Zal dit virus de vakantie voorgoed veranderen?

Toerisme De grenzen gaan open maar ‘normaal’ vakantie vieren zit er nog niet in. „Wie dat hoopt, kan beter thuisblijven.”

Badgasten in de kustplaats Fregene, nabij Rome. Vanaf 15 juni kunnen Nederlanders weer op vakantie naar Italië.
Badgasten in de kustplaats Fregene, nabij Rome. Vanaf 15 juni kunnen Nederlanders weer op vakantie naar Italië. Foto Tiziana Fabi/AFP

Wegwerpbeschermhoezen op ligbedden, minimaal zeven vierkante meter wateroppervlak per persoon in zwembaden, mondkapjes in restaurants en winkels. Nee, vakantie in Italië zal ondanks de versoepeling van reisbeperkingen vanaf 15 juni niet als vanouds zijn deze zomer, waarschuwt Loek van de Loo, eigenaar van Vacanze col cuore, dat zeven campings (pardon: ‘glampings’) in Italië beheert. „Er is nog genoeg te genieten maar wie alleen oog heeft voor wat niet kan en hoopt dat alles is zoals anders, kan beter thuisblijven in plaats van zich te zitten ergeren.”

„Voordeel voor de gasten is dat het lekker rustig is”, lacht een zongebruinde Van de Loo via Skype. Hij hoopt deze zomer op een bezetting van 50 procent, nu is dat 20 procent.

Grenzen van de meeste EU-landen gaan vanaf 15 juni weer officieel open voor toeristen. Maar er gelden overal beperkingen en premier Mark Rutte waarschuwde deze week dat vakantiegangers niet hoeven te rekenen op repatriëring of andere hulp als het virus weer oplaait. Normaal zal deze zomervakantie sowieso niet zijn.

De coronacrisis is zo’n schok voor het toerisme en vakantiegewoontes dat de vraag rijst: zal corona vakantie blijvend veranderen? En hoe dan?

Het massatoerisme was al een tijd toe aan grondige renovatie. Het is goed voor zo’n 8 procent van de wereldwijde CO2-uitstoot. Toeristen vernietigen vaak precies waar ze door worden aangetrokken: authenticiteit, lokale cultuur en natuur. Populaire bestemmingen grijpen de crisis aan voor verregaande plannen voor een nieuw soort, houdbaarder, toerisme.

Amsterdam kondigde in mei aan dat de gemeente vastgoed wil kopen in het centrum om zelf te kunnen bepalen wat voor winkels en cafés er komen, en zo de toeristische monocultuur van Nutellatenten te doorbreken. Venetië wil na jaren van exodus Venetianen verleiden om weer in het centrum te gaan wónen, en Airbnb’s veranderen in studentenhuizen.

Maar trekpleisters kunnen regels bedenken, tol heffen en vastgoed opkopen wat ze willen: ze kunnen geen hek om hun stad zetten. Uiteindelijk hangt blijvende verandering ook af van hoe vakantiegangers zich aanpassen. Gaan die anders kijken door corona? Lokaler?

Aaibare initiatieven

Nederland trekt dit jaar zo’n 12 miljoen minder buitenlandse toeristen, verwacht toerismebureau NBTC. Amsterdam, Giethoorn en andere attracties zijn in decennia niet zo rustig geweest als deze zomer. Nederland wordt weer begaanbaar.

Dat geeft ruimte aan aaibare initiatieven zoals Vakantiestraten. Straten in diverse steden worden deze zomer autovrij gemaakt en voorzien van zomers straatmeubilair en kunstgras om bewoners vakantie in eigen straat te laten vieren. Tuinzwembaden zijn zo populair dat waterbedrijven waarschuwen voor watertekorten.

Hoogleraar transitiekunde Derk Loorbach van de Erasmus Universiteit is betrokken bij de vakantiestraten. Die staan volgens hem symbool voor de herwaardering van de buurt en een andere kijk op afstand die deze crisis meebrengt.

„Vakanties waren de laatste jaren kunstmatiger, minder afhankelijk van de locatie.” Of je nou in Egypte of Turkije in een resort lag, maakte eigenlijk weinig uit. Loorbach denkt dat de herwaardering van de directe omgeving door de crisis ervoor kan zorgen dat mensen straks ook bewuster omgaan met de omgeving waar ze na de crisis op vakantie gaan.

Lees ook: Hoe vrij ben je nog als toerist in Europa? Een roadtrip van Brussel tot Milaan

Maar er is meer nodig voor een blijvende omslag dan vakantiestraten. „Individueel gedrag verandert nog geen structuren”, zegt Loorbach. Hij vindt dat overheden deze crisis te weinig benutten voor strengere regels voor toerisme en vliegbelastingen. De Nederlandse regering durfde het bijvoorbeeld niet aan om harde eisen te stellen aan de staatssteun voor KLM, zoals een serieuze poging tot transitie naar een duurzaam bedrijfsmodel. Voor echte verandering is naast een actievere overheid ook meer inzet van de industrie zelf nodig.

Rust, ruimte, natuur

Het beeld uit de sector is gemengd. Glampingeigenaar Van de Loo, voorheen eigenaar van reisorganisatie Vacanceselect, denkt wel dat duurzame trends versnellen. „Het soort toerist dat meer oog heeft voor rust, ruimte, natuur en echtere lokale beleving was al in opkomst”, zegt hij. „De beweging weg van grote massacampings aan de kust was al ingezet, in elk geval bij Nederlandse toeristen. Dat versnelt. De enige boekingen die nu niet geannuleerd zijn, zijn op de rustige plekken.” Hij maakt zich op termijn – als de mondkapjes weer weg mogen – daarom geen grote zorgen om zijn eigen glampings.

Eelko Hamer, mede-oprichter van The Untourist Movement, een beweging die initiatieven rondom positief toerisme organiseert, ziet veel drang tot vernieuwing bij kleine, creatieve en idealistische clubs. „Maar het blijft leuren en sleuren bij de grote spelers. De crisis zorgt duidelijk voor momentum, maar maakt de omslag voor grote reisorganisaties aan de andere kant financieel lastiger.”

Of er blijvend wat verandert, moet blijken. Corona zorgt op korte termijn voor een spagaat tussen overleven en vernieuwen. Denk aan de reisbureaus die de laatste maanden op tv stevig bleven adverteren, ook al was reizen onmogelijk. Alles om de Wanderlust aan te wakkeren, om de reflex bij consumenten in stand te houden dat bij vrije tijd een vliegvakantie hoort. Van die reisdrang zijn veel bedrijven afhankelijk.

Intussen zijn de eerste, prille, tekenen van normalisering alweer zichtbaar. Transavia breidt het vluchtschema voor juni uit met twintig bestemmingen. KLM wil in juli 60 procent meer vluchten uitvoeren dan in juni. „De wereld wil weer reizen en luchtvaartmaatschappijen spelen een cruciale rol in het economisch herstel”, zei de baas van luchtvaartkoepel IATA deze week.

De toerismebranche, goed voor 22 miljoen Europese banen, heeft er groot belang bij zo snel mogelijk terug naar normaal te gaan. De komende maanden zullen idealistische ideeën over een houdbaarder soort vakanties tegen die harde economische werkelijkheid moeten opboksen.

Correctie (6 juni 2020, 18:30 uur): In een eerdere versie stond de Keukenhof onterecht als zomerattractie vermeld. Dit is verwijderd.