Installatie van rechtbankpresident Maria van de Schepop in 2017. Inmiddels is zij vertrokken.

Foto Corné Sparidaens

Interview

‘Met signalen over pesten is te weinig gedaan’

Herman van der Meer Binnen de rechtbank Noord-Nederland heerst wantrouwen en een gevoel van sociale onveiligheid, blijkt uit onafhankelijk onderzoek. Waarnemend president Herman van der Meer: „Ik ben enorm geschrokken.”

Werknemers van de rechtbank Noord-Nederland zouden een angstcultuur ervaren op de werkvloer. Een bedrijfsarts, drie managementassistentes en de voorzitter van de integriteitscommissie vertrokken in korte tijd. Een kritische rechter moest stoppen met zijn interne columns en uiteindelijk trad eind vorig jaar de president van de rechtbank Noord-Nederland, Maria van de Schepop, af.

Herman van der Meer, waarnemend voorzitter van de rechtbank Noord-Nederland. Foto Beeldbank Rechtspraak.nl

Er was wat aan de hand in de achterkamers van de noordelijke magistraten, maar wat dat bleef gissen. Tot nu. Deze week presenteerde adviesbureau Berenschot een onafhankelijk onderzoek over de incidenten en de werksfeer binnen de rechtbank waar ruim 800 mensen werken. De belangrijkste conclusie van het rapport: „Binnen de organisatie heerst wantrouwen en een gevoel van sociale onveiligheid.”

Nadat op 28 oktober vorig jaar bekend werd dat Maria van de Schepop opstapte als president, werd diezelfde avond Herman van der Meer, president van het gerechtshof in Amsterdam, gepolst als tijdelijk opvolger. Tot 1 oktober krijgt hij de tijd om orde op zaken te stellen en een nieuwe president te werven.

De kritische civiel rechter in Assen, Edzard van Weringh, moest zijn interne column intrekken van het bestuur omdat het „louter negatief” zou zijn. Hij had kritiek op het salaris van de drie bestuursleden, die allen betaald worden voor 1,11 fte (voltijdsbaan). Is dat niet wat veel?

„De salarissen zijn hoog, maar daar tegenover staat dat ze de helft minder verlof krijgen dan iemand die 1.0 fte wordt betaald. De klus in Noord-Nederland is relatief zwaarder dan van een rechtbank met een solo-loket. Hier heb je te maken met drie rechtbanken in drie provincies.”

Bovendien kreeg een vertrekkend bestuurslid een ontslagvergoeding mee van 70.905 euro, terwijl diegene vrij snel een nieuwe baan had bij de gemeente Almere.

„Dat heb ik geconstateerd, maar daar doe ik geen mededelingen over. Daarvoor is voor mijn tijd toestemming verkregen de Raad voor de rechtspraak [het overkoepelende orgaan van de rechtsprekende macht].” Dan lachend: „Ik zou bij een vertrek naar een andere baan dat bedrag ook wel willen.”

Er was onduidelijkheid over het intrekken van de column door het bestuur. De bij velen geliefde bedrijfsarts moest na ruim tien jaar vertrekken en de voorzitter van de integriteitscommissie stapte op. Waarom leidde dit tot zoveel onrust op de werkvloer?

„Van bestuurders wordt verwacht dat ze knopen doorhakken. Maar uit het onderzoek blijkt dat bestuurders een besluit namen en het daarna pas uitlegden. Hoewel de besluiten altijd te rechtvaardigen waren, verliep de communicatie niet goed.”

Datzelfde gebeurde ook met de drie managementassistentes van het bestuur, die na negen jaar pardoes konden vertrekken. Ondanks dagelijks contact met hen, sprak het bestuur hier niet met ze over.

„Dit is het moeilijkste onderdeel voor mij van het rapport. Dit had echt anders gemoeten. Ik ben een arbeidsrechtman en heb menig werkgever op de vingers getikt die het ook zo deed, dat is altijd fout. Dit moet je zo niet doen.”

Was het terecht dat president Maria van de Schepop uiteindelijk vertrok?

„Dit rapport maakt duidelijk dat in het najaar van 2019 intern en extern een enorme escalatie plaatsvond in de beeldvorming en het vertrouwen. Zelf gaf ze aan dat haar positie als president onhoudbaar was geworden. Het is begrijpelijk, maar ik vind het een hard gelag.”

Hoe heeft het zover kunnen komen?

„De sfeer van wantrouwen en matige tot beperkte onderlinge communicatie bestaat al veel langer. De organisatie heeft van buiten tikken gehad: een gedwongen fusie, de dreigende sluiting van de rechtbank in Assen, een mogelijke halvering van de administratiebanen. Deze organisatie heeft knauwen gehad, de wonden zijn soms nu nog zichtbaar.”

Toch zijn de cijfers over de onderlinge werk sfeer ook niet mals. 30 procent van de mensen heeft te maken (gehad) met intimidatie, 16 procent is gepest. De meeste klachten komen vanuit de bedrijfsvoering, is sprake van te veel hiërarchie onder het personeel?

„Die sociale onveiligheidsgevoelens zijn in gelijke mate door collega’s veroorzaakt, niet alleen door het bestuur. Historisch gezien is er in de hele rechterlijke organisatie spanning tussen de autonomie van rechters en de ondersteunende rollen zoals de bedrijfsvoering, administratie en juristen. In de meeste gerechten is die tegenstelling behoorlijk verdwenen. Maar hier is dat in mindere mate, de professionele organisatieontwikkeling van de rechtbank Noord-Nederland heeft nog een weg te gaan.”

De signalen waren van sociale onveiligheid waren er. Waarom zijn die nooit opgepikt?

(Stilte). „Met de signalen is te weinig gedaan, daar ben ik van geschrokken. Het rapport is er, de feiten staan nu vast. Dat is ons vonnis waartegen geen hoger beroep mogelijk is.”