Opinie

Pas op, dit gaat ook over ons

In Europa

Het kostte de Amerikaanse generaal James Mattis drie jaar. Drie jaar voordat hij, eindelijk, over zijn lippen kreeg dat Donald Trump „de spot drijft met de grondwet”. En dat de president burgers niet bijeenbrengt maar „tegen elkaar opzet. We zien nu de gevolgen van drie jaar hard proberen”.

James ‘Mad Dog’ Mattis was twee van die drie jaar minister van Defensie. Al die tijd zat hij er met zijn neus bovenop. Mattis trad eind 2018 af omdat hij Trumps besluit om Amerikaanse troepen uit Syrië terug te trekken onverantwoord en gevaarlijk vond. Maar zelfs daarna bekritiseerde hij Trump nooit. Net zoals Republikeinse senatoren deze week zwegen toen verslaggevers reacties vroegen op Trump die het leger op burgers afstuurde. „Sorry, I’m late for lunch.”

Pas nu Amerika aan de afgrond staat, geven sommige Amerikanen als Mattis toe hoe fout het is om achter een volksmenner aan te lopen die het landsbelang ondergeschikt maakt aan zijn eigen belang, dat van zijn bedrijven en zijn familie. Een volksmenner die haat zaait, liegt, onafhankelijke instituties als de rechterlijke macht uitholt, de buitenlandse politiek gebruikt om geld te verdienen en politieke opponenten in diskrediet te brengen – en die nu de woede van miljoenen burgers over politiegeweld en racisme gebruikt om hen weg te zetten als ‘Antifa’. Wie niet vóór hem is, is ‘Antifa’. Precies de vijand die hij nodig heeft voor het finale, gewelddadige gevecht: Trump tegen de staat.

Veel Europeanen zitten hier met open mond naar te kijken. Maar pas op, dit gaat ook over ons.

Ook hier staan in de coulissen types klaar met geen ander programma dan hun eigen persoonlijke glorie. Ook zij grijpen elke gelegenheid aan om de massa te bewerken en medeburgers, de staat, de grondwet en onafhankelijke instituties door het slijk te halen. Net als Trump verdraaien ze woorden tot die hun inhoud verliezen en publiek debat niet langer mogelijk is. We kennen deze politici allemaal. Ze zitten gewoon in het parlement. Ze hebben geen politiek programma. Vandaag zeggen ze a, morgen b. Bij elk akkefietje komen ze op tv. Als er geen akkefietje is, produceren ze er een. Net als Trump leven ze van ophef, beledigingen, provocatie. Ze draaien de politiek de nek om.

Net als in Amerika kan dit alleen doordat conservatieve politici bereid zijn met hen samen te werken.

Die samenwerking is cruciaal voor hun opmars, schreef Anne Applebaum deze week in The Atlantic. De meeste mensen werken mee, constateert ze. Sommigen doen het omdat ze hypotheken hebben en gezinnen. Anderen omdat ze ermee kunnen verdienen, of denken dat ze kunnen bijsturen. Vicepresident Mike Pence en de ministers Mike Pompeo en William Barr blijven Trump trouw, omdat hij helpt in hun strijd tegen het homohuwelijk, abortus en de multiculturele samenleving. Ze zien dit als „bijbels moment” en buiten het uit.

Trump gebruikte de Republikeinen als rode loper, om aan de macht te komen. Ook in Europa worden conservatieve lopers uitgerold. Het CDA ging met Forum voor Democratie in zee. In Rome eiste oud-Eurocommissaris en voormalig voorzitter van het Europees Parlement Antonio Tajani van de centrum-rechtse Forza Italia, met radicaal-rechtse leiders Matteo Salvini en Giorgia Meloni deze week het aftreden van de regering. Voor een middenpartij is zo’n pact altijd onverstandig. Maar nu helemaal.

Tijdens de lockdowns lag radicaal-rechts in de touwen. Nu zoekt het weer ophef. Woede over de economische crisis, demonstraties tegen racisme en frustratie over coronamaatregelen bieden aanknopingspunten. In Parijs en Londen stookten relschoppers en anticoronabrigades de boel al op.

Middenpartijen moeten staan voor matiging, dialoog en degelijkheid. Juist als polarisatie dreigt. Die rol is bepalend in een democratie. Dát is de les van Trumps Amerika.

Caroline de Gruyter schrijft wekelijks over politiek en Europa.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.