Opinie

Trump heeft gelijk over Twitter

Techbedrijven Laat niet sociale media bepalen wat (on)waar is. Regulering is nodig, schrijft .
President Donald Trump kondigt een ‘executive order’ aan om sociale media te reguleren
President Donald Trump kondigt een ‘executive order’ aan om sociale media te reguleren Foto Doug Mills/AFP

Twitter plaatste vorige week een ‘factcheck’ bij een tweet van president Trump. Die sloeg terug door het bedrijf juridisch aan te pakken. De motivatie van Trump deugt niet, maar in essentie heeft hij gelijk: sociale media hebben strengere wetgeving nodig.

Wie zijn hoop heeft gevestigd op factchecks om onjuiste informatie op sociale media tegen te gaan begrijpt weinig van sociale media en nog minder van mensen. We hebben allemaal de neiging om het belang van feiten voor meningsvorming te overschatten. Uit onderzoek blijkt dat als feiten in tegenspraak zijn met de ideeën die mensen al hebben, het eigen ‘frame’ wordt behouden en de feiten genegeerd. Zo kan het dat president Trump ondanks dagelijkse factchecks nog altijd door een op de drie Amerikanen als eerlijk en geloofwaardig wordt gezien.

Tijdens de Amerikaanse verkiezingscampagne van 2016 kwam er een eindeloze stroom Facebook-posts op gang om zwarte Amerikanen te ontmoedigen te gaan stemmen. Eén ongelukkige uitspraak van Hillary Clinton uit de jaren 90 werd eindeloos herhaald: zij sprak over leden van gewelddadige straatbendes als super predators. Dat ging vergezeld van posts waarin zwarte Amerikanen Clinton racistisch noemden. Het was feitelijk juist dat Clinton de uitspraak had gedaan, maar was dat een accurate reflectie van waar zij voor stond? Niet het feit, maar de framing hielp de reputatie van Clinton te beschadigen. Voor Clintons e-mailperikelen gold iets soortgelijks: zij had als minister van Buitenlandse Zaken inderdaad een eigen e-mailserver gebruikt, maar hoeveel kiezers begrijpen nu helemaal wat dat betekent? Het feit zelf was vooral een vehikel voor insinuaties over de nefaste activiteiten die zij ermee zou verbergen.

Lees ook deze column: Twitter gaf alvast het goede voorbeeld

Manipulatie van filmpjes

Feiten zijn slechts bouwstenen om de frames en emoties te activeren die mensen tot een mening leiden. Associaties en subtiele manipulatie zijn in dat proces zeker zo belangrijk. Het Witte Huis heeft een filmpje van Democraat Nancy Pelosi iets trager gemaakt zodat ze verward overkomt; een filmpje met een CNN-journalist werd juist versneld om hem agressief te doen lijken. Daar is niet tegenop te factchecken.

Met de ‘executive order’ waarmee Trump zich wil wreken op Twitter zit hij zowaar op het goede spoor. Facebook en Twitter worden in de meeste landen beschouwd als neutrale drager en zijn, net als telefoon- of postbedrijven, niet verantwoordelijk voor de inhoud die zij brengen. Trumps voorstel geeft ze dezelfde juridische aansprakelijkheid als traditionele media. Hij zegt: jullie willen mij factchecken, dan krijg je ook de verantwoordelijkheid die daarbij hoort. Daar heeft hij gelijk in. Wat je ook mag denken van Trump, wat is Twitter om te bepalen of de president de waarheid spreekt of niet?

Twitter, YouTube en Facebook zijn dan misschien geen gewone postbezorgers, zij verschillen ook fundamenteel van de krant die u nu leest. Elke seconde worden er gigabytes aan informatie geüpload. Niet redactionele keuzes, maar algoritmes bepalen wat individuele gebruikers te zien krijgen. Maar factchecks doe je niet op basis van big data-analyse, ze zijn subjectief. Wat je besluit te controleren en welke bronnen je als betrouwbaar beschouwt, daar kunnen redelijke mensen van mening over verschillen.

Lees ook: Facebook maakt werk van toezicht

Internetplatforms te veel macht

Als een krant of een radioprogramma een factcheck uitvoert is dat prima, want er bestaan veel verschillende media zodat vele stemmen kunnen worden gehoord. Maar de grote internetplatforms zijn de facto monopolies en hebben al veel te veel macht. Het is ronduit dystopisch om hen ook nog te laten bepalen wat als waarheid geldt. Ik begrijp niets van politici die Mark Zuckerberg oproepen strenger te zijn voor Trump: zijn ze naïef of proberen ze de hete aardappel door te schuiven?

Wat dan wel? Laten we eerst erkennen dat internetplatforms een geheel nieuwe categorie vormen die om een eigen, specifieke wet vraagt. Omdat we vrije meningsuiting kennen kan de politiek niet zomaar opleggen wat YouTube kan plaatsen of wie Twitter moet toelaten. Als een platform haat of porno wil weren moet dat kunnen, ook als die uitingen op zichzelf niet strafbaar zijn. Aan de andere kant wil je niet dat Facebook het recht heeft om een maand voor de verkiezingen opeens alle PvdA-politici te weren.

Om hierin de juiste balans te vinden moeten democratisch gekozen politici criteria opstellen aan de hand waarvan platforms hun eigen toegang en content kunnen reguleren. Een nieuw in te stellen toezichthouder moet toetsen of bedrijven die criteria wel consistent toepassen. Dat betekent bijvoorbeeld dat Twitter de president van de VS geen grotere uitingsvrijheid kan gunnen dan andere gebruikers, iets wat nu nog het geval is. Wordt jouw bericht of jijzelf van een platform verwijderd, of vind je dat een tweet of post in strijd is met de regels, dan kun je om een bindend oordeel vragen. De onafhankelijkheid van deze ‘socialemediarechtbank’ moet door de wet worden gewaarborgd, want democratische spelregels en niet willekeur moeten de doorslag geven.

Het voorstel van Trump zal juridisch waarschijnlijk geen standhouden. Maar laat het een startschot zijn voor andere politici om sociale media met betere plannen onder democratische controle te brengen.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.