Interview

‘Ik ben niet verbaasd dat onze branche er slecht op staat’

Michael Mostert | Uitzendondernemer Betere controle van uitzendbureaus zou helpen tegen uitbuiting van arbeidsmigranten en onvoldoende bescherming tegen corona. Maar de branche zuiveren van malafide types is lastig, zegt uitzendondernemer Michael Mostert. „Er gaan miljoenen in om.”

Als jongetje van dertien fietste hij na schooltijd vanuit Maassluis naar de kassen in het nabijgelegen Westland. Michael Mostert en zijn vriendjes plukten sla, paprika’s, tomaten. „Soms tot diep in nacht. Dat was natuurlijk tegen de regels. Maar ik vond het leuk en voor mijn leeftijd was het goed betaald.”

Mostert, inmiddels 38, is eigenaar van uitzendbureau Tradiro in De Lier, een dorp in het Westland, ten zuiden van Den Haag. Op een gemiddelde dag werken namens hem tweeduizend uitzendkrachten, voornamelijk arbeidsmigranten uit Oost-Europa, bij tomatentelers en in distributiecentra. „Kinderen in de kassen, zoals toen, dat gebeurt niet meer. Maar het verbaast me niet dat onze branche slecht in het nieuws is. Er zitten veel malafide bureaus tussen.”

Lees ook: Hoe Roemenen onder barre omstandigheden werken in Nederlandse slachthuizen

De coronapandemie heeft een schijnwerper gezet op de soms erbarmelijke werk- en woonomstandigheden van arbeidsmigranten in Nederland, die via meer dan tienduizend kleine en grote uitzendbureaus worden verhuurd aan vleesbedrijven, distributiecentra en fruit-, groente- en bloementelers. Migranten blijken slecht beschermd tegen het virus en opnieuw kwamen gevallen aan het licht van onderbetaling en slechte huisvesting. Bij een slachterij in het Gelderse Groenlo testten 157 medewerkers, onder wie veel Polen en Roemenen, onlangs positief op corona. De fabriek moest dicht.

Voor malafide ondernemers is een waarborgsom van een ton een lachertje

Michael Mostert Uitzendondernemer

Vorige week nam de Tweede Kamer meerdere moties aan om uitbuiting van uitzendkrachten tegen te gaan. De eisen aan hun huisvesting moeten strenger, er zou een verplicht keurmerk moeten komen voor uitzendbureaus en iedereen die een uitzendbureau begint, zou een waarborgsom van minimaal 100.000 euro moeten betalen. Mocht een uitzender opeens verdwijnen, wat geregeld gebeurt, dan kunnen de lonen van de uitzendkrachten daaruit worden betaald.

„Goed dat er wordt ingegrepen”, vindt Mostert, die zijn bureau als 23-jarige begon nadat hij daarvoor een jaar vertegenwoordiger was geweest voor een andere uitzender. In samenspraak met Prominent, een vereniging van biologische tomatentelers in het Westland, begon hij Tradiro, dat vorig jaar zo’n 40 miljoen euro omzet boekte. De uitzender werd eerder tegenover NRC door arbeidsmigranten als positief voorbeeld genoemd en is gecertificeerd door de Stichting Normering Arbeid, een vrijwillig keurmerk in de uitzendsector „om het kaf van het koren te scheiden”, aldus de website van de stichting.

Is een waarborgsom van een ton genoeg om malafide partijen af te schrikken?

„Nee. Het is een goede drempel tegen rommelaars die niet weten wat er allemaal bij komt kijken om een uitzendbureau goed te runnen. Maar malafide ondernemers houd je er niet mee tegen. Voor hen is een ton een lachertje.”

Zit er crimineel geld in de uitzendbranche?

„Daar kun je wel van uitgaan. Er gaan miljoenen om in deze business. Opdrachtgevers betalen gemiddeld 700 euro per week per uitzendkracht die je levert. Doe dat keer tweehonderd arbeiders die voor een bureau aan de slag zijn, of tweeduizend bij grotere bureaus zoals wij, en je ziet dat er veel geld in rondgaat. Dat trekt weleens de verkeerde types aan.”

Witwassen?

„Mogelijk ook. Je hoort in ieder geval veel voorbeelden van ander gesjoemel. Uitzendbureaus die bijvoorbeeld wel een zorgverzekeringspremie inhouden op het loon van arbeidsmigranten, maar hen pas verzekeren als ze echt zorg nodig hebben. Of dat ze bonussen die de opdrachtgever uitkeert voor een hoge productie niet doorgeven aan de uitzendkracht.”

Wat helpt wel, denkt u?

„Veel vaker controleren. Bij de SNCU [de Stichting Naleving CAO voor Uitzendkrachten] zitten goede mensen, met verstand van zaken. Maar hun capaciteit moet omhoog. Zodat elk uitzendbureau minimaal eens per twee jaar bezoek krijgt van ‘uitzendpolitie’, zoals wij ze noemen. Liefst vlak na oprichting ook alvast. Dan kan de overheid snel ingrijpen bij malafide partijen.”

Lees ook: ‘Laag loon is nog geen uitbuiting’

Heeft u zelf weleens een boete gehad?

„Ja. Bij een controle door de SNCU in 2013 bleek dat we feestdagen hadden moeten doorbetalen. Veel van onze Oost-Europese uitzendkrachten gaan met Kerst en Pasen naar huis. Wij dachten: het werk is uurtje-factuurtje, dus krijgen ze geen loon. Maar stel dat zo’n feestdag op een maandag valt en je uitzendkracht is later in diezelfde week weer voor je aan het werk, dan hoor je die feestdag te betalen. Blijven ze de hele week weg, dan niet. Wij waren nooit op die regel geattendeerd, ook niet tijdens een inspectie door de VRO, een bureau dat helpt bij naleving van alle wet- en regelgeving

„De boete werd kwijtgescholden nadat we alsnog 80.000 euro hadden uitbetaald aan de uitzendkrachten die daar recht op hadden. We plaatsten onder meer advertenties in Poolse kranten om oud-werknemers terug te vinden.”

Zijn er coronabesmettingen geweest onder jullie uitzendkrachten?

„Ja. Elf mensen zijn getest en vijf bleken het te hebben, in lichte vorm. Gelukkig hebben we de uitbraak snel kunnen indammen. Die elf hebben we twee weken in quarantaine gehouden in hun huizen. Inclusief hun huisgenoten, vaak ook uitzendkrachten van ons. Mensen van kantoor brachten de boodschappen.

„Ik moet er niet aan denken dat je vijftig of honderd zieken hebt, zoals in de slachterijen. Voor de mensen zelf is het niet leuk, maar wij hadden dan ook onze deuren kunnen sluiten.”

Hoezo?

„Als uitzendbureau moet je je mensen doorbetalen als ze ziek zijn of in quarantaine moeten. Het risico ligt bij ons, niet bij de opdrachtgever. Aan het begin van de coronarestricties in Nederland meldden zich op sommige dagen wel 125 uitzendkrachten van ons af, in plaats van de gebruikelijke 25. Onze coördinatoren op kantoor spreken alle talen van de arbeidsmigranten, vaak zijn het oud-uitzendkrachten van ons. Zij hadden de RIVM-maatregelen vertaald in het Engels, Pools, Hongaars, Roemeens en Lets. Bij een loopneus bleven mensen toen al thuis. Onze ziektekosten rezen de pan uit. Dat had niet veel langer moeten duren.”

Sterke prikkel dus om uitzendkrachten door te laten werken als ze ziek zijn.

„Maar wat als je daardoor een grote uitbraak krijgt onder je mensen? Dan ben je nog verder van huis. We doen er alles aan om wat te verdienen, daar ben ik heel eerlijk in. Maar we doen er ook alles aan om aan de regels te voldoen.”

Waar kunnen opdrachtgevers op letten om malafide partijen te mijden?

„De tarieven. Om als fatsoenlijke uitzender te voldoen aan de nieuwste wetgeving van de WAB [Wet arbeidsmarkt in balans] en de WAS [Wet aanpak schijnconstructies] moet je tegenwoordig ongeveer 19 euro per uur in rekening brengen bij de opdrachtgever. Malafide partijen zitten rond de 17,50 euro. Dat verschil lijkt niet groot, maar voor een teler of distributeur die per jaar 100.000 of 150.000 uren inhuurt, tikt het aan.

Moeten de prijzen in de winkels niet omhoog?

„Dat zou mooi zijn, maar een Nederlandse tomaat kan nu al bijna niet concurreren met een Poolse of Marokkaanse tomaat. Energie en arbeid zijn in Nederland relatief duur. „Ik stoor me er weleens aan dat de Nederlandse consument wel wil kunnen kiezen tussen vijf verschillende soorten verse tomaten in de supermarkt, maar werken in de kassen, ho maar. Probeer je nette containerwoningen met privacy neer te zetten voor je buitenlandse krachten, zoals wij willen in De Lier en Vlaardingen, dan tekenen omwonenden protest aan. Wat wil je dan?”

Krijgt u meer Nederlandse uitzendkrachten door de coronacrisis?

„Nee, nog niet. Ik zou dolgraag uitzendkrachten aannemen die hier al wonen. Het regelen van huisvesting voor arbeidsmigranten kost ons bedrijf veel hoofdbrekens. Maar Nederlanders willen dit werk niet doen. Ik snap het wel. Het is niet heel aantrekkelijk om je uitkering en toeslagen op te geven om fulltime in de kassen te gaan zweten voor 1.700 tot 1.800 euro netto per maand.”

Weten uitzendbureaus onderling welke bedrijven malafide zijn?

„Je hoort wel het een en ander. Maar het opsporen, dat vind ik een taak van de overheid. Soms spreek ik me wel uit over misstanden in onze sector, zoals toen ik in Nieuwsuur vertelde over concullega’s die uitzendkrachten onterecht in de WW schoven. Dat is ook een stukje eigenbelang. Hoe meer er wordt gefraudeerd, hoe sterker de kritiek op onze branche. Maar na die uitzending kreeg ik wel een belletje.”

Een bedreiging?

„Inderdaad iemand die zei dat ik me beter niet met andermans zaken kon bemoeien. Blaffende honden bijten niet, denk ik dan. Maar gezellig is anders.”