Koepels van trappen en bogen

Nauwe verwanten bespreekt architectuur die verwant is. Vandaag: The Vessel in New York en de Sindone-kapel in Turijn.
Sacra Sindone-kapel van Guarino Guarini, Turijn, 1694
Sacra Sindone-kapel van Guarino Guarini, Turijn, 1694

The Vessel (Het Vat) heet de uitkijktoren in New York nog altijd. Toen de nieuwe toeristenattractie van Manhattan in de luxe wolkenkrabberwijk Hudson Yards vorig jaar open ging, werd New Yorkers gevraagd een betere naam te verzinnen. Maar ‘garbage can’, ‘beehive’ en ‘shoarma’ vielen niet in de smaak bij de opdrachtgevers, de investeerders in de Hudson Yards, die 200 miljoen dollar hadden besteed aan de folly vlakbij de High Line en de Hudson River.

Het geheel uit trappen en plateaus bestaande Vat moet worden wat de Eiffeltoren voor Parijs is. Maar het is niet waarschijnlijk dat The Vessel het Vrijheidsbeeld of het Empire State Building voorbijstreeft als hét merkteken van New York. Met een hoogte van slechts 45 meter overtreft de reuzenfolly bij de Hudson River het Parijse baken alleen in nutteloosheid. De Eiffeltoren doet tenslotte ook dienst als zendmast en biedt plaats aan twee restaurants, de bezoekers van The Vessel kunnen alleen maar de 154 trappen op en af of in een lift op en neer.

In artikelen over The Vessel valt vaak de naam Escher, de maker van ingenieuze prenten van interieurs met trappen. Maar welbeschouwd is de enige overeenkomst tussen Het Vat en Eschers prenten de nadrukkelijke aanwezigheid van trappen. Veel treffender is de gelijkenis van The Vessel met een bouwwerk waar helemaal geen trappen in voorkomen: de koepel van de Capella della Sacra Sindone in Turijn, die eind vorig jaar na een ruim twintig jaar durende restauratie eindelijk weer open ging voor het publiek.

Sacra Sidone-kapel van Guarino Guarini, Turijn, 1694 Foto Herman Bunzing

De gelijkenis valt het meest op als je van het bovenste plateau van The Vessel in de binnenruimte naar beneden kijkt. Dan zie je dat de trappen een patroon vormen dat sprekend lijkt op dat van het bovenste deel van de koepel van de Turijnse kapel die in de tweede helft van de 17de eeuw werd gebouwd als huisvesting voor de vermeende lijkwade van Jezus Christus. Het is alsof de ontwerper van The Vessel, de Britse architect Thomas Heatherwick (1970), het bovendeel van de Sindone-koepel als model heeft genomen voor zijn reuzenfolly.

De Sindone-kapel, voltooid in 1694, is ontworpen door Guarino Guarini (1624-1683), de Italiaanse wiskundige en barokarchitect die van ingenieuze (en schitterende) koepels zijn specialiteit had gemaakt. Zo is het bovenste deel van zijn Sindone-koepel een opeenstapeling van boogramen, waarop een ‘lantaarn’, een klein torentje, is gezet.

In wezen is The Vessel niet meer dan een omkering van de Sindone-koepel, waarbij de Turijnse stenen bogen zijn vervangen door twee trappen aan weerszijden van een plateau. Om het effect van een omgekeerde koepel te versterken heeft Heaterwick precies in het midden van de vloer een ronde lichtbron geplaatst. Zo komt het licht in de koepel van The Vessel van onderen, terwijl dat in de Capella della Sindone van boven komt.