Opinie

Eerbetoon aan George Floyd kan beter met knieval dan met gebalde vuist

Samenleven De samenleving is ten dode opgeschreven als mensen alleen aan zichzelf denken. Daarom is het toch goed om vreedzaam de straat op te gaan, meent
De commissaris van politie van Minneapolis Medaria Arradondo (R) knielt als de stoffelijke resten van George Floyd arriveren bij de herdenkingsdienst op 4 juni.
De commissaris van politie van Minneapolis Medaria Arradondo (R) knielt als de stoffelijke resten van George Floyd arriveren bij de herdenkingsdienst op 4 juni. Foto Kerem Yucel / AFP

Op de Dam stonden ook verpleegkundigen en artsen die ooit de eed van Hippokrates hadden afgelegd: ‘de zieken helpen’ en ‘nooit iemand kwaad doen’. Een van hen vertelde begin maart problemen met het ademen te hebben gekregen: corona. Dat betekende quarantaine, zwaaien. De meeste mensen in de gezondheidszorg waren toen tegen mondkapjes: want dat gaf een „vals gevoel van veiligheid”. Nu riepen ook zij als demonstrant met mondkapje: „I can’t breathe!

Was dit protest medisch verantwoord? Een van de antwoorden die ik hoorde luidde: „Soms is het opkomen voor het leven van anderen belangrijker dan het eigen leven.” Prijzenswaardig. Arts zijn is een risicoberoep geworden, het mens-zijn ook, zeker als je zwart ben in Amerika.

Rellend Amerika en de vreedzame Damdemonstratie bewijzen dat er nog iets belangrijker is dan gezondheid, veiligheid en werk. Dat is zelfrespect en compassie. De mens in opstand wil niet zozeer iets krijgen, maar wil dat enige wat-ie nog bezit, zelfrespect, niet óók nog verliezen.

Knieval

Daarom heeft de knieval die nu symbool is geworden van het protest tegen het ongehoorde politiegeweld een religieus rituele betekenis. Met de knieval toont de mens dat hij klein is en hulpbehoevend, en berouwvol. Maar de knieval betekent ook dat de gelovige alleen voor God knielt. Of voor het kwade verleden, zoals bondskanselier Willy Brandt (SPD) toonde met zijn knieval in 1970 in Warschau voor de misdaden van de nazi’s. De knieval biedt toekomst.

Luister ook naar de podcast Minneapolis: rouw, woede en protest

Maar niets is eenduidig, zeker niet in tijden van crises. De knieval is ook de startpositie van de hardloper, en van de van de gemaskerde opstandelingen achter de barricades. Maar ook voor de politie en militairen is de knieval vaak de beste schietpositie.

Als twee crises elkaar kruisen vreet de grootste crisis zich door de kleinere heen. Het was vrijheid versus gezondheid, en iedereen was bang en een gehoorzame ‘hokjesmens’ geworden. Daarachter baanden de minder zichtbare crises hun weg naar voren: de werkloosheid, het blijvende racisme, de neergang van het hele Westen en de opkomst van China, de zorg om de rechtsstaat. En bovenal het steeds benauwender gevoel opgesloten te zitten in het zelfgekozen isolement, met verlies van zelfrespect in het verschiet.

Verstikkingsdood

De coronacrisis gaat vooral om lucht om te ademen. Daarom is de verstikkingsdood van George Floyd ultiem symbolisch. Ook voor de demonstratie op de Dam. Het toont dat wij ons, gelukkig, nog één wanen met het slinkende deel van de wereld waar de democratische rechtsstaat heerst, met het welzijn van het individu als kern.

Waarom het nu tot uitbarstingen en demo’s komt, heeft ook met lucht te maken. In een dictatuur durft niemand te demonstreren. Dat gebeurt alleen als er vrijheid is.

Een goed politicus doet op het juiste moment het goede (niets doen kan dat ook zijn). Dit geldt ook voor burgers. Maar burgers zijn, bij alle eigen verantwoordelijkheid, iets meer geëxcuseerd voor riskant gedrag.

Politici hoeven niet te demonstreren. Zij kunnen en moéten beleid maken. Daar zijn ze voor. Burgers zijn vooral gewone mensen, en niets menselijks is hun vreemd. Als het korset te lang te strak aangetrokken is geweest, en er knapt één touwtje, dan barst het hele lichaam er juichend uit.

Caissonziekte

De huidige crisis rond de gezonde lucht is wellicht beter te vergelijken met caissonziekte. Onder water komt er door de hoge druk meer stikstof in het bloed. Die stikstof wordt bij snelle terugkeer naar de oppervlakte en de normale luchtdruk niet snel genoeg via de longen afgevoerd, en vormt belletjes in de bloedvaten, wat de bloedsomloop hindert. Het kan dodelijk zijn.

Wat we op de Dam, en in Amerika, zagen is de decompressie van het gevoel, bijna onvermijdelijk. Als je altijd alleen aan je eigen sociale en fysieke veiligheid denkt, is de samenleving ten dode opgeschreven. Wat de vonk in het kruitvat wordt, is ook in tijden waarin iedereen van crisis en oorlog spreekt niet precies te voorspellen. Nu het gevoel is geuit, is het weer tijd voor het gezonde verstand. En ook voor het besef van het veranderlijke, onvoorspelbare en tragische. Nu eens zijn gehoorzaamheid en verantwoordelijkheid noodzaak, dan weer verzet en protest. Nodig blijft het besef dat de grenzen tussen burgerplicht, burgerlijke ongehoorzaamheid en burgeroorlog niet zo hermetisch van elkaar zijn afgegrensd als we graag denken.

Corona heeft al bewezen hoe grensoverschrijdend besmettelijk een virus kan zijn. Dat geldt ook voor gewelddadige strijd tussen mensen die dezelfde ruimte delen. In de anderhalvemetersamenleving is minder ruimte om vrijuit te ademen. Rustig ademhalen is dan het beste. De huidige knieval voor het goede is daarom een grootser symbool dan de gebalde vuist.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.