De karikatuur van de VS voldoet niet

Vanuit de Verenigde Staten schrijft over wat haar opvalt. Vandaag: dit ingewikkelde land is ontstaan met twee misdaden tegen de menselijkheid.
Illustratie Eliane Gerrits

‘We didn’t come this far, to only come this far”. We zijn niet zo ver gekomen, om alleen tot hier te komen. Dat staat op het protestbord dat een oudere zwarte vrouw door de straten van Princeton draagt.

„Ik liep hier ook in 1968”, zegt ze strijdlustig als we in gesprek raken. „Het lijkt verdorie wel back to the future. De moord op een zwarte man, de demonstraties, de rellen, het politiegeweld, de roep om law and order. En ja, zelfs een raket naar de ruimte.”

Amerika doet er alles aan om oppervlakkig over te komen, met zijn fastfood, Hollywoodglamour en politieke platitudes. De wereld cultiveert met plezier het stereotype van de ugly American. Ook voor Nederlanders is de Verenigde Staten het land they love to hate. Maar deze zelf opgeroepen karikatuur is tegelijkertijd een façade. Het verbergt de diepe wonden van een verraderlijk ingewikkeld land. Soms worden die littekens zichtbaar. Zoals nu.

Dit land is ontstaan met twee grote misdaden tegen de menselijkheid: het geweld tegen de inheemse bevolking en de slavernij. Met name de gevolgen van de laatste zijn tot op de dag van vandaag voelbaar en zichtbaar.

Het is naïef te denken dat deze erfzonde na de Burgeroorlog werd hersteld. Zwarte Amerikanen werden weliswaar in theorie volwaardige burgers, zoals verankerd in de grondwet, maar vooral in het Zuiden deed de witte meerderheid er alles aan om te voorkomen dat ze van die rechten gebruik konden maken. Het duurde meer dan honderd jaar voordat de praktijk zich langzaam ging voegen naar de theorie, dankzij de burgerrechtenbeweging van de jaren zestig. Maar ook die worsteling voor een rechtvaardige samenleving was slechts een voorschot op de toekomst, een volgende stap in een lang herstelproces.

President Trump zette maandag een grote stap terug toen hij, tussen de traangaswolken door, met zijn vazallen van het Witte Huis naar een kerk liep waar hij nooit komt en een boek omhooghield dat hij nooit leest, de Bijbel. Zijn bedenkelijke waarden bleken al eerder, van het ter discussie stellen van Obama’s geboorteakte tot zijn weigering de fascistische betogers in Charlottesville te veroordelen. Hij vertegenwoordigt een eeuwenoude racistische beweging.

Maar je kunt de Verenigde Staten alleen begrijpen als je oog hebt voor de krachten én de tegenkrachten. De massale protesten na de moord op George Floyd zijn ook een teken dat een deel van dit land heel goed beseft welk systematisch onrecht zwarte Amerikanen wordt aangedaan. Net als bij een therapie kan de echte heling pas beginnen als men zich bewust is van de diepe wonden, hoe pijnlijk dat ook is. Dat kan een les zijn voor de wereld, ook voor Nederland.

„Denk niet dat deze protesten niets uithalen”, zegt de vrouw met het protestbord. „Ik werd geraakt door de vele agenten die uit solidariteit met de demonstranten op straat knielen.” Ze laat me de foto op haar mobiel zien van een van deze agenten. „Als ik naar hem kijk”, zegt ze, „dan weet ik: elke stap voorwaarts draagt de belofte van de volgende stap in zich.”

Reacties naar pdejong@ias.edu