De Turkse clubs waren al ziek voordat het coronavirus kwam

Voetbal De Turkse voetbalclubs kampen met enorme schulden. Daarom staan zij te popelen om weer te beginnen. Maar het coronavirus heeft hard toegeslagen in Turkije, en is nog niet verdwenen.

Besiktas tegen Galatasaray in een leeg stadion, op 15 maart in Istanbul, vlak voordat de Süper Lig werd stilgelegd.
Besiktas tegen Galatasaray in een leeg stadion, op 15 maart in Istanbul, vlak voordat de Süper Lig werd stilgelegd. Foto Erdem Sahin/EPA

Erzurumspor, een prominente club uit de Turkse eerste divisie, meldde enkele weken geleden een grote corona-uitbraak. Vier spelers van het eerste team en zeven medewerkers bleken besmet. Daarnaast waren er twaalf vermoedelijke gevallen, maar die werden later gezond verklaard. De patiënten en mensen die contact met hen hadden gehad moesten twee weken in zelfisolatie. Alle faciliteiten van de club werden gesloten en de training zou na de quarantaine worden hervat.

„Het was een traumatische ervaring, ook voor de spelers”, zegt Mehmet Özdilek, coach van Erzurumspor. „Eerst het ziekenhuis, daarna thuis in quarantaine. Ik hoop dat niemand dit ooit hoeft mee te maken. We zijn weer begonnen met trainen, maar fysiek en mentaal zal niets meer hetzelfde zijn. Ik kan me voorstellen dat spelers daar problemen mee hebben. Maar we proberen ze er ook aan te herinneren dat ze als professional een plicht hebben te vervullen.”

De Turkse voetbalfederatie heeft besloten de Süper Lig op 12 juni te hervatten, en de eerste divisie een week later, ondanks zorgen dat het coronavirus zich hierdoor zal verspreiden. Diverse clubs hebben al uitbraken gemeld sinds ze hun training hebben hervat. Een dag na het besluit van de bond meldde Besiktas acht corona-besmettingen, onder anderen bij de voorzitter.

Besiktas is niet de enige club uit Istanbul die werd getroffen door Covid-19. De stad is het centrum van de epidemie in Turkije. Bij Fenerbahçe bleken twee medewerkers besmet, en bij Kasimpasa twee spelers. Maar Galatasaray is het zwaarst getroffen. De voorzitter, de vicevoorzitter en de coach hadden alle drie het virus opgelopen. Dit leidde tot kritiek van journalisten en supporters, die vrezen dat er levens in gevaar worden gebracht voor financiële belangen.

Lees ook: De strijd van een vasthoudende vastgoedondernemer en een Gelderse voetbalclub

Eigen afweging

Turkije is niet het enige land waar deze discussie speelt. Landen met vooraanstaande competities waarin veel geld omgaat, zijn weer begonnen (Duitsland op 18 mei), gaan dat doen (Spanje op 11 juni), of zijn dat van plan zodra de omstandigheden het toelaten (Verenigd Koninkrijk). Kleinere landen, zoals Nederland en België en enkele Latijns-Amerikaanse landen, hebben het seizoen al beëindigd. „Elk land maakt zijn eigen afweging, op basis van het verloop van de uitbraak, de economische situatie en de waarde van de competitie”, zegt Özdilek.

Terwijl Spaanse clubs als Eibar en Racing Santander hun zorgen uitten over hervatting van de competitie, en een Cadiz-speler aanvankelijk weigerde naar de training te komen, waarschuwde de president van La Liga dat het beëindigen van de competitie zou leiden tot een verlies van 1 miljard euro. De meeste Spanjaarden lijken blij dat de competitie wordt hervat, in de hoop dat de stemming in een van de zwaarst getroffen landen een beetje verbetert.

Hoewel Turkije een stuk minder doden heeft dan Spanje, en het aantal besmettingen door strikte maatregelen al weken gestaag daalt, is het vertrouwen in de overheid laag, zegt Cahit Binici, die schrijft voor het populairste Fenerbahçe-supportersblog. „Erdogan negeert soms het advies van wetenschappers, zoals vrijdag, toen hij ineens de lockdown van het weekend cancelde. En waarom wordt de Süper Lig hervat, maar is de basketbalcompetitie beëindigd?”

Ook de prominente sportjournalist en tv-presentator Ahmet Ercanlar is kritisch over de hervatting van de Süper Lig. „Het zal leiden tot een toename van het aantal coronabesmettingen. Als er al uitbraken waren tijdens de trainingen, hoe zal het zijn als er wedstrijden gespeeld worden? Ze gaan weliswaar in lege stadions spelen, alle spelers, technische staf en medewerkers zullen geregeld worden getest, en er is een lange lijst voorschriften. Maar voetbal blijft een contactsport, en ook de staf heeft fysieke interactie.”

Aan de rand van de afgrond

Volgens Ercanlar en Binici wordt de Süper Lig hervat omdat het Turkse voetbal financieel aan de rand van de afgrond staat. Na jaren van dure transfers, buitensporige lonen, wanbestuur en politieke invloed heeft de Süper Lig de op twee na hoogste schuld van Europa. Het is de enige Europese competitie waarin de totale schuldenlast van clubs groter is dan hun bezittingen. De devaluatie van de lira in de afgelopen jaren heeft de problemen vergroot, want een groot deel van de schulden zijn in dollars of euro’s.

Koploper Trabzonspor werd vorige week door de UEFA uitgesloten van één seizoen Europees voetbal wegens het overtreden van de Financial Fairplay-regels. De UEFA zei dat de club zich niet had gehouden aan de voorwaarden die eerder waren afgesproken om sancties te vermijden. De regels gaan over inkomsten en uitgaven van clubs die in aanmerking komen voor de Champions League en Europa League.

Voetbaleconoom Tugrul Akşar schreef in zijn column op nieuwssite T24 dat het coronavirus het Turkse voetbal heeft getroffen nadat zijn immuunsysteem was aangetast door langdurige financiële en administratieve problemen. „Ons voetbal heeft het coronavirus opgelopen terwijl het ziek was.” Hij schat dat clubs door corona ongeveer een derde van hun inkomsten zijn kwijtgeraakt, zoals kaartverkoop, sponsoring, geld van wedkantoren en uitzendrechten.

De totale schuldenlast van de Turkse clubs is groter dan hun bezittingen

De belangrijkste factor bij de hervatting van de competitie is het invloedrijke Qatarese mediabedrijf BeIN Sport, dat veel geld verliest in Turkije als gevolg van corona, zegt Ercanlar. „BeIN heeft 100 miljoen lira aan uitzendgeld van de clubs ingehouden omdat er geen wedstrijden worden gespeeld. Uitzendrechten zijn een belangrijk deel van de inkomsten van Turkse clubs, naast het geld van de voetbaltoto en wedkantoren. Nu die inkomsten zijn opgedroogd, hebben veel clubs moeite om de salarissen van spelers te betalen.”

Turkse clubs hebben sowieso een moeizame relatie met BeIN Sport. Het bedrijf besloot vorig jaar eenzijdig om het uitzendgeld voor Turkse clubs te verlagen van 500 naar 410 miljoen lira. „Het bedrijf krijgt vrijwel altijd zijn zin”, zegt de onderzoeksjournalist en Fenerbahçe-fan Lude Ayar. „Ik herinner me dat Fenerbahçe in 2011 uit de Süper Lig was gezet na beschuldigingen van matchfixing. De kijkcijfers van voetbal daalden, want Fenerbahçe is de populairste club. Daarop besloot BeIN in het midden van de competitie play-offs te organiseren, zodat Fenerbahçe ook mee kon doen. Het bedrijf veranderde dus de regels, puur voor de kijkcijfers.”

De tweede belangrijke factor bij de hervatting is de legale en illegale gokmarkt, die volgens Ercanlar samen goed zijn voor zo’n 15 miljard dollar per jaar. De voetbaltoto is in handen van zakenman Yildirim Demirören, de oud-voorzitter van de Turkse voetbalbond, die nauwe banden heeft met president Erdogan. In het Turkse voetbal zijn politieke en zakelijke belangen innig verstrengeld, daarom wil de regering voorkomen dat clubs failliet gaan. De staatsbank Ziraat heeft Trabzonspor, Besiktas en Galatasaray onlangs al gunstige leningen verstrekt.

Gezondheid of geld

„Het is in feite een conflict tussen de gezondheid van spelers en het grote geld”, zegt Ercanlar. „Ook elders in Europa dringen media- en gokbedrijven aan op hervatting van de competitie omdat ze veel geld verliezen. Maar politici houden zich op de vlakte omdat ze hun handen niet willen branden aan zo’n gevoelig onderwerp.” De minister van Gezondheid liet doorschemeren dat hij het oneens was met de hervatting van de competitie, maar liet het aan de bond over.

De federatie heeft een lijst van vijftig pagina’s opgesteld met voorschriften waaraan clubs zich moeten houden. Veel regels zijn nuttig, zoals verplichte testen, maar anderen lijken absurd voor een sport waarbij wordt gezweet, gespuugd, getrokken en geduwd. Zo mogen spelers elkaar geen hand geven, moeten ze anderhalve meter afstand houden op de reservebank, en moet de bal worden gedesinfecteerd wanneer een speler die met de hand aanraakt.

„Het zou grappig zijn als het niet triest was”, zegt Ercanlar. „Want in feite zetten ze de levens en gezondheid van mensen op het spel voor geld. Spelers, technische staf, andere medewerkers van de club, en de families van al die mensen. Het doet me denken aan het Colosseum in het oude Rome, waar mensen naar toe kwamen om gladiatoren te zien sterven.”

Binic had verwacht dat spelers zich meer zouden uitspreken. Zij verdienen tenslotte geld met hun lichaam. Uit onderzoek blijkt dat het virus alle organen kan aanvallen, en dat ook gezonde jongemannen er lelijke littekens aan kunnen overhouden. „Dan kunnen voetballers de rest van hun carrière wel vergeten. Maar ik denk dat iedereen zo snel mogelijk weer terug wil naar het normale leven.”

Als professionals en onder gezonde omstandigheden vindt Özdilek, de coach van Erzurumspor, het wel verantwoord de competitie te hervatten. „Maar het is van fundamenteel belang dat de stadions vol zitten. Helaas ontbreekt dit nu, ook in Duitsland. Ik hoop dat wij als Europese landen deze crisis snel zullen oplossen. Niet zozeer voor het voetbal, bovenal om meer lijden te voorkomen. Dan kunnen we met plezier aan volgend seizoen beginnen, samen met onze supporters. Dat moet ons doel zijn.”