Opinie

De wereld moet erop toezien dat China zich aan de afspraken houdt

Hongkong

Commentaar

China laat er geen enkele twijfel over bestaan dat het Hongkong snel in het gareel wil krijgen. De jaarlijkse herdenking van het bloedige einde van de studentenopstand op het Tiananmenplein in Beijing, waarbij op 4 juni 1989 vele honderden doden vielen, was er dit jaar voor het eerst verboden.

De activisten in Hongkong laten er op hun beurt geen twijfel over bestaan dat ze blijven strijden tegen China. Sommigen willen bestaande vrijheden beschermen, anderen streven naar meer democratie en zelfs onafhankelijkheid. In het Victoria Park namen duizenden mensen donderdag toch deel aan een Tiananmen-wake.

Na maandenlange demonstraties tegen Chinese invloed vorige zomer en najaar, is het gevecht over de bewegingsruimte van Hongkong dit voorjaar een nieuwe fase in gegaan. De opgelaaide spanning gaat deze keer gepaard met een bijzondere rol voor het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten. Liet het buitenland het tot nu toe vooral bij woorden, nu voert het VK de druk op door miljoenen inwoners van Hongkong meer rechten op verblijf in het VK in het vooruitzicht te stellen. De VS willen Hongkong niet meer als preferentiële handelspartner behandelen. Hongkong is daarmee, nog uitdrukkelijker dan voorheen, een pion geworden in de snel escalerende machtsstrijd tussen China en het Westen.

Vorig jaar was een wetsvoorstel dat de berechting van Honkongers in China mogelijk zou maken de aftrap voor de protesten. Carrie Lam, de bestuurder van Hongkong nam die wet van tafel, maar de demonstranten verhoogden de inzet en eisten meer democratie. Dit voorjaar maakte de Chinese overheid bekend dat ze nieuwe veiligheidswetgeving wil uitvaardigen. Officieel moet de wet subversie, afscheiding en terrorisme tegengaan. Demonstranten houden het erop dat de wet bedoeld is om kritiek op Beijing uit te bannen.

Donderdag ging de wetgevende raad in Hongkong, die wordt gedomineerd door politici die loyaal zijn aan Beijing, akkoord met een wet die het strafbaar stelt om de draak te steken met het Chinese volkslied. Op overtreding staat een maximum van drie jaar cel. Hongkong nam het Chinese volkslied officieel over toen de toenmalige Britse kolonie in 1997 aan China werd overgedragen, maar veel inwoners weigerden het te omarmen.

Formeel is Hongkong, eilandenrijk met 7 miljoen inwoners voor de Chinese zuidkust, een ‘speciale bestuurlijke regio’ van de Volksrepubliek China. Bij de machtsoverdracht werd een overgangsfase afgesproken waarin voor Hongkong andere wetten gelden dan in de rest van China. De formule van „één land, twee systemen” geldt voor een periode van vijftig jaar. Hongkong kreeg een eigen minigrondwet met burgerrechten, eigen wetgeving, een eigen munt en bleef kapitalistisch. Dankzij die bijzondere status in China werd het een draaischijf in het economisch verkeer tussen China en de wereldmarkt en kon het uitgroeien tot een welvarend internationaal financieel centrum.

Met de nieuwe veiligheidswet haalt president Xi Jinping de oude afspraken onderuit door Chinese wetgeving te injecteren in het bijzondere juridische bestel. De status van Hongkong werd destijds vastgelegd in een Gezamenlijke Verklaring van het VK en China, die formeel bij de Verenigde Naties werd aangemeld. In de eerste jaren hield China zich daar in grote lijnen aan, maar sinds het aantreden van Xi in 2013 probeert China de vrijheden van Hongkong stapsgewijs te beknotten.

De regering-Trump is inmiddels van mening dat Hongkong na de nieuwe veiligheidswet niet meer onafhankelijk is en wil daarom de speciale handelsstatus voor Hongkong intrekken. Dat zou schadelijk zijn voor China én voor Hongkong en past dus meer in een anti-China-aanpak dan in een pro-Hongkong-beleid.

Het Verenigd Koninkrijk lijkt onder premier Boris Johnson niet van plan Xi in Hongkong zomaar zijn gang te laten gaan. Vorige week tekende Johnson al samen met Canada en Australië protest aan tegen de veiligheidswet, deze week werd bekend dat hij de drie miljoen inwoners van Hongkong die in aanmerking komen voor een speciaal Brits paspoort meer rechen wil geven. De British National Overseas-pas zou dan recht geven op een verblijfsvergunning en het uitzicht bieden op staatsburgerschap. Als ondertekenaar van de Gezamenlijke Verklaring heeft het VK een bijzondere verantwoordelijkheid. Het is goed dat het die nu ook serieus neemt.

De afspraken die al in 1984 over Hongkong werden gemaakt lopen tot 2047. Wat daarna moet gebeuren is niet geregeld. Maar tot die tijd moet China zich aan de afspraak houden. Het gaat om democratische rechten, het is de wens van een groot deel van de bewoners van Hongkong en het zou de betrouwbaarheid van China als internationale gesprekspartner ten goede komen.

Correctie (6 juni 2020): In een eerdere versie stond dat drie miljoen inwoners van Hongkong in aanmerking kunnen komen voor een Brits visum. Ze komen al in aanmerking voor een speciaal paspoort. De rechten van dat paspoort wil het VK nu verruimen. Dat is hier aangepast.