RIVM wil geen rol in vliegdebat

Discussie over afstand houden Uitspraken van Jaap van Dissel over vliegen en het coronavirus zorgden voor verwarring. „Het RIVM heeft hier nog geen oordeel over.”

Werknemers reinigen een Airbus A321 van de Spaanse maatschappij Vueling voor vertrek vanaf luchthaven Rome.
Werknemers reinigen een Airbus A321 van de Spaanse maatschappij Vueling voor vertrek vanaf luchthaven Rome. Foto Remo Casilli/Reuters

Jaap van Dissel, hoofd infectieziektebestrijding van het RIVM en adviseur van de regering, heeft nog geen mening over het besmettingsgevaar in vliegtuigen. „Het standpunt van het RIVM is ongewijzigd, wij hebben op dit moment geen oordeel over de veiligheid van vliegen tijdens de coronacrisis”, aldus een RIVM-woordvoerder maandag na overleg met Van Dissel.

Uitspraken van Van Dissel in een zondag gepubliceerd interview op de NOS-website zorgden voor verwarring. De kans dat een heel vliegtuig besmet raakt door één persoon is buitengewoon klein, zei Van Dissel. De situatie in een vliegtuig is volgens hem vergelijkbaar met een bus of trein, maar de luchtverversing verschilt. „Over het algemeen is de lucht naar beneden gericht, wat gunstig kan zijn omdat de druppels meteen naar de grond gaan.”

Van Dissel leek begrip te tonen voor luchtvaartmaatschappijen die anderhalve meter afstand loslaten: „Ik kan me voorstellen dat het ingewikkelder is om dat in vliegtuigen aan te kunnen houden, om toch nog tegen redelijke prijzen te kunnen vliegen.” Dat was geen pleidooi om economische argumenten mee te laten wegen, zegt Van Dissel maandag. „Het was in reactie op het economische argument van de luchtvaartsector, dat in de vraag werd voorgelegd. Maatschappijen moeten zorgen voor de veiligheid van de passagiers, dat staat voorop.”

Lees ook dit artikel over de anderhalve meter in de lucht

HEPA-filters

Luchtvaartmaatschappijen claimen dat afstand houden in het vliegtuig niet nodig is dankzij andere coronamaatregelen en permanente luchtverversing in de cabine. De uitzonderingspositie van de luchtvaart zorgt sinds dit weekend voor debat. Waarom geen oudejaarsconference in een vliegtuig, of die viruswerende HEPA-filters uit vliegtuigen in theaters? Waarom wel anderhalve meter afstand op een terras en niet als je met veel mensen urenlang in een afgesloten ruimte zit?

Het RIVM en het Outbreak Management Team (OMT) speelden tot voor kort geen rol in deze discussie. Na aansporingen van D66 en GroenLinks heeft minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid, CDA) het RIVM gevraagd om naar de protocollen te kijken die Nederlandse luchtvaartmaatschappijen hebben opgesteld op basis van Europese aanbevelingen. Het RIVM verwacht deze week met een oordeel te komen.

RIVM en OMT ontsnapten de afgelopen periode niet helemaal aan de heikele kwestie ‘vliegen in coronatijd’. Het OMT-advies van 14 april bevat een mysterieus zinnetje. In een vraag van het kabinet aan het OMT over het Nederlandse invliegverbod en risicolanden staat: „Er is druk om in Nederland en Europa het vliegverkeer weer te hervatten.” Van wie kwam die druk, en in welke vorm? Het RIVM verwijst naar ministeries. Het ministerie van IenW verwijst naar het OMT, vallend onder het RIVM.

Ook politieke partijen schuiven het onderwerp door. Een hoorzitting over luchtvaart en corona in de Tweede Kamer, gepland voor 17 juni, is maandag door CDA en VVD geannuleerd. De andere twee coalitiepartijen, ChristenUnie en D66, wilden wel een hoorzitting. Veiligheid in de luchtvaart komt nu aan bod in de een technische briefing van het ministerie van VWS.

Niet bindend, geen sancties

De luchtvaartsector heeft twee protocollen met aanbevolen coronamaatregelen, van VN-luchtvaartorganisatie ICAO en de Europese organisatie voor luchtvaartveiligheid EASA. De lobbyclub van de luchtvaartmaatschappijen, IATA, was adviseur bij ICAO en is door EASA geconsulteerd.

Lees ook: Sars en H1N1 bleken besmettelijk in vliegtuigcabine

Beide protocollen zijn niet bindend, er zijn geen sancties voor het niet naleven. Maar, zo verwacht een woordvoerder van EASA, maatschappijen zullen de aanbevelingen overnemen om het vertrouwen van passagiers terug te winnen. „Vanwege het internationale karakter is de luchtvaart eerder dan andere sectoren geneigd om internationale standaardprocedures te accepteren.”

EASA wil dat Europese luchtvaartbedrijven een charter ondertekenen, waarmee ze toezeggen dat ze de aanbevelingen uit het protocol zullen volgen. Tot nu toe is het charter ondertekend door elf luchthavens – onder meer Parijs Charles de Gaulle en Frankfurt – en drie luchtvaartmaatschappijen: Aegean Airlines, easyJet en Wizz Air. Schiphol en KLM hebben nog niet getekend.