Necrologie

Chef aanslagen en ontvoeringen in West-Afrika nu zelf gedood

Abdelmalek Droukdel (1970-2020) Droukdel groeide uit tot strateeg van jihadistische groeperingen in de Sahel. Hij zou vorige week door de Franse anti-terreurmissie in Mali zijn omgebracht.

Een ongedateerde foto van Abdelmalek Droukdel, die op 3 juni gedood zou zijn in Mali.
Een ongedateerde foto van Abdelmalek Droukdel, die op 3 juni gedood zou zijn in Mali. Foto AFP

Nieuws over de dood van jihadistische leiders in Noord- en West-Afrika klopt wel vaker niet. Maar deze keer is de dood van Abdelmalek Droukdel, emir van Al-Qaida in de Islamitische Magreb (AQIM) niet alleen aangekondigd door de Franse minister van Defensie, die claimt dat Franse soldaten hem op 3 juni hebben gedood in het noorden van Mali. Ook een woordvoerder van de Amerikaanse legeroperaties in Afrika (AFRICOM) bevestigde onafhankelijk van de Franse inlichtingen de dood van de Algerijn op CNN. Bronnen binnen AQIM zelf, die spraken met een journalist van de Franse televisie France 24, zeiden hetzelfde.

Indien waar, is zijn dood voor veel landen in Afrika net zo belangwekkend als die van Osama bin Laden, in 2011, voor de rest van de wereld was. Droukdel leidde de afgelopen vijftien jaar tal van terroristische operaties en ontvoeringen, waaronder die van de Nederlandse toerist Sjaak Rijke in de Malinese stad Timboektoe in 2011. Rijke werd vier jaar later door Franse troepen bevrijd.

Lees meer over de bevrijding van Sjaak Rijke: Een niet geheel toevallig einde aan een ‘stille’ ontvoering

Aan de frontlinies

Droukdel brengt een groot deel van zijn vijftig jaar durende leven aan de frontlinies. In de jaren 80 vecht hij tegen Sovjettroepen in Afghanistan. In de jaren 90 is hij actief bij de burgeroorlog in zijn vaderland Algerije, nadat de autoriteiten die de steun genieten van oud-kolonisator Frankrijk de verkiezingsoverwinning van de streng islamitische partij FIS annuleren. Droukdel sluit zich aan bij de Groupe Islamique Armé (GIA), die Algerije jarenlang onderdompelt in gruwelijke terreur en aan meer dan 60.000 burgers het leven kost.

GIA wordt in 2002 verslagen, Droukdel zelf komt twee jaar later weer bovendrijven als de leider van een nieuwe terreurgroep, GSPC. Hij wordt daarbij gesteund door Abu Mussab al-Zarqawi, de leider van Al-Qaida in Irak. Als Al-Zarqawi in 2006 wordt gedood, zweert Droukdel trouw aan Al-Qaida met een verklaring waarin hij zegt: „Wij zijn Al-Zarqawi”.

Algerijnse soldaten en politieagenten noemt hij „afvalligen, hondenzonen, en verraders in dienst van Frankrijk”. Hij bestrijdt ze niet langer met vuurgevechten, maar met zelfmoordaanslagen. Een jaar later doopt hij zijn organisatie om tot Al-Qaida in de Islamitische Magreb (AQIM) en belooft zijn werkterrein uit te breiden van Algerije naar andere Afrikaanse landen.

91 miljoen dollar

De eerste operatie is een aanslag op Franse toeristen tijdens een picknick in Mauritanië. Later volgen acties in Mali, Niger, Tunesië en Libië. The New York Times berekent dat zijn organisatie zeker 91 miljoen dollar verdient met ontvoeringen. Ook profiteert Abdelmalek Droukdel van de val van de Libische leider Gadaffi in 2011, waardoor West-Afrika wordt overspoeld door wapens uit diens arsenalen. In 2012 sluit Al-Qaida een verbond met Toearegs die al jaren onafhankelijkheid in de Sahel nastreven. Die alliantie neemt steden in Noord-Mali in, waaronder Timboektoe. Het Franse leger herovert in 2013 het noorden van Mali.

De Algerijn blijft actief, met zorgvuldig geplande operaties tegen de Franse en Malinese legers. Alleen intern groeien de problemen. Hij breekt met een van zijn fanatiekste voormannen, de Algerijn Moktar Belmoktar. Onder de nieuwe afkorting JNIM claimt Droukdel vanaf 2017 het commando over steeds zuidelijker operaties in West-Afrika. Van aanslagen en ontvoeringen in Burkina Faso tot Ivoorkust en Benin: in hoeverre hij direct betrokken is bij die aanslagen of slechts in naam en geest, blijft tot zijn dood onduidelijk.

Bij de bekendmaking van de dood van Droukdel, vrijdagavond, stelde de Franse minister van Defensie Florence Parly dat de actie terroristen in de Sahel „ernstig getroffen” heeft. Volgens haar werden ook enkele handlangers van Droukdel gedood.

De organisatie JNIM is een verbond van meerdere jihadistische en criminele groeperingen, en politieke opstandelingen. De strateeg die aan het hoofd stond van dat netwerk, zou nu zijn weggevallen. Welke gevolgen dat heeft voor de onrust in de Sahel, zal afhangen van zijn opvolger.