Zo moet de stikstofuitstoot met de helft omlaag

Stikstofuitstoot Verbind natuurgebieden met elkaar, ontmoedig kunstmestgebruik en stel meer eisen aan biomassa. Dit zijn de voorstellen van de commissie-Remkes.

Volgens het Remkesrapport is het zaak is om extra goed te kijken naar boerenbedrijven dichtbij Natura 2000-gebieden om de uitstoot van stikstof te beperken.
Volgens het Remkesrapport is het zaak is om extra goed te kijken naar boerenbedrijven dichtbij Natura 2000-gebieden om de uitstoot van stikstof te beperken. Foto Vincent Jannink/ANP

Niet alles kan overal. De titel van het maandag door Johan Remkes gepresenteerde stikstofrapport spreekt boekdelen: Nederland kan niet verder op de oude voet van ongebreidelde groei, maar moet milieuregels slim en effectief gaan toepassen, met oog voor regionale verschillen. Over het recente wetsvoorstel van het kabinet om stikstofemissies terug te dringen toonde Remkes zich kritisch. Om geloofwaardig te blijven moeten die emissies niet met 26 procent omlaag in 2030, zoals het kabinet nastreeft, maar met de helft, aldus Remkes. En het moet juridisch afdwingbaar zijn, in tegenstelling tot het halfslachtige beleid tot nu toe. Wat zijn de belangrijkste aanbevelingen van Remkes?

1Natuurherstel

Volgens Remkes moet de natuur flink op weg worden geholpen om te herstellen van de meest acute schade. Hij bepleit „grote extra investeringen” en stappen waarmee bodemverzuring kan worden verminderd, zoals het uitstrooien van steenmeel in natuurgebieden. Dat is slechts het begin: wil je dat natuur echt „tegen een stootje kan” dan moet het herstellende vermogen ervan worden vergroot. Bijvoorbeeld door losse plukjes natuur beter met elkaar te verbinden – een idee dat door het kabinet Rutte I nog werd geschrapt. Remkes pleit ook voor het scheppen van nieuwe natuur, maar dan zonder daar meteen de beschermde Natura 2000-status aan te geven.

2Landbouw

Het rapport richt zich op twee soorten stikstof: stikstofdioxide (NOx), dat vrijkomt bij verbranding van fossiele brandstoffen, en ammoniak (NH3), dat samenhangt met mest. Terwijl de eerste variant over grote afstanden kan neerslaan, komt de tweede vooral terecht in de directe omgeving. Vandaar dat het volgens Remkes zaak is om extra goed te kijken naar boerenbedrijven dichtbij Natura 2000-gebieden: daar valt de meeste winst te behalen. De huidige kabinetsaanpak is te algemeen, verklaarde Remkes maandag.

Een meer „gebiedspecifieke aanpak” is nodig volgens Remkes, maar dat betekent ook: accepteren dat de ene boer harder getroffen wordt dan de andere. „Dit vraagt met name in gebieden met een lokale concentratie van intensieve veehouderij nabij stikstofgevoelige natuur ingrijpende veranderingen.” Wat Remkes betreft wordt strenger getoetst of een terrein geschikt is als landbouwgrond. Daarbij kan de nabijheid van natuurgebied een rol spelen, maar ook de vraag welk landbouwproduct in combinatie met welke grondsoort het minst vervuilend uitpakt. Zo’n „ruimtelijke herinrichting van de landbouw” zal niet zo ingrijpend zijn als de herverkaveling van de na de Tweede Wereldoorlog, maar kan wel grote milieuwinst opleveren. Het uiteindelijke doel is een „emissie-arme landbouw”.

Het mestbeleid moet worden gemoderniseerd. Dat wil zeggen: het mestgebruik moet veel meer een kringloopkarakter krijgen. Het gebruik van kunstmest moet worden ontmoedigd. Europees is dat nog wel een probleem, aangezien EU-regels ook nog steeds minder gunstig zijn voor het gebruik van van „bemestingsproducten van dierlijke oorsprong”. Ook pleit Remkes voor een eenvoudiger, minder fraudegevoelig en preciezer rekenmodel (‘afrekenbare stoffenbalans’) rondom mest, in de plaats van het huidige oerwoud aan regelgeving. Volgens hem moet het nieuwe systeem gaan draaien om „financiële prikkels en straffen als stok achter de deur”.

3Zeevaart

Over vervoer en luchtvaart kwam Remkes eerder al met adviezen. Deels heeft het kabinet ook al maatregelen genomen op die terreinen, zoals de verlaging van de maximumsnelheid op snelwegen (naar 100 kilometer per uur tussen zes uur ’s ochtends en zeven uur ’s avonds). Het effect daarvan is volgens Remkes nu niet te berekenen, door de coronacrisis die in het algemeen tot minder verkeer en minder uitstoot heeft geleid. Maar dat er een effect is, staat voor het adviescollege buiten kijf.

Waar nog flinke milieuwinst te behalen valt is de zeevaart, meent Remkes. Daarbij moet vooral worden gedacht aan de vervanging van „oudere motoren” van schepen en „strengere handhaving op de Noordzee”. Dat zal ook een Nederlandse inspanning in Europa vergen. Vanaf 2021 gelden er strengere normen voor koolstofdioxide op zee, maar alleen voor de Noordzee en de Oostzee. Voor het behoud van eerlijke concurrentieverhoudingen op zee is het volgens Remkes belangrijk dat die aanscherping gaat gelden „in alle Europese wateren”. Tegelijk moet Nederland, om te overtuigen in Europa, zelf het goede voorbeeld geven door schepen „in bezit van, of varend onder verantwoordelijkheid van de Nederlandse overheid” schoner te maken.

Lees ook: Juiste aanpak stikstof nu ‘nog urgenter’

4Energiebedrijven

De emissies van stikstofdioxide uit elektriciteitsproductie zullen tot 2030 fors gaan afnemen als gevolg van de overgang naar wind- en zonne-energie, naar schatting met tussen de 50 en 70 procent, aldus het rapport. Tegelijkertijd dreigt er een nieuw probleem door de overstap naar elektriciteitsopwekking middels biomassa (bijvoorbeeld met de verbranding van hout), vooral in „kleinere biomassa-installaties”. De milieuwinst daarvan is discutabel. Remkes adviseert dan ook om hier strengere eisen aan te stellen.

5Bouw

Voor de bouw, die volgens Remkes het meest te lijden heeft onder de impasse, moet meer ‘stikstofruimte’ komen. „Leg juridisch vast dat de emissies van bouwprojecten in (maximaal) 10 jaar tijd worden teruggebracht met 80 procent. Dit creëert voldoende ruimte om bouwprojecten te vrijwaren van gedetailleerde stikstofberekeningen, door invoering van een goed onderbouwde drempelwaarde voor tijdelijke emissies.” Simpel gezegd: val individuele bouwbedrijven niet lastig met stikstofberekeningen op de millimeter, maar bekijk de sector als geheel.