Opinie

Morele verwijten deren Trump niet

Luuk van Middelaar

Buitenlandse rivalen laten geen tijd verloren gaan om het sombere spektakel van Trumps Amerika uit te buiten. De lockdown was in het zwaar door Covid-19 getroffen land of liberty amper voorbij, of de avondklok werd ingesteld. Een president die zich met traangas door een vreedzame demonstratie baant op weg naar een fotosessie met een bijbel voor een kerk, de Noord-Koreaanse leider Kim Jong-Un had het niet kunnen bedenken. Uit de hand lopende protesten „binnenlandse terreur” noemen en het leger inroepen onder het motto „Als het plunderen begint, begint het schieten” (Trump op 29 mei) – het is een draaiboek dat Beijing, Moskou of Teheran goed kennen.

Aangezien de VS wereldwijd vrijheid en democratie willen bevorderen, opent de president een flank voor het verwijt van hypocrisie. Toen een woordvoerder van Amerika’s ministerie van Buitenlandse Zaken recent zei dat de Chinese regering „flagrant haar belofte aan de bevolking van Hongkong schond” met de invoering van een nieuwe veiligheidswet daar, kon zijn Chinese tegenhanger op Twitter eenvoudig riposteren: „I can’t breathe”, de laatste woorden van George Floyd, de zwarte man uit Minneapolis wiens dood de protesten in de VS deed ontvlammen. En terwijl westerse regeringen en mensenrechtenorganisaties Beijing kritiseren om het lot van de Oeigoeren in strafkampen in de Chinese regio Xinjiang, slaan de Chinezen nu terug met zorgen om de Afro-Amerikanen in de VS, waarvan ook velen in de gevangenis zitten.

Het verwijt van dubbele standaarden aan de VS is niet nieuw. Vladimir Poetin is er een meester in. U noemt de Kriminval een schande? Maar hoe zit het met Irak? U ziet de territoriale integriteit geschonden in oostelijk Oekraïne? Maar Kosovo dan? Steeds is het argument: kijk naar je eigen. Niet om te bewijzen dat Rusland zelf zo heilig is, maar dat we allen zondaars zijn; iedereen gelijk.

Deze spiegel van de hypocrisie treft dus juist wie zich de betere voelt, wie lessen uitdeelt. Het ontregelt het zelfbeeld van Amerika en het Westen als moreel baken en mondiaal voorbeeld, zoals George W. Bush en Barack Obama het nog uitdroegen.

Nieuw is dat dit alles Amerika’s huidige president geen zier kan schelen. Morele verwijten deren hem niet (evenmin als Poetin). In tegenstelling tot zijn beide voorgangers – en het met Hollywood opgevoede Amerikaanse publiek – leeft Trump niet in een moreel universum waarin de VS strijdt tegen Het Kwaad, maar in een puur politieke omgeving van macht tegen macht.

In het dit najaar te verschijnen The Strongmen zet Hans Kribbe uiteen hoe Trump zich zonder gêne gedraagt naar de spelregels voor de sterke man, de code duello. Hij is op zijn gemak in het gezelschap van Poetin, Xi of de Filippijn Duterte; voor democraten als Merkel of Trudeau voelt hij enkel misprijzen, hetgeen wederzijds is.

Trumps loochening van Amerika’s morele zelfbeeld ontrieft de Amerikanen die wel hechten aan ’s lands culturele kapitaal en internationale rol; bij de verkiezingen in november zal blijken welk kamp binnenlands de meerderheid heeft. Buitenlands brengt Trump de spelers in het nauw die zich – van Europa tot Zuidoost-Azië – superieure democraten voelen maar daarbij steunen op Amerika’s naakte macht. Neem Taiwan. Aangesproken op ‘Minneapolis’ liet de woordvoerder van Taiwans president weten: „Wij geloven dat, anders dan in een tirannie, zulke conflicten in een democratie dankzij dialoog en samenwerking zorgvuldig zullen worden afgehandeld.” Maar Trump veroordelen durfde Taiwan niet.

Luuk van Middelaar is politiek filosoof en hoogleraar Europees recht (Leiden).

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.