Intelligent door de pomp gaan

Ewoud Sanders

Woordhoek

Een denktank van de Sociaal-Economische Raad (SER) bracht onlangs een rapport uit met adviezen over het herstel van economie en werkgelegenheid ná corona. Titel: De contouren van een intelligent herstelbeleid. De toevoeging van het woord intelligent was natuurlijk een knipoog naar de intelligente lockdown, een woordcombinatie die we nog lang zullen associëren met Mark Rutte.

De premier bedoelde ermee: de burger is medeverantwoordelijk voor het opvolgen van de coronaregels; we moeten die zelf slim toepassen. Geldt dat ook voor het intelligente herstelbeleid van de SER? Ja, volgens de denktank zullen „ook in het herstelbeleid eigen verantwoordelijkheid, solidariteit en veerkracht belangrijke kernelementen moeten zijn”.

We zien hier dus het verder oprekken (Rutte zou wellicht zeggen: oplieren) van het woord intelligent, dat tot voor kort slechts ‘slim’ of ‘schrander’ betekende, dus: ‘vlug van begrip of daarvan blijk gevend’. Nu zijn daar elementen als solidair en (mede)verantwoordelijk bijgekomen.

Dankzij de intelligente lockdown en nu de intelligente open-up, beleeft het woord intelligent goede tijden. Elsevier Weekblad kopte vorige week „Op naar een intelligente euro”, De Telegraaf stelde: „Intelligente economie na corona is geen linkse economie”. Elders vond ik recente berichten over een „intelligente longecho” en een „intelligente kickstart voor ondernemers”.

Intelligent is dus een modewoord, wat als bijeffect lijkt te hebben dat ook slim in de lift zit. Zo hoorde ik minister Sigrid Kaag (D66) vorige week zeggen dat zij als minister voor Buitenlandse Handel volop bezig is „om de Nederlandse handel weer op een slimme manier te kunnen vermarkten” – een zin waarbij „op een slimme manier” geheel overbodig is.

Overigens is Ruttes intelligente lockdown bij mijn weten niet rechtstreeks uit het Engels overgenomen, zoals je zou verwachten, maar een vertaling van targeted lockdown. Het zou mij niet verbazen als een van de langetermijneffecten van de coronacrisis zal blijken te zijn dat intelligent een betekenisuitbreiding heeft ondergaan. Dat het vaker zal worden gebruikt voor zoiets als ‘op basis van gedeelde verantwoordelijkheid’.

Door de pomp gaan

Geert Wilders twitterde vorige week: „Onbegrijpelijk. Ontslagboete is bijna helemaal geschrapt. Toch is Asscher door de pomp en tevreden.” Hij zette er een filmpje bij waarop je hem, in een Kamerdebat, tegen een glimlachende Lodewijk Asscher tekeer hoort gaan. In dat filmpje zegt Wilders als eerste: „U bent gewoon door de pomp, u bent gewoon door de pomp. U heeft helemaal niet gekregen wat u wilde.”

Hoe je ook denkt over Wilders’ politieke opvattingen: hij is een knappe en behendige populist. Hij spreekt de taal van het volk, houdt het doorgaans kort en helder en weet te scoren met zinnetjes als „doe ff normaal”.

Of hij ook heeft gescoord met „U bent gewoon door de pomp” is zeer de vraag, want die uitdrukking is niet algemeen bekend. Ik weet dat omdat ik er een twitterpoll aan heb gewijd. Slechts zeven procent van de ruim negenhonderd respondenten kende de uitdrukking, die eigenlijk luidt: door de pomp gaan. Het gaat om een zegswijze die oorspronkelijk uit het kleermakersvak komt. De betekenis is ‘van mening veranderen’, kennelijk zoals je confectiewerk kunt aanpassen. Politici zeggen het wel vaker.

Je mag aannemen dat Wilders dit pompfragment op Twitter deelde om er goede sier mee te maken. Dat lijkt mij een inschattingsfout.

schrijft elke week over taal. Twitter: @ewoudsanders.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.