Opinie

Het mondkapje is geen muilkorf, draag het met flair

Mondkapjes in de trein droeg al een mondkapje toen dat nog niet hoefde. Nu voelt hij weerstand. Maar misschien ruilen we met de verplichting arrogantie in voor solidariteit.

Illustratie Pepijn Barnard

Een man in blauw overhemd en gespschoenen staat op het perron, mondkapje in de hand. De trein rolt binnen, deuren ploffen open – hij wacht tot het laatste moment, bindt dan haastig het masker voor, alsof hij zichzelf de mond moet snoeren. Dan wordt hij opgeslokt.

Iets verderop: een studentikoze jongen leest voorovergebogen een boek. Zijn mondkapje bungelt nonchalant aan één oor. Alsof het zijn laatste restje individualiteit is voor ook hij straks opgaat in de kudde.

Er is een onzichtbare grens bijgekomen: de mondkapjesgrens. Op het perron mag je dragen wat je wilt, maar eenmaal in de trein kun je sinds 1 juni een boete krijgen als je blootshoofds gekleed gaat.

Grofweg kun je de reizigers nu verdelen in zij die thuis of onderweg al een kapje opdoen en zij die wachten tot de allerlaatste seconde. Zij die meehuppelen met de maatregel en zij die zo lang mogelijk tegenstribbelen.

De tegenstribbelaars zijn vandaag vooral mannen. Ze staan op het perron met die vodjes in hun hand alsof ze op weg zijn naar een verkleedfeestje waar ze geen zin in hebben. En ze hebben niet hun best gedaan op de outfit: allemaal wegwerpkapjes.

Maar uiteindelijk stappen ze allemaal met kapje en al in.

Ik moet denken aan wat de Griekse filosoof Zeno zei: je moet de mens zien als een hond die met een touw vastgeknoopt zit aan een rijdende kar. Die hond kan kiezen: volgzaam meelopen met de wagen of zich verzetten en tegenstribbelen. Maar wat hij ook kiest, de kar gaat altijd door. Dus je kunt beter meehuppelen, zegt Zeno. Dan staat het touw wat minder strak, heb je tenminste wat speling.

Natuurlijk, er zijn praktische redenen om het kapje niet om te doen. Zoals roken.

In de rookzone neemt een man op gympen nog wat vlugge hijsjes, zijn kapje weggeschoven onder de kin. Als het fluitje bijna klinkt, werpt hij in een vloeiende beweging de peuk weg en duwt het kapje over het gelaat. Geen seconde te laat.

Lees ook: Waar koop ik ze? Hoe draag ik ze? Alles wat je wilt weten over mondkapjes.

En zeker, de mondkapjes zitten niet fijn. Regelmatig blaas ik mijn hete adem tegen mijn brillenglazen tot mist. Maar er zijn genoeg andere onpraktische dingen, zoals een das dragen die de keel dichtknijpt. Die tolereren we.

Er speelt ook iets anders mee. Schaamte. Angst voor gezichtsverlies. Alsof ze verplicht met een roze muts moeten forenzen. En mannen ervaren een mondkapje ook echt vaker als een muilkorf. Uit onderzoek blijkt in elk geval dat ze meer dan vrouwen zo’n kapje zien als een teken van zwakte, schrijft de Britse filosoof Arianne Shahvisi in de London Review of Books. Hetzelfde hebben ze met zonnebrandcrème, condooms, broccoli: mannen willen vaak niet beschermd worden.

Corona is een les in nederigheid, in afhankelijkheid. Vindt niet iedereen makkelijk. Het ultieme voorbeeld is Donald Trump, die vaak weigert mondkapjes te dragen.

Ik bemerk die domme weerstand ook bij mezelf. Ik draag zelf ook geen kapje terwijl ik op Rotterdam Centraal sta te wachten op de sprinter van 8.38 uur richting Gouda Goverwelle. Toen ik een maand geleden de trein nam was er nog geen mondkapjesplicht, maar deed ik uit mezelf een mondkapje op. Dat was mijn eigen, vrije, stoere, autonome keuze. Nu? Zodra het moet, voel ik me een schaap.

Het mondkapje is dus evengoed onderdeel van een tragikomisch veiligheidstheater. Waarin wij allen braaf onze rol spelen.

Toch doe ik het. „Ik wil er nog even op attenderen dat het dragen van mondkapjes verplicht is”, zegt de intercom. Ik benoem mijzelf tot mondkapjescontroleur en loop van voor naar achter door de hele spitstrein. Iedereen draagt een kapje. Heel even denk ik beet te hebben. Ik zie één bloot gezicht. Een jongen in Adidas-trainingspak met een koptelefoon op. Maar ook bij hem bungelt aan een oor een mondkapje. Zoals een helm half op het hoofd van scooterjeugd. Snel opdoen als de politie komt, uiteindelijk ook braaf.

Ik voel bewondering voor de regisseur die van de ene op de andere dag deze verkleedpartij heeft bewerkstelligd. Zeker, die volgzaamheid is natuurlijk juridisch afgedwongen met een boete. Bovendien zijn er medische redenen voor. Maar evengoed is de mondkapjesgrens kafkaësk en willekeurig.

Het bekende voorbeeld: het is verboden om medische mondkapjes te dragen in de trein (dat zijn de mondkapjes die goed werken). Maar het is verplicht om niet-medische kapjes te dragen (de kapjes waarvan het RIVM zegt dat ze zinloos zijn).

Het gezonde is verboden, het ongezonde verplicht: de logica is absurd.

Lees ook: Zo’n mondkapje hoeft helemaal niet saai te zijn.

Het mondkapje is dus evengoed onderdeel van een tragikomisch veiligheidstheater. Waarin wij allen braaf onze rol spelen. Dat merk je goed op honderd meter van het treinstation. Ik ben inmiddels uitgestapt in Rotterdam Alexander. Vlak ernaast staat het overdekte winkelcentrum Alexandrium. In de hal is een mondkapjesautomatiek. Even verder een pinautomaat, er staat een ouder stel. De vrouw helpt de man met het aantrekken van een schoonmaakhandschoen, zijn vingers trillen. Ze dragen geen mondkapje. Ook in de Albert Heijn – waar het drukker is dan in de trein, en mensen langs me scheren – draagt bijna niemand een kapje.

En nu voel ik me opeens overdressed, alsof ik in driedelig pak over een zomers strand loop. Andersom zou ik in de trein topless zijn zónder.

De mondkapjesgrens is dus niet alleen juridisch of medisch: er spelen ook allerlei culturele grenzen. Zoals tussen man en vrouw, individu en groep, maar ook het Westen en het Oosten. Want de paar mensen in de supermarkt die wél kapjes dragen, hebben een Aziatisch uiterlijk. In China en andere Aziatische landen is het dragen van kapjes al decennia normaal. Ook bij Chinese Nederlanders: bij mij om de hoek in het Rotterdamse Chinatown waren de kapjes allang uitverkocht toen Van Dissel nog zei dat we gerust konden carnavallen. De wijsheid was al in het land aanwezig.

Maar we zagen het niet. Voor veel westerlingen, met name Amerikanen, zijn die mondkapjes een symbool van het inperken van vrijheid, zei een antropoloog laatst in De Groene Amsterdammer. Ofwel: kom niet aan mijn vrijheid.

De mondkapjesgrens staat dus ook symbool voor de nieuwe wereldorde. Als we de trein instappen en die onzichtbare grens overgaan, zeggen we ja tegen China en nee tegen de VS.

Maar leggen we daarmee ook onze vrijheid en individualiteit af? Niet per se. Misschien eerder onze arrogantie. In ruil voor solidariteit. En je hoeft je vrijheid niet bij de deur in te leveren. Je krijgt juist een extra expressiemiddel, bewijzen de tienduizenden verschillende mondkapjesdesigns die al in omloop zijn.

Tegenover het mondkapje als muilkorf staat het mondkapje als mode-accessoire. Juist wie zich verzet, wordt een schaap. Die loopt op het feestje rond met een suf standaardweggooischaamlapje, de Zeeman-onderbroeken onder de maskers.

Dat is ook de les van het huppelende hondje van Zeno. Het hondje dat meebeweegt met de kar heeft speling, dat voelt zich vrij.

We moeten het mondkapje maar omarmen, bedenk ik als ik terug ben op Rotterdam CS en in de hal loop. Nu pas valt me op hoeveel mensen dat al doen: ze dragen hun zelfgekozen kapjes met flair. Een zwarte man met rode bandana draagt een zwart kapje waarop een witte doodskop staat. Een witte vrouw met zilveren haar in bloemetjesjurk draagt een bijpassend mondkapje met zonnebloemmotief. Ze lachen door de kapjes heen.

We staan allemaal te wachten op dezelfde feesttrein. Die trein gaat hoe dan ook rijden. De mondkapjesgrens is een rite de passage. Zodra we de trein instappen en arriveren op het gemaskerd bal worden mannen iets vrouwelijker en westerlingen iets oosterser. Alle ikken smelten samen tot een wij. Maar we houden tenminste nog de vrijheid om zelf ons design te kiezen. En moge de hete levensadem die we tegen onze eigen wangen blazen ons er altijd aan herinneren wie we zijn.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.