Opinie

Intensivisten Radboudumc: inzet op meer IC-capaciteit is een verkeerde reflex

Intensive Care De kans bestaat dat we in de toekomst minder lijden onder het Covid-19-virus dan onder onze reactie erop, vrezen intensivisten van het Radboudumc Nijmegen.

Kamer op de intensive-care afdeling die specifiek is ingericht voor patiënten met Covid-19, in het Jeroen Bosch ziekenhuis in Den Bosch. Op het drukste moment waren er 125 bedden in het ziekenbuis voor patiënten met corona of patiënten die getest waren en op hun uitslag wachtten.
Kamer op de intensive-care afdeling die specifiek is ingericht voor patiënten met Covid-19, in het Jeroen Bosch ziekenhuis in Den Bosch. Op het drukste moment waren er 125 bedden in het ziekenbuis voor patiënten met corona of patiënten die getest waren en op hun uitslag wachtten. Foto Ilvy Njiokiktjien

Intensive care geneeskunde is een prachtig vak, waarin we vaak tot het uiterste gaan om levens te redden. In de afgelopen periode was de intensive care-capaciteit leidend voor alle coronamaatregelen. Het doel van de maatregelen: de verspreiding van deze infectie zoveel mogelijk voorkomen. De intentie: levens redden.

Het Landelijk Netwerk Acute Zorg en verschillende intensivisten pleitten voor uitbreiding van de IC-capaciteit om een eventuele tweede coronagolf op te vangen. Het is echter zeer de vraag of deze interventie het antwoord is. Het vergroten van de IC-capaciteit is een te beperkte en ons inziens ontoereikende interventie.

Er zijn tot nu toe in Nederland bijna 3.000 patiënten met corona opgenomen op de IC, van wie de helft 60 jaar of ouder. Ongeveer tweederde van deze patiëntgroep heeft het overleefd. De (eerste) piek is achter de rug. Het is nu van groot belang na te denken over de te volgen strategie bij een eventuele tweede golf van ernstig zieke coronapatiënten.

Gupta Strategists hebben berekend dat we 13 tot 21 duizend gezonde levensjaren hebben gewonnen door de Covid-zorg op de IC. Het uitstellen van de reguliere zorg tijdens deze crisis kostte onze maatschappij mogelijk 65 á 100.000 gezonde levensjaren. Dit is vier tot vijf keer zoveel. (Zie ‘COVID goes Cuckoo’, 21 mei 2020).

Armoede beïnvloedt gezondheid

Er valt veel aan te merken op de onderbouwing van deze berekeningen, maar dat ontslaat ons niet van de verantwoordelijkheid kritisch de huidige Covid-zorg en de impact op de totale zorg te evalueren.

Onderzoek laat zien dat een economische crisis op de lange termijn negatieve gezondheidsconsequenties heeft. Een economische crisis leidt tot toename in sociale ongelijkheid. Armoede is een heel belangrijke gezondheidsdeterminant. De gezondheidswinst van de coronazorg moet worden afgezet tegen de gezondheidsschade van het uitstellen van reguliere zorg en de gezondheidsschade ten gevolge van de (aankomende) economische crisis.

Een nieuwe strategie lijkt onontkoombaar, anders is de kans reëel dat we in de toekomst niet ten onder gaan aan het Covid-19-virus, maar aan onze reactie erop.

Reële kans op overleven

Hoe kunnen we de (huidige) IC-capaciteit optimaal benutten zodat we alle patiënten, met of zonder corona kunnen helpen? Hoe kunnen we de beschikbare zorg rechtvaardig verdelen? Welke patiënt heeft een reële kans een intensive care-opname te overleven? Welke factoren spelen een rol bij de behandelkeuzes van een patiënt (triage)? Geneeskunde is geen exacte wetenschap. Welke foutmarge is acceptabel?

Dan zijn moeilijke vragen om te beantwoorden vanuit het perspectief van de samenleving als geheel. Onmogelijk zelfs om te beantwoorden vanuit het perspectief van het individu. U vraagt zich waarschijnlijk af welke strategie wij, ondergetekende intensivisten/dokters, voor ogen hebben.

We hebben veel geleerd in de afgelopen periode. Iedere patiënt is uniek. Er zijn echter patiënt-factoren die de overlevingskans van een intensive care-opname sterk reduceren. Sommige patiënten hebben geen reële kans om een opname op de intensive care te overleven. Sommigen overleven weliswaar een moeizame, langdurige opname, maar zijn vervolgens niet revalideerbaar en hebben veel, zo niet alle, kwaliteit van leven verloren. Dit vraagt om zorgvuldiger selectie van patiënten in aanloop naar de opname in het ziekenhuis of op de IC. We moeten nog vaker met elkaar in gesprek en deze gesprekken moeten niet op het laatste moment gevoerd worden. Moeilijke, levensbepalende beslissingen vragen tijd en zijn gebaseerd op eerlijke informatie, opdat je weet wat je te wachten staat.

Geen structurele uitbreiding

Wij zijn geen voorstander van een grote structurele uitbreiding van het aantal IC-bedden. Er was tot nu toe in Nederland nog nooit een tekort. En los van de haalbaarheid brengt dit ook onnodige kosten met zich mee.

Wij geloven veel meer in een flexibele schil van verpleegkundigen om de intensive care heen. Goed getrainde algemeen verpleegkundigen die in staat zijn om enkele belangrijke ic-handelingen uit te voeren en direct ingezet kunnen worden zodra acute opschaling weer noodzakelijk is.

Sturen op gezondheid betekent ook dat we ons veel meer moeten richten op preventie. Ook tijdens deze coronaperiode is dat van groot belang. Op tijd naar bed, regelmatig sporten, het gebruik van alcohol beperken, niet roken en gezond eten zijn eenvoudige maatregelen die de weerstand tegen het virus waarschijnlijk kunnen verhogen. Net als afstand houden, contact beperken en regelmatig handen wassen vraagt ook dit om stevige discipline. Maar mogen we dit niet van ons allemaal verwachten nu onze toekomst op het spel staat?

Ons prachtige vak, intensive care geneeskunde, heeft ons geleerd op individueel niveau mensen te behandelen. Het heeft ons echter onvoldoende voorbereid om als arts mee te denken over de gezondheid van de maatschappij en onze keuzes daarop af te stemmen.

Daar denken wij nu over na. Sturend op ieders gezondheid en niet op de hoeveelheid plaatsen op de afdeling intensive care in de ziekenhuizen.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.