Opinie

Hoe Donald Trump in de rol van dolle sheriff kroop

Trump heeft weinig oog voor de aanklacht tegen racisme en angst van de zwarte bevolking voor politiegeweld, ziet Michel Kerres. Maar hij blijft de wereldleider.

Michel Kerres

Na aanvallen op minderheden, journalisten, immigranten, rechters en vrouwen wisten we al dat president Trump democratie en autocratie niet goed uit elkaar kan houden. Tijdens de rellen na de dood van George Floyd pompte hij zich ook nog op tot nietsontziende sheriff: ik ben uw president voor orde en gezag en als de staten niet hard optreden, stuur ik het leger. Zijn eerste reflex was om het geweld van demonstranten te beantwoorden door met meer geweld te dreigen, niet met het zoeken naar deëscalatie. Hij had nauwelijks oog voor de aanklacht tegen racisme en de angst van de zwarte bevolking voor politiegeweld. Zwijgend stond hij voor het kerkje bij het Witte Huis met een bijbel in de hand – alsof dat boek zijn gedrag kan legitimeren.

The Washington Post vroeg zich al af of Trump nu fascist genoemd moet worden. De historische vergelijking dringt zich op, maar helpt niet. Trump is een Amerikaans politiek fenomeen anno 2020, gedragen door Amerikaanse kiezers. Dedain voor minderheden en verheerlijking van macht tellen nog niet op tot het einde van de Amerikaanse democratie - al kun je stellen dat hij de Republikeinen heeft gereduceerd tot meelopers.

Belangrijker dan je te verliezen in historische parallellen is de vraag: hoe te reageren? Trump mag dan in de rol van dolle sheriff kruipen, hij blijft de leider van een wereldmacht.

De tegenstanders van de VS zagen onmiddellijk kansen. De politieke woordvoerders in Rusland, China en Iran borrelden over van Schadenfreude bij het zien van de chaos. Land van het opgeheven vingertje met je gedrein over mensenrechten, kijk eens in de spiegel!

Het is een cynisch spel. China, dat zelf Oeigoeren opsluit, klaagt discriminatie en politiegeweld in de VS aan. Kan dat ze in Beijing echt iets schelen? Omgekeerd geldt hetzelfde als uitgerekend dit Witte Huis opkomt voor de rechten van demonstranten in Hongkong. Kan het de Trumpianen écht iets schelen?

Terwijl de autocraten puntjes scoren, staan de bondgenoten van de VS voor een probleem. Hoeveel omgang met deze Trump is nog gepast? De Canadese premier Trudeau bleef 21 seconden stil nadat hem was gevraagd naar het feit dat in de VS traangas was ingezet tegen demonstranten opdat Trump zich kon laten fotograferen voor het kerkje.

Trump had juist nu graag goede sier gemaakt met zijn bondgenoten door een vergadering van de G7 te beleggen in de VS. Maar de vrienden aarzelden. De pandemie verhindert het, heette het eerst. Vervolgens nodigde Trump Poetin uit, die in 2014 na ‘Oekraïne’ voor straf uit de club was gezet. Dat gaat niet, zeiden Canada en het VK. Bondskanselier Merkel zou vorige week nog hooglopende ruzie met Trump hebben gehad en juist nu niet met hem gezien willen worden. Ze weigerde in elk geval simpelweg op Trumps uitnodiging in te gaan. Trump hoopt nu op een G7-vergadering in september, in de aanloop naar de verkiezingen. Kijken wie dan zin heeft.

De gevoelde afstand tussen Europa en de VS is hoe dan ook weer groter geworden – na frictie in de NAVO, het Amerikaanse vertrek uit belangrijke internationale afspraken (Klimaatakkoord) en organisaties (WHO). De VS zijn na drieënhalf jaar Trump nog steeds een militaire supermacht en een economisch powerhouse. Maar de democratische voorbeeldfunctie bladdert steeds verder af. Dat is pijnlijk om te zien. Intussen zit er niets anders op dan gepaste afstand te bewaren tot de sheriff.

Redacteur geopolitiek Michel Kerres en Oost-Europa-deskundige Hubert Smeets schrijven hier afwisselend over de kantelende wereldorde.