Poetin woedend over aanpak milieuramp in Siberië

Vervuiling De trage reactie van lokale autoriteiten op een milieuramp op een van de meest vervuilde plekken op aarde, heeft de toorn van president Poetin gewekt. „Bent u wel helemaal gezond daar?”

Drijvende damconstructies in de rivier de Ambarnaja houden de diesel tegen die delen rond de stad Norilsk in de regio Krasnojarsk vervuilt.
Drijvende damconstructies in de rivier de Ambarnaja houden de diesel tegen die delen rond de stad Norilsk in de regio Krasnojarsk vervuilt. Foto Federal Marine Rescue service of Russia

Verouderde dieseltanks, smeltende permafrost en lokaal wanbestuur. Dat zijn de ingrediënten van een omvangrijke milieuramp in het Arctisch gebied, die de toorn van de Russische president Vladimir Poetin heeft gewekt.

De ramp ontstond vrijdag door een lekkage in een van de dieseltanks van een warmtekrachtcentrale van Norilsk Nickel (ook wel Nornikel), een mijnbouwconglomeraat dat nikkel- en palladiummijnen rond mijnbouwstad Norilsk exploiteert. In een paar dagen tijd kon in totaal 20.000 ton diesel weglekken. De brandstof kwam terecht in twee rivieren, de Ambarnaja en de Daldykan, en kleurde het water dieprood.

Volgens de directie van Nornikel zou het lek veroorzaakt zijn doordat een steunpilaar onder de tank was weggezakt in de smeltende permafrost – de bevroren aardlaag waarop Norilsk is gebouwd. „Door plotselinge verzakking van ondersteuningen, die meer dan 30 jaar probleemloos dienst deden, raakte de opslagtank van dieselbrandstof beschadigd, wat resulteerde in een brandstoflek”, aldus een verklaring van het bedrijf.

Verzakkende bodem

De infrastructuur in de 180.000 inwoners tellende mijnbouwstad wordt al langer bedreigd door de verzakkende bodem. Opwarming van de aarde gaat in het poolgebied twee keer zo snel als in andere delen van de wereld. Inmiddels zijn er drie rechtszaken geopend wegens milieuvervuiling. De ramp roept vergelijkingen op met de Exxon Valdez-ramp waarbij in 1989 voor de kust van Alaska 37.000 ton ruwe olie uit een verongelukte olietanker lekte.

Hoewel het lek al vrijdag werd ontdekt – toen een voorbijrijdende auto spontaan in brand vloog –hoorde de verantwoordelijke gouverneur, Aleksandr Oess, naar eigen zeggen pas op zondag „via sociale media” van de ramp. Dat zei Oess woensdag in een videogesprek met president Poetin, waaraan ook directeur Pavel Lipin van Nornikel-dochterfirma NTEK en andere bestuurders deelnamen. De geheimzinnigheid rond het lek leidde tot grote irritatie bij de president: „Gaan wij nu over rampsituaties horen via sociale media? Bent u wel helemaal gezond daar?”, sneerde Poetin tegen Lipin. Om de bestrijding van de ramp te vereenvoudigen werd na de vergadering woensdag een federale noodtoestand uitgeroepen.

Herstel kan jaren duren

Milieuorganisaties en ecologen maken zich grote zorgen over de gevolgen van de ramp. Volgens Greenpeace is inmiddels te veel tijd verstreken om alle diesel te verwijderen. Het Russische visserijagentschap Rosrybolovstva stelt dat het ecologisch herstel van de omgeving „tientallen jaren” kan duren.

Al jaren ligt Nornikel, in handen van de steenrijke miljardair Vladimir Potanin, onder vuur vanwege ernstige vervuiling in de regio rond Norilsk en de uitstoot van zwaveldioxide. De regio geldt nu al als een van de meest vervuilde op aarde.

Sinds de omvang van de ramp duidelijk werd, is druk overleg gaande over de bestrijding ervan. Dinsdag werden al een soort drijvende dammen in de Ambarnaja gelegd, die moeten voorkomen dat de brandstof in het twintig kilometer verderop gelegen Pjasinomeer terechtkomt en vandaar noordwaarts kan stromen richting de Karazee. Maar volgens de Russische afdeling van Greenpeace en het Wereldnatuurfonds (WNF) kunnen die constructies de chemische bestanddelen niet tegenhouden en moet de diesel uit het water geschept worden. „De meest toxische elementen in diesel [...] verspreiden zich juist heel goed via water en kunnen met dammen niet worden verzameld”, zei Andrej Knizjnikov van het Russische WNF.

Diesel afbranden

Volgens de Russische minister van Noodsituaties Jevgeni Zinitsjev, die donderdag samen met gouverneur Oess eindelijk de rampplek bezocht, zou er inmiddels een manier gevonden zijn om de diesel te verwijderen. Maar welke dat is, vertelde hij er niet bij.

Eerder opperde Oess om de diesel af te branden, een onzalig plan dat volgens door de Russische zakenkrant RBK geraadpleegde ecologen zou leiden tot het „afbranden van water” en „een rookwalm tot aan Noorwegen”. Het idee werd ook door minister Kobylkin van Natuurbronnen en Ecologie afgeschoten. „Ik zie niet voor me hoe we een dergelijke hoeveelheid brandstof kunnen afbranden in de Arctische zone van de Federatie”, citeerde RBK.

Een betere manier, aldus deskundigen, zou zijn om bepaalde chemische stoffen of bacteriën toe te voegen aan het vervuilde oppervlak die de afbraak van de diesel versnellen. Persbureau Tass meldde deze donderdag dat inmiddels is begonnen met het legen van de lekkende dieseltank.