Opinie

Kijk uit het raam, niet op het scherm

Wouter van Noort

Terwijl op mijn beeldschermen het wereldnieuws over me heen walst als een locomotief, zie ik uit mijn raam iets heel anders. In mijn Rotterdamse wijk leggen de buren geveltuintjes aan. Aangespoord door een schattig gemeenteproject worden de straten snel groener en leefbaarder.

Twitter zuigt me terug: „When the looting starts, the shooting starts”. Iedereen boos op de demonstranten op de Dam. De camera’s en de algoritmes gericht op het uitvergroten van de verontwaardiging in plaats van de verbinding.

De blik maar snel weer uit het raam: zongebruinde buren eindelijk weer op weg naar een terras. Posters met de slogan ‘#supportyourlocals’. Knuffelberen nog in de ramen van de ‘berenjacht’ die mensen spontaan organiseerden om buurtkinderen tijdens quarantaine te vermaken.

De werkelijkheden van het raam en het scherm lijken nog meer van elkaar losgekoppeld dan anders. Onderzoekers van het project Hedonometer.org meten op basis van steekwoordenanalyse al jaren wat de gemiddelde stemming is op Twitter. Het was nog nooit zo negatief als de afgelopen week. Ook op straat zijn genoeg zorgen, maar daar zie ik de laatste maanden vooral veerkracht, optimisme, gemeenschapszin.

Wat is échter? De Libanese denker Nassim Nicholas Taleb waarschuwt al langer dat het veel makkelijker is om ‘macrobullshit’ te verkopen dan ‘microbullshit’. Bullshit over lokale zaken wordt veel sneller ontkracht. Probeer in je wijk maar eens nepnieuws over je buurman te verspreiden zonder dat hij daarachter komt en het rechtzet. Maar op sociale media wint macrobullshit.

De massale schermverslaving faciliteert verdere virtualisering van de publieke discussie. De discussies op onze beeldschermen hebben meestal wel wortels in de realiteit maar worden zó uitvergroot door algoritmes en sentimenten dat ze steeds verder los raken van het dagelijkse leven. Die ontkoppeling is al jaren bezig, niet alleen op sociale media. Hoeveel heeft de aandelenbeurs nog met de reële economie te maken? Gaan discussies in politiek en praatprogramma’s niet best vaak over macrobullshit in plaats van échte zaken?

Wie uit het raam kijkt ziet wel eens ellende maar vooral buren die samen problemen oplossen en elkaar helpen. Wie op het scherm kijkt ziet veel uitvergrote onzin en woedeporno.

Het racisme waar nu zoveel boosheid om draait, is zeker geen onzin. Maar sociale media zijn emotiefabrieken die afleiden van de kern van de zaak. Facebook en Twitter kúnnen hun algoritmes ook richten op het uitvergroten van hoop, veerkracht en verbinding. Op dialoog in plaats van ruzie. Als ze dat niet snel doen, dreigt veel meer ontwrichting vrees ik.

Maar in plaats van daarover kwaad te twitteren, ga ik straks weer eens lekker door mijn buurt wandelen. Het is tijd om vaker uit het raam te kijken, en minder op het scherm.

Wouter van Noort (w.vannoort@nrc.nl, @WvNoort) vervangt deze weken Lotfi El Hamidi op deze plek.