Duitsland wil met ‘Schwung’ (en 130 miljard) uit de crisis komen

Steunpakket Met overgave steekt de Duitse regering zich in de schulden. Een baaierd aan maatregelen moet het land er economisch bovenop helpen.

De Duitse auto-industrie slaagde er niet in de coalitie over te halen een aankooppremie voor álle typen auto’s in te voeren.
De Duitse auto-industrie slaagde er niet in de coalitie over te halen een aankooppremie voor álle typen auto’s in te voeren. Foto Martin Meissner/AP

Met enorme hoeveelheden geld wil de Duitse regering de ingestorte economie na de coronacrisis weer laten opbloeien. Een pakket maatregelen ter waarde van liefst 130 miljard euro moet zowel de consumentenbestedingen stimuleren als investeringen van het bedrijfsleven een impuls geven.

„We willen met Schwung uit de crisis komen”, aldus minister van Financiën Olaf Scholz (SPD), die daarvoor de Duitse uitdrukking „mit Wumms” gebruikte. Woensdagavond laat waren de coalitiepartijen CDU, CSU en SPD het na twee dagen onderhandelen eens geworden over het reusachtige en kostbare conjunctuurpakket.

Het pakket markeert een wending in het economisch denken van de Duitse regering. Die ommekeer was al ingezet met de noodmaatregelen waartoe in april werd besloten om de eerste schokken van de coronacrisis op te vangen.

Toen ging het onder meer om geld voor arbeidstijdverkorting, steun aan bedrijven in nood en staatsdeelnemingen. Het jarenlang door achtereenvolgende regeringen beleden beginsel dat nieuwe schulden maken uit den boze is, was tijdelijk buiten werking gesteld.

Verkiezingsjaar

Bij de nieuwe maatregelen gaat het erom doelgericht de economie weer aan te zwengelen. Niet alleen zal de overheid ook dáárvoor nieuwe schulden moeten maken. Bovendien staan er, anders dan bij de financiële crisis van ruim tien jaar geleden, geen ingrijpende bezuinigingen op het programma.

Integendeel: stimuleren is nu het motto, op zuinigheid mag het herstel niet stuklopen. Met het verkiezingsjaar 2021 voor de deur is dat voor de regeringspartijen wel zo’n aantrekkelijk uitgangspunt.

Voor bondskanselier Angela Merkel, die bij voorkeur een politiek van kleine stapjes bedrijft, is dit een grote stap. Maar in haar bijna vijftien jaar als bondskanselier heeft ze laten zien in uitzonderlijke gevallen tot drastische koerswendingen in staat te zijn. Met het besluit in 2011 om op termijn alle kerncentrales te sluiten, bijvoorbeeld. En vorige maand met het voorstel, samen met de Franse president Macron, voor een omvangrijk economisch herstelplan voor de landen van de Europese Unie. Deze crisis, zei ze woensdagavond, vraagt om een moedig antwoord.

Het stimuleringspakket bestaat uit een veelheid zeer uiteenlopende maatregelen. Zo wordt de btw vanaf 1 juli tot eind van het jaar verlaagd; het hoge tarief van 19 naar 16, het lage tarief van 7 naar 5 procent. De hoop is dat die verlaging, waardoor de staat naar schatting 20 miljard euro aan inkomsten misloopt, wordt ‘doorgegeven’ aan de consument en zal leiden tot lagere prijzen in de winkel.

Lees ook de analyse: Plan Merkel-Macron voor ruim noodfonds breekt debat EU open

Extra kinderbijslag

De consumentenbestedingen worden ook aangemoedigd met een eenmalige extra kinderbijslag van 300 euro. Gemeentes die in nood raken door het instorten van hun belangrijkste inkomstenbron – de winstbelasting voor bedrijven, Gewerbesteuer – krijgen financiële compensatie.

De landelijke overheid neemt geen bestaande schulden van gemeentes over. Wel krijgen ze meer financiële hulp voor de betaling van de woonkostensubsidie aan mensen met een uitkering.

Voor zowel huishoudens als bedrijven zal de relatief hoge stroomprijs volgend jaar worden verlaagd, door de accijns te beperken waarmee duurzame energieopwekking wordt gestimuleerd.

Voor sectoren die door de coronacrisis bijzonder zwaar zijn getroffen, zoals horeca, reisbranche, sport, cultuur en beurzen, komt extra ‘overbruggingshulp’ om de crisis te overleven ter waarde van 25 miljard euro. Dat moet een golf van faillissementen voorkomen. Steun komt er ook voor spoorbedrijf Deutsche Bahn en andere openbaarvervoersbedrijven.

Met 50 miljard euro voor klimaat, digitalisering en innovatie krijgen eerdere prioriteiten van de regering een extra zetje

De in Duitsland bijzonder sterke lobby van de auto-industrie is er niet in geslaagd de coalitie over te halen een aankooppremie voor alle typen auto’s aan te bieden. Alleen voor elektrische auto’s komt er zo’n premie, die kan oplopen tot 6.000 euro.

Ondanks de stagnerende autoverkopen heeft de sector zélf de afgelopen maanden nauwelijks prijzen verlaagd noch de gebruikelijke kortingen verhoogd. Maar door de lagere btw kunnen de prijzen van auto’s met diesel- en benzinemotoren nu ook zónder premies aantrekkelijker worden voor de consument.

De Duitse regering wil met de plannen niet alleen de economie aanjagen. Met 50 miljard euro voor klimaatmaatregelen, digitalisering en innovatie wil ze tegelijk prioriteiten die ze toch al had een extra zetje geven. Dat komt onder meer tot uiting in de voorkeursbehandeling van elektrische auto’s, en steun voor uitbreiding van laadpalen in het land.

Onder de vlag van duurzaamheid wordt ook extra geld (700 miljoen) uitgetrokken voor de bosbouw, een sector die zwaar heeft geleden onder de droogte van de afgelopen twee jaar. Om de ontwikkeling van kunstmatige intelligentie en 5G-netwerktechnologie verder te stimuleren stelt de regering ook daarvoor extra geld beschikbaar. Een miljard gaat naar uitbreiding en verbetering van kinderdagverblijven.

Denktanks enthousiast

Verschillende economische denktanks hebben enthousiast op het conjunctuurpakket gereageerd. „Het kan de recessie zeker afzwakken, maar natuurlijk niet afschaffen”, zei Clemens Fuest, directeur van het Ifo-instituut.

Oppositiepartijen en milieuorganisaties zijn kritisch. Volgens de liberale FDP bevat het pakket goede elementen, zoals de btw-verlaging, maar is het veel te duur en daarmee een last voor volgende generaties.

Milieuorganisatie BUND veroordeelt het besluit om ook voor hybride auto’s kooppremies beschikbaar te stellen. Daarmee zou de verbrandingsmotor „via een achterdeurtje” toch gesteund worden.

Over de effectiviteit van het pakket zei minister van Arbeid Hubertus Heil (SPD) dat belangrijk is dat het volgens hem en zijn collega’s voldoet aan ‘de vier T’s’. Hij doelde op de Engelse termen Timely, Temporary, Targeted en Transformative – de maatregelen zouden op het goede moment komen (tijdig), voor een beperkte duur zijn (tijdelijk), op specifieke groepen en sectoren gericht zijn (doelgericht) en mikken op modernisering van de economie (transformerend).

Over de werkloosheid bestond al enig voorzichtig optimisme

Hoewel de Duitse economie door de coronacrisis in een zware recessie is terechtgekomen, waren juist dezer dagen lichtpuntjes te zien. Eind mei bleken de belangrijkste Duitse economische onderzoeksinstituten in hun prognoses alweer rekening te houden met een opleving in de rest van het jaar.

Voor het lopende tweede kwartaal voorspelden ze weliswaar een recessie voor Duitsland die de ernstigste is sinds de Tweede Wereldoorlog. Maar door versoepeling van de beperkende coronamaatregelen zou de teruggang voor heel 2020 meevallen – in vergelijking met de gitzwarte scenario’s waarmee kort geleden nog rekening werd gehouden. Het bruto binnenlands product over 2020 zou geen krimp van 20 procent laten zien, zoals toen nog voorspeld, maar ‘slechts’ 6,6 procent, volgens het Ifo-instituut, of 7 procent, volgens het Institut für Weltwirtschaft.

Geen massaontslagen

Zelfs over de werkloosheid bestond al voor de presentatie van het pakket enig voorzichtig optimisme.

Het aantal werklozen is in mei door de coronacrisis sterk gestegen, met 169.000 tot 2,8 miljoen. Dat komt neer op een werkloosheid van 6,1 procent. Eén op de vijf werklozen heeft zijn baan verloren door de coronacrisis.

Toch toonde de voorzitter van het landelijke agentschap voor arbeid zich woensdag optimistisch dat Duitsland de crisis goed doorkomt, omdat de Duitse economie een sterke uitgangspositie heeft. Hij wees op de belangrijke rol die de arbeidstijdverkorting speelt.

Het aantal werknemers dat arbeidstijdverkorting heeft om de crisis te overbruggen, is vorige maand met een miljoen gestegen tot 7 miljoen. Dat laat volgens bondskanselier Merkel zien hoe heikel de situatie is.

Economische commentatoren wijzen erop dat het grote aantal werknemers met arbeidstijdverkorting niet in massaontslagen zal omslaan, als het bedrijfsleven maar uitzicht heeft op verbetering van de situatie. Precies dát heeft de Duitse regering met haar conjunctuurpakket willen bieden.