ECB koopt 600 miljard euro extra aan schulden op

Monetair beleid Met een nieuwe massale interventie wil de ECB de Zuid-Europese rentes drukken én voorkomen dat de inflatie nog verder daalt door de coronacrisis.

Het hoofdkantoor van de Europese Centrale Bank in Frankfurt. Foto Felix Schmitt
Het hoofdkantoor van de Europese Centrale Bank in Frankfurt.

Foto Felix Schmitt

Niet alle eurolanden kunnen zo makkelijk de economie in deze crisistijd stimuleren met 130 miljard euro, zoals Duitsland woensdag aankondigde te zullen doen. Voor Zuid-Europese landen met een hoge staatsschuld en een zwakke economie, zoals Italië, ligt dat een stuk lastiger. Dit soort mega-uitgaven zet de houdbaarheid van de staatsschulden verder onder druk. Zuid-Europa, extra zwaar door de coronacrisis getroffen, dreigt door het gebrek aan financiële speelruimte ook nog eens extra lang in de crisis te blijven hangen.

Gelukkig is er een reddende engel: de Europese Centrale Bank. Het ECB-bestuur kondigde donderdag aan voor 600 miljard euro extra aan staats- en bedrijfsleningen op te gaan kopen binnen het ‘pandemienoodopkoopprogramma’. Die 600 miljard komt bovenop 750 miljard aan noodopkopen die de ECB in maart al aankondigde. De noodopkopen zullen doorgaan tot ten minste eind juni 2021, in plaats van tot eind 2020.

Met de opkopen drukt de centrale bank de rente op staatsleningen in een tijd dat regeringen zich massaal in de schulden steken. Het ECB-besluit van donderdag had onmiddellijk effect. Het verschil tussen de rente die Italië betaalt op tienjarige staatsleningen en de rente die Duitsland betaalt, de zogeheten spread, daalde van 1,96 naar 1,76 procentpunt. De spread geldt als dé stressindicator voor de eurozone: erin uitgedrukt is het risico dat wankele landen failliet gaan en misschien uit de euro vallen.

In feite, zeggen financieel analisten, doet de ECB nu onofficieel aan spread control. Zij zorgt er met de opkopen voor dat spreads binnen de perken blijven, al weet niemand precies welke niveaus de ECB nastreeft. Christine Lagarde, de ECB-president, noemde het beleid donderdag in haar persconferentie „het voorkomen van fragmentatie” in het eurogebied.

Hoe je het ook noemt, Lagarde doet iets anders dan ze in het begin van de pandemie nog suggereerde. In maart zei ze: „Wij zijn er niet om spreads te drukken.” Na die opmerking, een flater van jewelste, schoot de Italiaanse spread omhoog, want beleggers begonnen te twijfelen aan de bereidheid van de ECB om de eurozone bijeen te houden. Lagardes voorganger Mario Draghi had op het hoogtepunt van de eurocrisis in 2012 nog beloofd „al het nodige” (whatever it takes) te doen om de euro te redden.

In feite volgt Lagarde nu de lijn-Draghi. Binnen het pandemie-opkoopprogramma, dat flexibel kan worden ingezet, kocht de ECB de voorbije weken naar verhouding extra veel Italiaanse schuld op.

Lees ook: Rechters in rode toga’s maken het de euro nog lastig

Inflatie valt terug

De ECB is een bijzondere centrale bank. Zij houdt een muntunie bijeen die anders waarschijnlijk allang uiteen was gevallen. Tegelijkertijd is de massale opkoop van schuld door de ECB in coronatijd – bovenop de reguliere opkopen – zeker niet uniek. Alle grote centrale banken, de Amerikaanse Federal Reserve voorop, staan nu grootscheeps overheden bij door hun schuld op te kopen. Sinds begin maart is de balans van de Fed gegroeid met omgerekend 2.500 miljard euro, die van de ECB met ‘slechts’ 860 miljard.

Lagarde gebruikte, naast het voorkomen van „fragmentatie”, donderdag ook een ander argument om meer schuld te gaan opkopen: de teruggelopen inflatieverwachting. Inflatie staat centraal in het mandaat van de ECB, die een inflatiepercentage van vlak onder de 2 procent nastreeft. Dit is bedoeld als buffer tegen deflatie, een gevaarlijke negatieve prijsspiraal. Door de coronarecessie raakt dit doel steeds verder buiten beeld. De inflatie dit jaar zal slechts 0,3 procent bedragen, volgend jaar 0,8 procent en in 2022 1,3 procent. Dat is fors lager dan de inflatieverwachting van vlak voor de pandemie. Met de extra opkopen pompt de ECB geld in de economie, waardoor de economische groei en de inflatie weer omhoog moeten gaan.

Voor dit jaar verwacht de ECB economische krimp in de eurozone van 8,7 procent. In een zwart scenario bedraagt die krimp zelfs 12,6 procent.