door Trump is weggerukt. Trump vecht tegen „extreem-links”, dat volgens hem uit is op de vernietiging van de VS. De Democraten kozen Biden omdat ze denken dat hij Trump kan verslaan.

Ten tweede: Biden heeft het altijd goed gedaan bij de Amerikaanse arbeiders. Hij komt over als een goeie gozer. Een typische Biden-zin begint met ‘Folks’. En als hij een keer een kiezer uitscheldt voor „damn liar”, dan past dat prima bij zijn volkse imago.

Zijn derde wapen is een dubbelloops: zijn loyale vicepresidentschap onder Barack Obama heeft Bidens positie onder zwarte Amerikaanse kiezers vrijwel onaantastbaar gemaakt. Geen toeval dat de ommekeer voor zijn armzalige campagne begon bij de voorverkiezingen in South Carolina, waar veel Afrikaans-Amerikaanse kiezers wonen.

Lees ook: Aantijging tegen Joe Biden maakt vooral andere Democraten kwetsbaar

Bovendien geniet Biden de steun van de nog altijd populaire Obama zelf. Biden vergeet nooit de naam van zijn vroegere baas te noemen. Hoe belangrijk die steun is, blijkt uit de relatief vroege en uiteindelijk hartelijke zegen die Sanders aan Biden gaf. Obama sprak, in nauw overleg met Biden, vier keer met Sanders voordat die uit de race stapte. Ook dat Obama de afgelopen weken in de politieke schijnwerpers is gaan staan om de crises in het land te adresseren, lijkt vooral een teken dat hij bereid is om voor Biden de strijd aan te gaan – en dat doen oud-presidenten zelden.

Linkervleugel

De protesten na de dood van Floyd zijn niet onverdeeld gunstig voor Biden. Hij kon in de eerste week tonen dat hij doet wat Trump nalaat. Oprecht meevoelen met de zwarte gemeenschappen. Helende, niet verdelende woorden spreken. Hij bezocht Floyds familie voor de begrafenis.

Maar de protesten hebben ook rugwind van progressief Amerika gekregen. Op de linkervleugel van de partij klinkt de slogan Defund the Police, een roep om de politie radicaal te hervormen en erop te bezuinigen. Biden is wel voor hervormingen, maar niet te radicaal. Trumps campagne richt al pijlen op Bidens zwakke linkerzijde. Is hij soms ook voor het opdoeken van politiekorpsen? Nu moet Biden laveren tussen de linkervleugel van zijn partij en de kiezers in het midden, die in grote meerderheid tegen zulke radicale ideeën zijn. Niet meer dan 16 procent van de Democraten steunt het idee van Defund the Police.

Zo eindigde een tamelijk glorieuze week voor Biden onder een donkere wolk. Hij leek een week geleden eventjes de onomstreden leider van links Amerika. Nu is hij voor de Bernie Sanders-vleugel weer de reactionaire partijtijger. Dat imago afschudden om jonge kiezers te veroveren, zonder het oudere midden te verliezen, dat wordt Bidens krachttoer.