‘Overtijd’ is verplichte kost voor bijna iedereen

Zap In Overtijd vertellen drie vrouwen over hun abortus. Verhalen vol twijfel en zelfverwijt. Verhalen over een onmogelijke beslissing die in haast genomen moet worden. „Het was alsof er een eierwekker aanging: alles moest voor het belletje.”

Het is niet moeilijk om mannen te bedenken voor wie Overtijd verplichte kost zou moeten zijn. Voor Elco Brinkman bijvoorbeeld, die zich vorig jaar afvroeg waarom de ziektekostenverzekering van een vrouw eigenlijk een abortus zou moeten vergoeden. Voor voormalig EO-voorzitter Bert Dorenbos, die met monsterlijke plastic poppetjes een vals beeld van abortus probeerde te schetsen. Voor de man die bij een Nederlandse abortuskliniek vanaf de overkant van de straat ‘moordenaar’ schreeuwde naar een vrouw, zoals donderdag op NPO3 werd verteld.

Maar het abortustaboe beperkt zich niet tot oude mannen, zo bleek uit Overtijd (VPRO) waarin drie vrouwen die een abortus hadden ondergaan hun relaas deden. Ook in kringen waar het recht op abortus een vanzelfsprekende verworvenheid is, blijkt praten erover allesbehalve vanzelfsprekend. Regisseur Tessa Louise Pope merkte dat toen haar eigen abortus in haar omgeving nauwelijks een onderwerp was. Toen ze daarna besloot een film te maken, moest ze vijftig vrouwen vragen voor ze er drie had die voor de camera hun verhaal wilden doen. Op de aftiteling staan alleen hun voornamen.

Zo onthult en doorbreekt Overtijd het abortustaboe, wat alleen al tastbaar wordt doordat de vrouwen in de film het woord ‘abortus’ zo veel mogelijk vermijden; laat staan dat ‘dood’ ze over de lippen komt. De legalisatie heeft na 46 jaar de schaamte nog niet kunnen verjagen.

Dat is juist zo pijnlijk omdat de film resoluut afrekent met de mythe van de achteloze abortus. De drie vrouwen vertellen verhalen vol twijfel en zelfverwijt. Het moment waarop ze ontdekten dat ze zwanger waren, karakteriseren ze in termen als ingrijpend en groot, maar ook als stom en schuldig. Daarna volgt een onmogelijke beslissing die in haast genomen moet worden. „Het was alsof er een eierwekker aanging: alles moest voor het belletje.”

Bij alle drie kwamen vergelijkbare zaken voor, zoals de gedachte dat dit misschien de enige keer zou zijn, een partner die minder op gevoel en meer op planning lijkt te varen, de herinnering aan een vader die vroeger altijd herhaalde dat hij ‘te jong’ kinderen had gekregen. En twijfel over wat de juiste beslissing is. Die wordt later vaak als beschamend gezien, legde regisseur Pope uit: „Vrouwen vragen zich af of twijfel misschien spijt is, of ze wel verdrietig mogen zijn.”

Een van de vrouwen deed haar uiterste best zich ervan te overtuigen dat ze het kind kon houden. „Ik wilde heel graag ja zeggen.” Ze besloot het te laten komen, maar na een week realiseerde ze zich dat het echt niet kon. „Toen stortte het hele kaartenhuis tik-tik-tik in elkaar.” Bij de ingreep vroeg ze geen verdoving. „Ik wilde mijn ogen niet sluiten voor een lelijk iets.” Het zijn de momenten waarop je door de tv heen iets bemoedigends wil zeggen – en je je vervolgens realiseert dat Overtijd is gemaakt omdat hier dus amper over wordt gesproken.

Verplichte kost dus voor bijna iedereen. Na de film werd er onder leiding van Marcelle en Krista Arriëns (De sekszusjes) nagepraat met onder anderen Eva de Goeij, projectleider van het abortusbuddyproject van De Bovengrondse en Het Humanistisch Verbond. Zij legde nog maar eens uit hoe onzinnig de schuldgevoel-reflex is. „Twee derde van de vrouwen die onbedoeld zwanger worden, gebruikt anticonceptie – maar die is nu eenmaal niet voor honderd procent betrouwbaar.”

De Goeij, zelf ook ervaringsdeskundige, leek zich niet helemaal op haar gemak te voelen bij de nadruk die Pope op schaamte had gelegd in haar film – wat de noodzaak van het gesprek alleen maar benadrukte. „We moeten niet naïef zijn over hoe progressief we zouden zijn.”

Correctie (5/6): In een eerdere versie van dit artikel was in het citaat van Eva de Goeij sprake van twee derde van de vrouwen die abortus doen, waar dat moest zijn: twee derde van de vrouwen die onbedoeld zwanger raken. Dat is hierboven aangepast. Ook is de naam van De Bovengrondse toegevoegd bij de organisatie van het abortusbuddyproject.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.