Opinie

Witte bullebak heeft baat bij angst voor meer straatgeweld

Racisme De parallellen tussen de protesten tegen racistisch politiegeweld in de VS nu en de rassenrellen van 1968 liggen voor de hand. En weer is de strijd om het Witte Huis cruciaal, schrijft .
Demonstratie na de gewelddadige dood van George Floyd door politiegeweld, in West-Hollywood, woensdag.
Demonstratie na de gewelddadige dood van George Floyd door politiegeweld, in West-Hollywood, woensdag. Foto Richard Vogel/AP

Wordt dit een herhaling van de zomer van ’68? Geen enkele herhaling is natuurlijk ooit exact, maar de overeenkomsten liggen voor de hand. Ook toen beelden van Amerikaanse steden in lichterlaaie, rellen in de zwarte wijken, en zwaarbewapende politiemannen die jonge demonstranten te lijf gingen met traangas en gummiknuppels.

Het resultaat was toen wat veel mensen in de VS vrezen dat weer zou kunnen gebeuren. Richard Nixon, de Republikeinse kandidaat, beloofde de „stille meerderheid”, de „niet-schreeuwers”, de mensen die niet demonstreren, dat hij met harde hand law and order zou herstellen.

De verwoeste wijken in grote steden waar voornamelijk zwarte Amerikanen woonden kregen nog minder overheidsgeld, raakten nog verder geïsoleerd, verschrikte witte mensen in de buitenwijken kochten meer vuurwapens, en de politie werd uitgerust met legermateriaal.

Ook toen begonnen de onlusten als protest tegen de onderdrukking van zwarte burgers in de VS. Op 4 april, 1968, verklaarde Martin Luther King dat zijn land „verziekt” was. De volgende dag werd hij doodgeschoten door een blanke racist. De zwarte bevolking had lang genoeg geleden onder het gebrek aan kansen voor behoorlijk onderwijs en economische vooruitgang. De moord op King was de vonk die het vurige protest heeft aangestoken.

Zwarte president

Ondanks het feit dat meer dan een halve eeuw later een zwarte president twee keer werd gekozen, is de situatie vandaag niet zo veel beter dan toen, en in sommige opzichten misschien zelfs slechter. De dood van George Floyd, een weerloze zwarte man in Minneapolis die langzaam op straat werd gewurgd door de knie van een politieman in zijn nek, was deze keer de aanleiding voor massaal protest.

Bovendien is de zwarte bevolking extra belast door het coronavirus. De gevaarlijkste taken worden veelal verricht door zwarte mensen, die zich niet kunnen veroorloven om thuis te blijven. En de meesten van hen moeten de komende economische depressie zien door te komen zonder geld, banen, of toegang tot gezondheidszorg.

Toch zijn er belangrijke verschillen met 1968, behalve dat de muziek toen beter was en er meer seksuele mogelijkheden waren. Dit laatste punt is niet geheel triviaal. De frustratie van jonge mensen die maandenlang in betrekkelijke isolatie worden opgesloten moet iets hebben bijgedragen aan de drang om zich flink op straat te kunnen uitleven.

In 1968 gingen de protesten niet alleen om rassendiscriminatie, maar ook om de oorlog in Vietnam. De twee hadden met elkaar te maken. Lyndon B. Johnson, de president die verantwoordelijk was voor de escalatie van die oorlog, was tevens de man die de burgerlijke vrijheden van de zwarten enorm had verbeterd, dit tot de woede van veel blanke kiezers in het zuiden van de VS die de Republikeinse partij sterk naar rechts hebben geschoven.

Lees ook: ‘Fuck the police, fuck the pigs". In minneapolis wordt de politie vervloekt

Witte jongeren

De „schreeuwers”, tegen wie Nixon tekeer ging, waren niet alleen zwarten in de getto’s, maar witte jongeren die geen zin hadden om in Vietnam mee te vechten in een oorlog waar zij fel tegen waren. Robert F. Kennedy, de Democratische kandidaat die beloofde een eind te maken aan de oorlog, en begrip toonde voor de woede in de zwarte wijken, werd twee maanden na Martin Luther King vermoord.

Nixon won de verkiezing in 1968, niet alleen door zijn streven om de orde te herstellen, maar ook omdat Hubert Humphrey, een nette Democraat, weigerde de Vietnamoorlog af te keuren, waardoor hij de steun van jongeren en veel liberalen verspeelde.

Tot dusver lijkt het erop dat Joe Biden, ondanks al zijn gebreken, geen tweede Hubert Humphrey gaat worden. Hij heeft zich solidair verklaard met de demonstraties, erkend dat de dood van George Floyd niet op zichzelf staat maar een lange voorgeschiedenis heeft, en beloofd dat hij de politie grondig zal hervormen.

De oppositiekandidaat heeft in moeilijke tijden vaak een voordeel. Johnson was verantwoordelijk voor een gruwelijke en door velen gehate oorlog. Trump is aansprakelijk voor het verziekte Amerika van nu. Het coronavirus is niet zijn schuld, maar wel de belabberde respons, die al veel levens heeft gekost.

Trump wil voordeel trekken

Ook het rassenprobleem dat zich nu ontlaadt in onlusten is niet begonnen met Trump. Maar hij heeft van het begin af aan alles gedaan om zelf voordeel te trekken uit de sociale tegenstellingen in de VS, door immigranten af te schilderen als misdadigers en gewapende witte racisten als fatsoenlijke mensen, door zwarte demonstranten af te doen als „schoften” en door politiemannen op te jutten om geweld te gebruiken.

Er bestaan extreem-rechtse groepen in de VS die hoopvol aansturen op een „rassenoorlog”. De president doet niets om hun geestdrift te beteugelen. Integendeel, hij zwelgt erin. Hij schreef onlangs een tweet die er niet om loog: „Zodra er wordt geplunderd, gaan we schieten.” Dit waren letterlijk de woorden van de politiecommissaris in Miami, Florida, die in 1967 zijn troepen opriep om hun wapens te richten op mensen in „de negerwijken”.

Dit heet in het tijdperk van Trump, „stirring up the base” (de aanhang opzwepen). En die „base” zal zeker worden opgezweept. De vraag is nu wat veel mensen die in 2016 op Trump hebben gestemd, maar die geen fanatieke aanhangers zijn, in november zullen doen. Witte vrouwen in de buitenwijken, arbeiders in het Midden-Westen, oudere mensen in de zuidelijke staten die kwetsbaar zijn voor het coronavirus: hoe denken zij erover?

Veel Amerikanen vinden het gedrag, en de grove, opruiende taal van Trump afstotelijk. Maar zal hun angst voor straatgeweld en sociale onrust sterker blijken dan hun weerzin tegen de man? Zullen oude, onbesproken, en vaak zelfs nauwelijks onderkende raciale vooroordelen hen er toch toe brengen om te stemmen op een ordinaire witte bullebak? Je zou denken dat de meeste mensen die hun verstand gebruiken geen zin hebben een blunderende en gevaarlijke president nog vier jaar aan de macht te houden. Maar het ongelofelijke kan weer gebeuren. Angst is de grootste vijand van de rede.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.