Analyse

Nieuwe kritiek stikstofbeleid heeft alles in zich om coalitie in problemen te brengen

Rutte III Nederland doet niet genoeg om het stikstofprobleem aan te pakken, stelde een adviescollege maandag opnieuw. Een nieuwe afgang bij de rechter dreigt.

Foto Merlin Daleman

De stikstofgeschiedenis herhaalt zich: als tragedie, als farce en steeds weer met een rapport van Johan Remkes. Wéér wordt het stikstofbeleid van de Nederlandse overheid onderuitgehaald door Remkes, die als hoofd van een speciaal adviescollege het kabinet van advies voorziet. Het eindresultaat dat hij maandag in perscentrum Nieuwspoort presenteerde, staat vol met kritiek.

Erger nog: de afstraffing die Remkes met zijn commissie uitdeelde, heeft alles in zich om het kabinet én de coalitie in de problemen te brengen. Het rapport richt de pijlen niet alleen op de fouten van vorige kabinetten en op afgeserveerd stikstofbeleid uit het verleden. De meest uitgesproken kritiek is juist bestemd voor de nieuwste plannen van ‘chef stikstof’ Carola Schouten (ChristenUnie), die als minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit met het stikstofprobleem is belast.

Ondanks de miljarden die het kabinet de komende tien jaar in het herstellen van natuurgebieden en het wegnemen van stikstofuitstoot wil steken, is het effect van die aanpak allesbehalve zeker en de doelstelling niet ambitieus genoeg, zegt de commissie. Hierdoor dreigt er straks opnieuw een afgang bij de rechter.

Te vrijblijvend

Als het op klare taal aankwam, heeft Remkes zich in het stikstofdossier nooit ingehouden. Vorig najaar waren het Remkes en zijn commissie van wijzen die als eerste met een plan van aanpak kwamen, een noodverband om de acute impasse op te lossen die ontstond nadat de Raad van State de regering terugfloot vanwege het Programma Aanpak Stikstof (PAS). Bouwprojecten lagen stil, boeren roerden zich, oliemannetje Remkes mocht het kabinet van advies voorzien.

Maar nadat Schouten in september zijn eerste rapport beleefd in ontvangst nam, nam ze slechts een klein deel van de adviezen over. Binnenskamers werd door leden van de commissie gemord dat ze zo de meest effectieve én politiek pijnlijke ingrepen voor zich uitschoof.

Pas weken later, toen berekeningen van het RIVM lieten zien dat de stikstofuitstoot veel te hoog zou blijven, kwam de coalitie in beweging. Het uiteindelijke noodpakket, met een verlaging van de maximumsnelheid als voornaamste troef, had veel weg van de oplossing die Remkes had voorgesteld.

Ook daarmee was Rutte III nog niet van het stikstofprobleem verlost. Het noodpakket was immers niet meer dan een vluggertje, een snelle truc om de bouw weer vlot te trekken. Om te voorkomen dat de natuur verder verwelkt en de rechter opnieuw afrekent met het stikstofbeleid, was er meer nodig. De afgelopen maanden werkte Schouten, in de schaduw van de coronapandemie, aan zo’n oplossing. Het resultaat presenteerde ze in april, nog voor het slotrapport van de adviescommissie.

Laatste woord

En zo heeft Remkes deze keer het laatste woord, nog voordat de Tweede Kamer zich over het kabinetsvoorstel buigt. Dat voorstel is veel te vrijblijvend, concludeert het adviescollege. Het kabinet rekent zichzelf rijk met goede voornemens en ambities, zonder zich vast te leggen op het resultaat. Zo werkt het uitkopen van boeren, zoals Schouten wil gaan doen, volgens het college alleen als het gericht gebeurt, en desnoods met dwang. Remkes: „Het lost niks op als je zomaar wat opkoopt.”

De onzekerheid die de coronapandemie met zich meebrengt, vindt het college geen geldige reden voor uitstel van de doelen. Integendeel, zegt Remkes. Juist als het kabinet de economische neergang wil bestrijden met grote investeringen, is het cruciaal dat er voldoende stikstofruimte beschikbaar is.

Lees ook: Vijf aanbevelingen: zo moet de stikstofuitstoot met de helft omlaag

Ook een ander achterdeurtje werd door Remkes dichtgespijkerd. Schouten beloofde om van de Europese Commissie te vragen om ‘niet te redden’ natuurgebieden van de lijst te schrappen. Maar volgens onderzoek van het adviescollege is die optie uiterst onwaarschijnlijk.

Dat komt de coalitie slecht uit. Voor VVD en CDA was dat perspectief reden om akkoord te gaan met ingrepen, een optie die nu verdampt is. ChristenUnie en D66 zullen in de andere aanwijzingen juist reden zien aan te dringen op verdere ingrepen die meer effect behalen. Ook de oppositie, nodig voor steun in Tweede en Eerste Kamer, zal vragen om een toch al moeilijk politiek compromis opnieuw aan te passen.

Het is eigenlijk simpel, zegt Remkes na zijn praatje, trekkend aan een sigaret in de binnentuin. „In het kabinetsplan staat het woordje streven. En dat is precies waar het PAS op is stukgelopen. Streven is niet genoeg.”

Stikstofproblematiek pagina 4-5