‘Witte mensen zien mij als buitenlander’

Demonstranten Een groep vriendinnen uit Eindhoven reisde deze week naar Rotterdam om zich te laten horen in de demonstratie tegen racisme. Vijf van hen vertellen hoe diep racisme hen raakt. „Dan ben je dat donkere agressieve meisje.”

Demonstranten op de Erasmusbrug in Rotterdam, afgelopen woensdag.
Demonstranten op de Erasmusbrug in Rotterdam, afgelopen woensdag. Foto David van Dam

Ze vinden het alle vijf episch: premier Rutte die zegt dat hij terugkomt op zijn gedachte dat Zwarte Piet ‘nu eenmaal zwart’ is! Siham Said: „Dat onze premier begrijpt dat Zwarte Piet niet meer kan, betekent écht verandering. Als hij inziet wat een verdriet die figuur veroorzaakt, gaan ook mensen die tot nu toe niet wilden luisteren dat wel doen.”

Lees ook: Niet praten over racisme doet Den Haag niet meer

Bij de Rotterdamse anti-racismedemonstratie stond woensdag een groepje mondige, jonge vrouwen uit Eindhoven op de Erasmusbrug. Het zijn vriendinnen die elkaar kennen van de basisschool, de middelbare school, de opleiding verpleegkunde of dansles. Ze waren op de trein gestapt om hun stem tegen racisme te laten horen. Met op stukken kartonnen leuzen als ‘We can’t breathe’, ‘Respect black lives, they matter’ en ‘We will not be silent!!’.

Twee dagen later vertellen vijf van hen in een Teamsgesprek over hun beweegredenen om te demonstreren en over het racisme dat ze dagelijks meemaken. Siham Said (19) heeft een Somalische achtergrond, net als Isterlin (20), die niet met haar achternaam in de krant wil. Danique Elabridi (20) is half Antiliaans, half Marokkaans en Iseline Ineza (Ineza is haar tweede voornaam) heeft een Rwandese achtergrond en is 19 jaar. De ouders van Rebecca Erskine (19) komen uit Ghana.

Lees ook: ‘Waarom ik niet meer met witte mensen over racisme praat’ is een onderbouwde aanklacht (●●●●)

Overdreven begroeting

Dagelijks worden ze geconfronteerd met reacties op hun donkere huidskleur, vertellen ze. En oktober, november en begin december zijn het ergst.

Iseline: „Dan staan Zwarte Pieten in het winkelcentrum die je overdreven gaan begroeten. Bij witte mensen doen ze dat niet. Dat voelt erg ongemakkelijk.”

Rebecca: „Je probeert netjes te reageren, al zou je je het liefst straf uitdrukken. Voor je het weet ben je dat agressieve, donkere meisje.”

Siham: „Ja! Om die reden probeer ik te deëscaleren. Terwijl je soms echt boos bent.”

Ze hebben het gevoel dat ze harder moeten werken om hetzelfde te bereiken dan vrouwen met blond haar en blauwe ogen. En ze hebben allemaal een periode gehad waarin ze wensten dat ze er anders uit zagen, zeggen ze. Iseline: „Je weet dat je huidskleur je toekomst mede bepaalt.”

Anno 2020 is Nederland multicultureel, zeggen ze. Maar veel Nederlanders hebben dat nog niet geaccepteerd. Siham: „We zijn hier allemaal geboren en dat moeten we steeds weer uitleggen. Opmerkingen als: ‘Wat is je Nederlands goed’, ‘zit je al op school?’, hoe lang woon je hier al?”, krijgen we vaak.

Iseline: „Ik ben constant aan het vertellen: ‘Ik ben ook een Nederlander.’

Rebecca: „Witte mensen zien me als buitenlander. Ik heb me er maar bij neergelegd. Ik ben trots op mijn kleur. En ik ben óók Ghanees.”

Maar soms gaat het verder, vertellen ze, en worden ze grof uitgescholden. Vieze negers, negerhoer. En vaak: Zwarte Piet! Enorm rot, maar dan kunnen ze wel terugschelden.

Isterlin
Foto’s privé archief
Rebecca Erskine
Siham Said

Vaker is het subtieler. Iseline vertelt hoe haar boodschappentas wordt gecontroleerd in de supermarkt en die van witte vrouwen niet. Of dat de beveiliger haar door de winkel volgt. „Je weet dat het door je kleur komt, maar je kan er niets van zeggen. „Doe je dat wel, dan zeggen ze: ‘Sorry, maar dit is mijn werk’.”

Siham werd laatst, op weg naar een verjaardag, door de buschauffeur zelfs gevraagd om weer uit te stappen toen ze een kaartje wilde kopen. Ze was haar ov-pasje vergeten. „Ik heb geen zin in jou”, zei hij. „Ga mijn bus maar uit.” Ze ging zo rustig mogelijk de discussie aan. „Wat me vooral opviel was dat ik geen steun kreeg van andere reizigers”, zegt ze. „Ik heb me er nog dagen rot door gevoeld.”

Etnisch profileren door de politie treft vooral mannen, zeggen ze. Ze kennen talloze voorbeelden van broers, neven, vrienden. De broer van Rebecca werd laatst nog aangehouden in zijn auto, waar hij hard voor had gewerkt. Rebecca: „Hij moest vragen beantwoorden als: ‘Hoe kom je aan die wagen?’ en ‘Hoeveel kost die auto?’

Doodsbang zusje

De negatieve reacties op hun huidskleur begonnen al in de laagste groepen op de basisschool, vertellen ze. Iseline: „Klasgenootjes die je uitschelden voor Zwarte Piet, zeggen dat je kroeshaar lelijk is. Toen ik een keer viel, vonden ze dat mijn verdiende loon want ik was zwart. Ik zat toen in groep 3.”

Rebecca: „Ik woon in Veldhoven, dat ligt tegen Eindhoven aan. Toen ik klein was, woonden daar maar twee donkere gezinnen. Ik ging spelen bij een vriendinnetje. Haar zusje was doodsbang voor mij. ‘Heeft ze niet gedoucht’, vroeg ze.”

Siham: „Kinderen bedenken het niet zelf, ze nemen de manier van denken over van hun ouders.”

Iseline: „Hoe ouder je wordt, hoe pijnlijker het je treft. Mijn ouders hebben me al heel jong uitgelegd dat ik een andere kleur heb en dat anderen me dat zullen laten merken. Ik heb dat geaccepteerd maar het blijft lastig.”

Danique Elabridi
Foto’s privé archief
Iseline Ineza

Van mijn vriendinnen heb ik het minst last van nare opmerkingen, zegt Danique. „Ik ben lichter van kleur.”

Danique is de enige die nooit wordt uitgescholden voor neger. Allemaal hebben ze een bloedhekel aan het woord, zeker als het een wit persoon is die het gebruikt. Allemaal horen ze het regelmatig. Ze sluiten niet uit dat het woord in steden als Rotterdam, Amsterdam of Den Haag minder wordt gebruikt dan in Eindhoven.

Iseline: „Mensen hebben geen idee. Ze hebben op school ooit iets geleerd over slaven en plantages. Maar niet hoe die daar zijn gekomen, onder welke omstandigheden ze werkten en dat hele families uit elkaar werden gerukt.”

Isterlin: „Het is dan bijna nooit een goed idee om iemand ín een gesprek aan te spreken. Maar ik probeer daarna die persoon apart te nemen en uit te leggen wat het met me doet.”

Siham: „Ja, dat doe ik ook. Ik leg uit dat het gerelateerd is aan de slavernij. Sommige mensen zeggen dan: ‘Oh sorry’.”

Natuurlijk hebben ze ook de boosheid meegekregen over de té druk bezochte demonstraties. De demonstranten zouden na de corona-lockdown vooral zin hebben gehad in een verzetje.

Siham: „De aanleiding was George Floyd, die werd gedood door een witte agent in de VS. En hij niet alleen, er zijn heel veel George Floyds. Het is triest dat een kreet om hulp wordt gelabeld als een feestje.”

Iseline: „Een demonstratie is geen festival. We hadden mondkapjes, en geen alcohol bij ons. Het was geen feestje.”

Siham: „Er waren ook heel veel witte mensen, dat maakte het zo mooi.

Iseline: „Ja, we voelden ons gesteund. We zagen dat ook witte mensen zien dat racisme niet kan.”