Reportage

Tata toetert voor ‘Theo’ in drive-invakbondsvergadering

Staalfabriek Honderden vakbondsleden van de IJmuidense staalfabriek vergaderen vanuit hun auto over mogelijke stakingen.

Stemmen voor staken vanuit de auto. Uit honderden wagens steken alleen groene vlaggetjes.
Stemmen voor staken vanuit de auto. Uit honderden wagens steken alleen groene vlaggetjes. Foto’s Olaf Kraak

Wat je je moet voorstellen bij een drive-in-vakbondsvergadering? Gewoon, hetzelfde als bij een drive-inbioscoop. Alleen is het silver screen vervangen door een hoogwerker met twee FNV-vertegenwoordigers en de voorzitter van de ondernemingsraad. Verder zijn er weinig verschillen: in rijen auto’s kijken de medewerkers van Tata Steel IJmuiden op het puntje van hun autostoel naar horrorverhalen. „Wie ontslaat er nu een directeur middenin de coronacrisis?”, zegt FNV-man Gerrit Idema. Toetergejoel dat je oren doet verkrampen volgt.

De vakbondsleden zijn bijeen op een parkeerterrein van de Beverwijkse Bazaar om te besluiten over stakingen: de onrust onder de medewerkers van de staalfabriek (9.000 medewerkers) is snel toegenomen nadat de geliefde directeur Theo Henrar twee weken geleden plotseling vertrok. Volgens de Europese directie van het Indiase concern gebeurde dat „in onderling overleg”, maar vrijwel niemand van het personeel gelooft dat: zij menen dat Henrar uit de weg is geruimd omdat hij zich verzette tegen een geplande reorganisatie waarbij – zo wordt gevreesd – 1.000 banen verloren gaan.

Na dat nieuws volgden al spontane werkonderbrekingen en blokkades bij de poorten van Tata Steel. Nu de directie niet is ingegaan op een aantal eisen van de FNV – zoals beloven om geen kantoorwerk uit te besteden aan India – is de vraag of de werknemers een stap verder gaan: volgen er voor het eerst sinds decennia stakingen? Om te stemmen mogen de medewerkers staand achter hun autodeur een vlaggetje opsteken. Ook is er de mogelijkheid om, staand tegenover alle motorkappen, een stemverklaring af te geven.

„We verliezen meer en meer zeggenschap over het bedrijf”, zegt Cinta Groos – een van de weinige aanwezige vrouwen. Ze vat het gevoel van de bijeenkomst samen: Henrars vertrek is voor de medewerkers een katalysator, de onrust sluimert al langer. Winsten verdwijnen volgens de aanwezigen naar de zwaar verlieslijdende Tata-fabrieken in het Verenigd Koninkrijk. Qua innovatie is ‘IJmuiden’ daardoor gaan achterlopen op andere staalspelers als het Oostenrijkse Voestalpine. En nu wordt ergens in het buitenland bepaald dat er híer bezuindigd moet worden.

Lagere prijzen

Dat er íets moet gebeuren bij Tata staat niet ter discussie. De Europese staalindustrie verkeerde vóór de corona-uitbraak al in diepe crisis, onder meer doordat de razendsnelle opmars van de Chinese staalproductie heeft geleid tot overcapaciteit en lagere prijzen. In 2018 kende IJmuiden voor het eerst sinds lange tijd een verlies. Vorig jaar ging het grote British Steel failliet – inmiddels gered door een Chinese staalreus. De situatie is sindsdien alleen maar verslechterd, nu er vanwege de coronacrisis nog minder staal naar de auto-industrie gaat.

De Indiase directie wil jaarlijks zo’n 750 miljoen besparen op de Europese activiteiten. Maar terwijl IJmuiden de oplossing vooral ziet in bezuinigingen in het Verenigd Koninkrijk, denken de vakbonden dáár er heel anders over. Volgens hen is er de laatste jaren al genoeg bezuinigd op de Britse fabrieken. In plaats daarvan zijn investeringen nodig om Brits Tata-staal weer concurrerend te maken, is hun idee. Ook de Europese Tata-topman Hendrik Adam, die de superieure efficiëntie van IJmuiden vorig najaar in een FD-interview in twijfel trok, wil de bezuinigingsoperatie voor een belangrijk deel op Nederland richten.

Dat verschil van mening loopt nu steeds hoger op. De trots onder medewerkers bij de voormalige Hoogovens is groot, de organisatiegraad ligt er boven de 50 procent. Ook met eerdere eigenaar Corus waren er al spanningen. Donderdag wordt er volop geflirt met ‘onafhankelijkheid’, een gevoel dat nooit echt ver weg is. „We zouden het kunnen”, zegt medewerker van de technische dienst en FNV-kaderlid Niels Mans. „We hebben hier een integraal bedrijf met alle onderdelen, van grondstoffen tot eindproduct.”

Lees ook: Samen tegen de eigenaar, zo werkt dat in IJmuiden

Gebrek aan communicatie

De Duitse Hendrik Adam benadrukte in een brief aan het Nederlandse personeel afgelopen week juist dat Tata één integraal bedrijf is. Hij riep de medewerkers op tot „gesprekken, geen openlijke vijandigheden”. „Onderlinge onenigheid helpt alleen onze concurrenten. [...] Besteed alsjeblieft geen energie aan het bestrijden van andere delen van het eigen bedrijf.” Dat er een andere aanpak mogelijk is dan een „transformatie” ontkrachtte hij nog maar eens sterk. „Helaas zijn gerichte besparingen op arbeidskosten een noodzakelijk onderdeel van het programma.”

Overigens bood Adam zijn verontschuldigingen aan voor het gebrek aan communicatie rondom het vertrek van Theo Henrar. Tegelijkertijd bleef zijn uitleg nogmaals beperkt tot de zinsnede „wederzijdse instemming”.

Cruciaal voor het verdere verloop van de IJmuidense ruzie is de opvolger van Henrar. Hans van den Berg, directielid onder Henrar, heeft voorlopig de leiding in IJmuiden, maar de Europese directie ziet hem als interim-bestuurder. Veel medewerkers vrezen dat Hendrik Adam een „marionet” neer zal zetten die de reorganisatie zal uitvoeren. Dat zal de komende maand moeten blijken: de Europese directie wil voor 1 juli een nieuwe topman hebben.

Hoezeer Henrar een held van de medewerkers is geworden, blijkt donderdagochtend even voor elven. Vakbondsman Idema zegt vanaf de hoogwerker dat hij „zeker weet dat onze Theo kijkt [via de videoverbinding]”, waarna hij oproept tot een „toetertje”. Even daarna volgt de stemming over het stakingsplan. Uit honderden auto’s verschijnen groene vlaggetjes. Een rode is niet te spotten.

M.m.v. Joris Kooiman