Een zwarte tegel op Instagram, als teken van verzet

Sociale media Met zwarte vlakken op Instagram vroegen influencers aandacht voor de protestbeweging tegen racisme. Dat viel niet bij iedereen in goede aarde. „Wat doe je in je dagelijkse leven om het leven van zwarte mensen te verbeteren?”
Zwarte tegels op Instagram om aandacht te vragen voor de protesten.

Zwarte tegels op Instagram om aandacht te vragen voor de protesten.

Grote, zwarte vlakken domineerden deze week Instagram en andere sociale media. De hashtag ‘Blackout Tuesday’ onstond uit een simpel idee: plaats een zwarte tegel op sociale media, maar zwijg verder, zodat de demonstranten en hun boodschap tegen racisme en politiegeweld in de Verenigde Staten centraal staan.

Ondanks de goede bedoelingen ontstond al snel onvrede toen grote merken en influencers op de actie inhaakten en ook hashtags van de demonstranten kaapten. Daarmee werden de echte stemmen van het protest verdrongen, klonk de kritiek.

„Een zwarte tegel plaatsen op Instagram is makkelijk”, schreef iemand onder het zwarte vlak dat de Nederlandse Influencer Mascha Feoktistova (ruim 600.000 volgers) dinsdag op Instagram plaatste. „Wat doe je in je dagelijkse leven om het leven van zwarte mensen te verbeteren?”

Webinar over racisme

Chanel Lodik, marketeer en eigenaar van het platform ‘Meer kleur in de media’, dat experts met een migratieachtergrond verbindt met journalisten en redacties, kan erover meepraten. Zij praat op Instagram al langer over racisme en zag het aantal accounts dat haar volgt de afgelopen tijd verdubbelen naar ruim achtduizend. Vrijdag zond ze via Instagram een webinar uit over racisme, en wat mensen daartegen kunnen doen. De belangstelling was overweldigend, vertelt ze. Zeker achthonderd mensen meldden zich aan. Meekijken kostte 30 euro.

Lodik deelt de kritiek op de zwarte tegels, zei ze tijdens de webinar die vrijdagochtend door zo’n 370 mensen live bekeken werd. „Alle belangrijke informatie over Black Lives Matter is weggevaagd door de tegeltjes van influencers en likes die ze kregen. Haal die tegeltjes weg en repost iets van iemand die zwart is. Deel zwarte stemmen.” Tegelijkertijd realiseert ze zich, zo licht ze na afloop telefonisch toe, dat alle aandacht helpt om het thema hoger op de agenda te krijgen.

Inclusief sociaal netwerk

Instagram, sinds 2012 onderdeel van Facebook, wil een zo veilig en inclusief mogelijk sociaal netwerk zijn. Vorig jaar kondigde Instagram-directeur Adam Mosseri aan dat zijn platform de strijd tegen online pesten en intimidatie zou gaan leiden. Sindsdien maakte Instagram het bijvoorbeeld makkelijker om andere gebruikers te blokkeren en wordt het aantal likes op een foto niet langer exact weergegeven, om populariteitswedstrijden te ontmoedigen. Of de populariteit van Instagram door deze maatregelen komt, het andere type gebruikers - Instagram is vooral populair onder mensen tot dertig jaar - weet Lodik niet. „Op Facebook zitten veel nare mensen, dat is echt het riool. Instagram is persoonlijker, omdat het visueler is. Ik ben fan: je kan op een relatief eenvoudig manier heel veel mensen bewegen om mee te doen met jouw verzet.”

De grote interesse in haar lezing heeft volgens Lodik te maken met een kennisachterstand. „De dood van George Floyd heeft een diepe indruk gemaakt op iedereen. We zien nu dat witte mensen gaan luisteren naar wat zwarte mensen te zeggen hebben en zich dan gaan afvragen: hoe kan het dat ik dit niet wist?”

Pepijn Lanen

Menig Nederlands Instagram-account met een groot bereik besteedde aandacht aan de protesten in de VS en Nederland. Pepijn Lanen, bekend als rapper Faberyayo van de Jeugd van Tegenwoordig, was maandag bij de demonstratie in Amsterdam en zet sindsdien zijn Instagram-account (75.000 volgers) in om aandacht te generen voor de beweging. „Normaliter post ik eigenlijk alleen over geile spullen, mooie kunst en smakelijke wijn. De afgelopen week kon ik dat niet meer opbrengen. Het is voor mij ook zoeken naar een nieuw vorm”, schreef hij in een post op Instagram.

Lanen wees zijn volgers op withuiswerk.nl, een site met een verzameling artikelen, video’s en podcasts „voor witte mensen die zich in hun strijd tegen racisme willen verdiepen”. De site werd afgelopen week gelanceerd, vertelt initatiefneemster Anne van der Ven. „Er zijn veel mensen nieuw in dit gesprek. Ze willen zich er meer in verdiepen, ook in hun eigen rol daarin.” Van der Ven kreeg van veel mensen te horen dat ze niet goed wisten waar ze moesten beginnen. Ze begreep dat niet. „Als je een appeltaart bakt, google je toch ook een recept?” Daarom zette ze haar eigen lijst met informatiebronnen over racisme online, naar Amerikaans voorbeeld. Sinds afgelopen zondag bezochten bijna 100.000 mensen de site.

Oncomfortabele boodschap

Aan het begin van haar webinar roept Chanel Lodik kijkers op om niet weg te klikken als haar boodschap oncomfortabel wordt. „Adem diep in en uit, maar blijf kijken.” In drie kwartier geeft ze uitleg over verschillende vormen van racisme, en geeft ze voorbeelden uit haar eigen leven. Als ze het onderwerp wit privilege behandelt, wordt ze emotioneel. „Het was heftig om een lijst met dingen op te sommen die je niet hebt, omdat je niet wit bent. Dat witte mensen niet in de gaten worden gehouden in winkels. Dat zij niet automatisch een verdachte zijn.”

Ze besluit haar lezing met de oproep om thuis of op werk het gesprek over racisme aan te gaan, ook als de protesten over een week wellicht weer voorbij zijn. „Als je het niet weet, zie je het niet. Bepaalde dingen zullen je op gaan vallen. En als je dan niets zegt of doet, weet je dat je fout bezig bent.”