Tien Covid-19 kandidaatvaccins liggen voorop

Covid-19 Een vaccin kan de wereld verlossen van de pandemie. Tien kandidaatvaccins worden al bij vrijwilligers getest.

Het Chinese bedrijf Sinovac werkt in Beijing aan een kandidaatvaccin dat bestaat uit dood coronavirus.
Het Chinese bedrijf Sinovac werkt in Beijing aan een kandidaatvaccin dat bestaat uit dood coronavirus. Foto Nicolas Asfouri/AFP

Wereldwijd worden er al tien verschillende kandidaten voor een Covid-19-vaccin bij vrijwilligers getest. Dat blijkt uit een overzicht dat de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) bijhoudt. Het gaat om vaccins die al in klinische studies bij mensen getest worden op veiligheid en effectiviteit. Daarnaast zijn er volgens de WHO nog 128 andere kandidaatvaccins in ontwikkeling.

Één goed vaccin zou de wereld al uit de brand helpen. Maar welk vaccin het beste zal werken is niet te voorspellen. Bovendien zijn de vaccins die in ontwikkeling zijn gebaseerd op verschillende principes met ieder hun eigen voor- en nadelen. Het is niet onwaarschijnlijk dat er straks meerdere vaccins tegen SARS-CoV-2 naast elkaar bestaan.

Vaccinfabrikanten en -instituten zijn verwikkeld in een koortsachtige race om als eerste een werkend vaccin op de markt te brengen. Het verst gevorderd lijkt een vaccin dat Oxford University, ontwikkelt in samenwerking met AstraZeneca, gevolgd door een kandidaat van het Amerikaanse bedrijf Moderna.

Het Oxford-vaccin is gebaseerd op een verkoudheidsvirus van chimpansees dat door genetische aanpassingen niet meer in staat is zich te vermenigvuldigen. Het vaccinvirus bevat ook het spike-eiwit van SARS-CoV-2; dat moet de afweerrespons oproepen. Het zal nu verder getest worden in een groep van 10.000 vrijwilligers, waarbij de helft het coronavaccin krijgt en de andere helft een meningokokkenvaccin, ter controle.

Het vaccin van de Amerikaanse concurrent Moderna is gebaseerd op mRNA, een stukje erfelijk materiaal van SARS-CoV-2, dat ervoor zorgt dat het lichaam van de gevaccineerde zelf een stukje van het SARS-CoV-2-spike-eiwit maakt, wat de afweer in gang zet. Deze aanpak is nog experimenteel: er is momenteel nog geen vaccin op de markt dat volgens dit principe werkt, maar de eerste testresultaten waren positief.

In een interview dinsdag met het medische vakblad JAMA zei Anthony Fauci, de directeur van de Amerikaanse National Institutes of Health dat de laatste onderzoeksfase met het Moderna-vaccin in juli zal beginnen. Het vaccin zal dan getest worden in 30.000 vrijwilligers, waarbij de helft ter controle een placebo-injectie krijgt. Hoe lang het duurt voordat duidelijk is of en in welke mate het vaccin effectief beschermt tegen Covid-19 hangt af van hoeveel besmettingen er zijn in de gebieden waar het vaccin getest wordt.

Een tekort aan infecties speelt Chinese ontwikkelaars van coronavaccins parten. Het bedrijf CanSino Biologics was op 16 maart de eerste die een klinische studie met een vaccin tegen het nieuwe coronavirus startte. Net als Oxford gebruikt het een verkoudheidsvirus als drager van een SARS-CoV-2 eiwit. CanSino gaat de laatste fase van het onderzoek in Canada uitvoeren, aangezien er in China momenteel niet voldoende infecties zijn

Sinovac, een ander Chinees bedrijf met een vergevorderd kandidaatvaccin, is in onderhandeling met Groot-Brittannië om daar de laatste test met vrijwilligers uit te voeren. Dit vaccin bestaat uit een dood coronavirus.

Fauci vertelde tegen JAMA dat hij erop rekent dat „tegen het einde van de zomer wereldwijd vier of vijf vaccins” in de cruciale laatste testfase zullen zitten. Hij is „voorzichtig optimistisch” dat een vaccin een einde kan maken aan de pandemie van het coronavirus. Waar Fauci zich zorgen over maakt is hoe lang de bescherming van een vaccin in stand zal blijven. „We zien dat mensen hun weerstand tegen goedaardige coronavirussen snel weer verliezen.”

Een vaccin zal, ook als het maar gedeeltelijk of tijdelijk werkt, de ontwikkeling van groepsimmuniteit in de bevolking een zet in de rug geven. Vanaf een niveau waarop zes op de tien mensen in de samenleving afweer hebben tegen het virus, zal iedere uitbraak vanzelf uitdoven, denken deskundigen. De opbouw van immuniteit door natuurlijke infecties gaat in de praktijk traag. Woensdag rapporteerde bloedbank Sanquin dat het aandeel van mensen met antilichamen tegen Covid-19 in Nederland gestegen was tot 5,5 procent begin mei, ten opzichte van 3 procent begin april.