De beste theater-, cabaret-, musical- en dansvoorstellingen van afgelopen seizoen volgens de NRC-critici

Theater Wat waren de beste theatervoorstellingen van seizoen 2019/2020? En welke acteurs en actrices leverden de meest indrukwekkende prestaties? Ook in dit onvoltooide seizoen maken de NRC-critici de balans op.

Weg met Eddy Bellegueule, van Toneelschuur Producties.
Weg met Eddy Bellegueule, van Toneelschuur Producties. Foto Sanne Peper

THEATER Top-10 NRC-critici

1. Weg met Eddy Bellegueule door Toneelschuur Producties

2. Eindspel door Erik Whien/ Theater Rotterdam

3. De Poolse Bruid van Toneelgroep Echo en het Noord Nederlands Toneel

4. Dagboek van een leeg bed door Mokhallad Rasem/ Toneelhuis

5. All Over – Acts Of Love door Marcus Azzini / Oostpool / ICK

6. Immens door Casper Vandeputte/ Theater Utrecht

7. Status door Marjorie Boston en Maarten van Hinte/ RIGHTABOUTNOW INC.

7. Ilias (de Oerol 2019-versie) door Orkater / De Nieuwkomers

7. Sexual Healing door Jeroen De Man/ Het Nationale Theater

10. Angels in America door Tom Dewispelaere en Stijn van Opstal/ Olympique Dramatique/ Toneelhuis

(samengesteld door Elisabeth Oosterling, Marijn Lems, Ron Rijghard en Sander Janssens)

Top-10 Elisabeth Oosterling

1. De Poolse Bruid van Toneelgroep Echo en het Noord Nederlands Toneel

Adembenemende, intieme vertelling over twee mensen die tot elkaar veroordeeld zijn. Toptheater door de zinderende tekst en ijzersterk acteerwerk.

2. Ilias (de Oerol 2019-versie) door Orkater / De Nieuwkomers

Door het ontembare spel van de acteurs, die het duinzand alle kanten doet opspatten, sprankelt deze performance. Visueel een plaatje, de muziek valt er prachtig mee samen.

3. Weg met Eddy Bellegueule door Toneelschuur Producties

Regisseur Eline Arbo trekt je een muzikaal universum in, om vervolgens zorgvuldig Eddy’s levensverhaal uit te tekenen. De fantastisch spelende acteurs geven een veelkleurig beeld van zijn worstelingen én omgeving.

4. God is een moeder door Toneelgroep Oostpool en Adelheid+Zina

Aanschuiven aan de spreekwoordelijke keukentafel in deze ontroerende voorstelling over religie, homoseksualiteit en ouder/kind-relaties. De performance voelt uiterst persoonlijk, maar wordt nergens particulier.

5. The beauty queen of Leenane door Toneelschuur Producties

Keja Klaasje Kwestro speelt een glansrol als dochter in een benauwende relatie met haar moeder. Doordrenkt van zwarte humor creëert deze voorstelling een bizar sfeertje, die je volledig in zijn greep neemt.

6. Dangerous Liaisons door Bos Theaterproducties

Een klassieker in een kleurrijk jasje, waarbij de intriges elkaar in hoog tempo opvolgen. De tekst danst en de acteurs spelen hoog spel.

7. Amadeus door De Theateralliantie i.s.m. Het Nationale Theater

De strijd tussen Mozart en concurrent Salieri zindert van het toneel in deze knappe bewerking, waarbij vlotte scènes en opera hand in hand gaan.

8. Mammoet door Stichting Het Pauperparadijs

Op een prachtige locatie in Drenthe ontvouwt zich een vertelling van epische proporties. Dit is een verrassend spektakelstuk mét zelfbedacht prehistorisch taaltje.

9. Decemberdagen door Rudolphi Producties

In de aanloop naar het kerstfeest loopt de spanning tussen een moeder en haar dochters op. In de knap opgebouwde tekst prikken splinters uit het verleden steeds nadrukkelijker door het tafellinnen.

10. Hanna van Hendrik door Stichting Hanna van Hendrik ism Schouwburg Hengelo

Ambitieus locatietheater in Twente, dat slaagt door leuke gimmicks en een sterke soundtrack van Her Majesty.

De Poolse Anna (Lotte Dunselman) en de Groningse boer Henk (Paul van der Laan) in ‘De Poolse bruid’.

Foto Polle B. Willemsen

Top-10 Marijn Lems

1. Weg Met Eddy Bellegueule door Eline Arbo / Toneelschuur Producties

Magistrale bewerking van de autobiografische roman van Édouard Louis, die zo behendig met stijlen en genres jongleert dat het zijn eigen, nieuwe werkelijkheid schept.

2. Status door RIGHTABOUTNOW INC.

Dans, theater en muziek vormen een vloeiend geheel ten dienste van een verhaal over de toenadering tussen een Nederlandse man en zijn in Senegal geboren zoon.

3. All Over – Acts Of Love door Marcus Azzini / Oostpool / ICK)

Toneelauteur Hannah van Wieringen schreef een ontwapenend mooie dialoog over liefde, intimiteit, afscheid en milieurampen. In een wervelende enscenering brengen ICK en Oostpool dans en toneel naadloos bij elkaar.

4. Sekse(n) door De Koe / mugmetdegoudentand

Een gesprek op het scherpst van de snede, meanderend maar pijnlijk, een uiterst eerlijke ontmanteling van vastgeroeste ideeën over intimiteit, schaamte en kwetsbaarheid.

5. Zwart Water door Eline Arbo / NNT

Net als in Weg Met Eddy Bellegueule zet regisseur Eline Arbo hier beweging en tekst op zo’n complementaire manier in dat het pure lyriek wordt.

6. De Living door Ersan Mondtag / NTGent

Een van de meest unieke voorstellingen van het jaar. Regisseur Ersan Mondtag’s spannende spel met een dubbele realiteit wordt gedragen door de ijzersterke performances van de twee zussen die elkaars spiegelbeeld spelen.

7. Dagboek Van Een Leeg Bed door Mokhallad Rasem / Toneelhuis

Hoe verbeeld je een oorlog van op afstand? De prachtige poëtische teksten van Mokhallad Rasem praten om de tragedie heen en treffen juist daarom doel.

8. La Pretenza door Jan Hulst & Kasper Tarenskeen / Frascati Producties

Het gevoel van verlies dat door de voorstelling van Hulst & Tarenskeen verweven zit is steeds tastbaar achter de stuntelende onmacht van de hoofdpersonages. Hoe zeg je vaarwel tegen een heel wereldbeeld?

9. Eindspel door Erik Whien / Theater Rotterdam

Bijzonder scherpe bewerking van Beckett-klassieker, die nieuwe betekenis krijgt in deze tijden van nakende klimaatrampen. Hans Croiset en René van ’t Hof zijn het duo van het jaar.

10. Me, Myself & Roger Scruton door Caro Derkx / Toneelacademie Maastricht

Vitaal politiek theater dat op kraakheldere wijze de verleidingen van nieuwrechts inzichtelijk maakt. Maker/performer Caro Derkx laveert in haar mockumentary behendig tussen feit en fictie.

Top-10 Ron Rijghard

1. Weg met Eddy Bellegueule door Eline Arbo/ Toneelschuur Producties

Kaleidoscopisch beeld van de helse jeugd van een jongen die zijn . homoseksualiteit ontdekt in een vijandig arbeidsmilieu. Visueel spektakel, groots acteren.

2. Sexual Healing door Jeroen De Man/ Het Nationale Theater

Auteurs Kasper Tarenskeen en Jan Hulst schreven een spitse tekst, die door acteurs en regisseur Jeroen De Man tot een knetterende komedie wordt gekneed.

3. Angels in America door Tom Dewispelaere en Stijn van Opstal/ Olympique Dramatique/ Toneelhuis

Acteursfeestje. Het flamboyante spel legt het menselijk onvermogen bloot in de begindagen van de aidsepidemie in de jaren tachtig.

4. Immens door Casper Vandeputte/ Theater Utrecht

Formidabele tekst, prachtig gespeeld door Vincent van der Valk. Een zinderende voorstelling, die nabrandt als de kopstoot van een hooligan.

5. All Over-Acts of Love door Hannah van Wieringen/ Oostpool/ ICK Amsterdam

Wonderschone dialogen van Hannah van Wieringen, die goed besteed zijn aan twee heerlijke acteurs: Ludwig Bindervoet en Kendrick Etmon.

6.Een leven lang seks door Sanne Schuhmacher/ Wieke ten Cate/ Bellevue

Op poëtische, liefdevolle wijze worden de seksuele ervaringen van een man in al zijn levensfases doorgenomen. Verrukkelijk lichtvoetig en inzichtelijk theater.

7. Yves Saint Laurent, Florian Myjer/ Frascati Producties/ De Warme Winkel

Briljante performance over creatieve kracht, de penis en de vagina, in het eerste half uur. Fysiek uitdagend en tekstueel haarscherp. In de tweede helft ebt de opwinding wat weg.

8. Familie door Milo Rau/ NT Gent

In al zijn gestileerde eenvoud een snijdend documentair portret van een gezinsmoord, met ijselijk slotbeeld.

9. The Tree, Alexandra Broeder/ Frascati Producties

Magisch spel van zeven meisjes van Bascule, centrum voor kinder- en jeugdpsychiatrie in Amsterdam.

10. Eindspel door Erik Whien/ Theater Rotterdam

Puntgave, komische interpretatie van de Beckett-klassieker, met een uitmuntende René van ’t Hof.

Top-10 Sander Janssens

1. Weg met Eddy Bellegueule door Eline Arbo/ Toneelschuur Producties

Deze hartverscheurende theatervoorstelling, over personages die zichtbaar worstelen met zichzelf en de ander, was het onmiskenbare hoogtepunt van dit theaterseizoen.

2. Eindspel door Erik Whien/ Theater Rotterdam

Een prettig meerduidige toneelavond vol humor en ontroering, die je als toeschouwer tegelijkertijd deelgenoot maakt als vervreemdt van de absurditeit van het leven.

3. Dagboek van een leeg bed door Mokhallad Rasem/ Toneelhuis

Mokhallad Rasem goot zijn persoonlijke vluchtverhaal in een gedurfd sobere, poëtische toneelvertelling vol weemoed, verdriet en stil verlangen.

4. Jihad van liefde door George en Eran, Senf, Meervaart, Amsterdams Andalusisch Orkest

Een aangrijpend portret van rouw en verdriet, en tegelijkertijd een treffend egodocument van een moslim in een verhardende westerse wereld.

5. De Poolse Bruid door Toneelgroep Echo en het Noord Nederlands Toneel

Lotte Dunselman en Paul van der Laan gaven op schitterende wijze vorm aan toenadering en overgave, zowel naar de ander toe als naar zichzelf.

6. Orestes in Mosul door Milo Rau/ NTGent

Regisseur Milo Rau toonde in deze belangwekkende voorstelling hoe eeuwenoude dilemma’s nergens aan actualiteit hebben ingeboet en onderstreepte de niet te overschatten waarde van verhalen en kunst.

7. Bobby Baxter door Thomas Dudciewicz/ Urland

Met millimeteracteren en zijn weergaloze dictie sleurde meesterverteller Thomas Dudciewicz de toeschouwer door hele seizoenen aan Scandinavische thrillers. Een intelligent taalconstruct en een verstild toneelbeeld versterkten de onheilspellende sfeer.

8. Immens door Casper Vandeputte/ Theater Utrecht

In deze ijzersterke toneeltekst, gebaseerd op werk en leven van Nietzsche, kwamen alle waarheden op losse schroeven te staan.

9. Rijgen door Sarah Moeremans/ NTGent

Een acteerfeestje om je vingers bij af te likken, waarbij de drie toneelspelers de toeschouwers voortdurend inpakten met ingeleefd, liefdevol en grillig spel.

10. Part-time Paradise door Tryater, Skoft&Skiep

Het verborgen pareltje op Oerol bevond zich afgelopen editie op de camping, waar in een prachtige mozaïekvoorstelling het ecosysteem en de sociale structuren van de recreërende mens werden onderzocht.

TONEELSCHRIJFPRIJS (Beste script)

Elisabeth Oosterling:

Jibbe Willems: De Poolse Bruid

Hannah van Wieringen: All Over – Acts Of Love

Esther Duysker i.s.m. Jette Derlagen en Helen Kamperveen: Decemberdagen

Marijn Lems:

Mokhallad Rasem: Dagboek Van Een Leeg Bed

Hannah van Wieringen: All Over – Acts Of Love

Magne van den Berg: GOD?

Sander Janssens:

Jibbe Willems: De Poolse Bruid

Magne van den Berg: GOD?

Vincent van der Valk en Casper Vandeputte: Immens

Ron Rijghard:

Hannah van Wieringen: All Over – Acts Of Love

Jan Hulst en Kasper Tarenskeen: Sexual Healing

Sanne Schuhmacher: Een leven lang seks

‘Angels in America’ van Olympique dramatique/ Toneelhuis

ACTEERPRIJZEN

Elk jaar nomineert de Toneeljury acteurs en actrices voor de VSCD Toneelprijzen. Dit jaar worden er geen prijzen uitgereikt. Het Toneelgala, waarmee Het Theater Festival normaliter afsluit, is geannuleerd. De NRC-critici kiezen hun eigen favorieten. Vermeldingen zijn in willekeurige volgorde.

Wat valt op: uit Sexual Healing van Het Nationale Theater worden maar liefst vijf verschillende acteurs genoemd.

Romana Vrede wordt drie keer genoemd. Keja Klaasje Kwestro en Sanne Samina Hanssen twee keer.

Jesse Mensah en René van ‘t Hof worden drie keer genoemd. Mark Rietman, Vincent van der Valk twee keer.

THEO D’OR (beste vrouwelijke hoofdrol)

Elisabeth Oosterling

Keja Klaasje Kwestro in The beauty queen of Leenane van Toneelschuur Producties

Romana Vrede in Sexual Healing van Het Nationale Theater

Tjitske Reidinga in Dangerous Liaisons van Bos Theaterproducties

Marijn Lems:

Doris Bokongo Nkumu in De Living van Ersan Mondtag / NTGent

Nathalie Bokongo Nkumu in De Living van Ersan Mondtag / NTGent

Naomi Velissariou in Permanent Destruction – The HM Concert van Naomi Velissariou

Sander Janssens:

Marlies Heuer in Verhaal van myn droevig leeven van Rudolphi Producties

Sofie Decleir in De aanzegster van Zuidpool

Sylvia Poorta in The Children van Het Nationale Theater

Ron Rijghard:

Sanne Samina Hanssen in Angels in America van Olympique Dramatique/ Toneelhuis.

Keja Klaasje Kwestro in The Beauty Queen of Leenane van Toneelschuur Producties

Jacqueline Blom in The Beauty Queen of Leenane van Toneelschuur Producties

LOUIS D’OR

(beste mannelijke hoofdrol)

Elisabeth Oosterling:

Paul van der Laan in De Poolse Bruid van Toneelgroep Echo en het Noord Nederlands Toneel

Mark Rietman in Dangerous Liaisons van Bos Theaterproducties

Marcus Azzini in God is een moeder van Toneelgroep Oostpool en Adelheid+Zina

Marijn Lems:

Ludwig Bindervoet in All Over – Acts Of Love van Toneelgroep Oostpool/ ICK Amsterdam

René van ‘t Hof in Eindspel van Theater Rotterdam

Mohammed Azaay in Jihad van liefde van George en Eran, Senf, Meervaart, Amsterdams Andalusisch Orkest

Sander Janssens:

Porgy Franssen in Peachez van Toneelgroep Maastricht

René van ’t Hof in Eindspel van Theater Rotterdam

Vincent van der Valk in Immens van Theater Utrecht

Ron Rijghard:

Mark Rietman in Dangerous liaisons van Bos Theaterproducties

Lukas Smolders als in Angels in America van Olympique Dramatique/ Toneelhuis

Vincent van der Valk in Immens van Theater Utrecht

COLOMBINA

(beste vrouwelijke bijrol)

Elisabeth Oosterling:

Stephanie Louwrier in De Verleiders Female van Bos Theaterproducties

Soumaya Ahouaoui in Othello van Karina Kroft

Hanna van Vliet in Dangerous Liaisons van Bos Theaterproducties

Marijn Lems:

Ellen Parren in Mijn Moeder Is Een Diva van De Toneelmakerij

Romana Vrede in Sexual Healing van Het Nationale Theater

Sanne Samina Hanssen in Angels In America van Olympique Dramatique/ Toneelhuis

Sander Janssens:

Anne-Chris Schulting in Stallerhof van Afslag Eindhoven

Henke Tuinstra in Back to Oz van het filiaal, Slagwerk Den Haag, K.O.Brass)

Mariana Aparicio Torres in Sexual Healing van Het Nationale Theater

Ron Rijghard:

Ellen Parren als Erica in Het verhaal van Erica Speen (een remake) door Circus Treurdier

Romana Vrede in Sexual Healing van Het Nationale Theater

ARLECCHINO

(beste mannelijke bijrol)

Elisabeth Oosterling:

Jesse Mensah in Weg met Eddy Bellegueule van Toneelschuur Producties

René van ’t Hof in Eindspel van Theater Rotterdam

Floyd Koster in Christine van Stralen, de musical van De Gemeenschap

Marijn Lems:

Tim Linde in La Pretenza van Frascati Producties

Hein van der Heijden in Sexual Healing van Het Nationale Theater

Rop Verheijen in Zwijnenstal van Theater Sonnevanck / De Nederlandse Reisopera

Sander Janssens:

Jesse Mensah in Ilias van KONVOOI/ Orkater

Rick Paul van Mulliigen in Small Town Boy van Toneelgroep Oostpool, Internationaal Theater Amsterdam

Louis van der Waal in Rijgen van NTGent

Ron Rijghard:

Jesse Mensah in Weg met Eddy Bellegueule van Toneelschuur Producties

Mark Kraan in Sexual Healing van Het Nationale Theater

Bram Suijker in Sexual Healing van Het Nationale Theater

NRC ENSEMBLEPRIJS

(beste cast)

Victor IJdens, Jesse Mensah, Felix Schellekens en Romijn Scholten in Weg met Eddy Bellegueule.

MUSICALS Top-5 Elisabeth Oosterling

1. Fun Home door Opus One i.s.m. ITA

Een innemende Off-Broadway-musical met fris spel en scènes die raken. Trefzeker regisseert Koen van Dijk een voorstelling over homoseksualiteit en falende communicatie in een Amerikaans gezin.

2. Lazarus door Stage Entertainment

Een musical als Lazarus zie je zelden: de unieke (beeld)taal van Ivo van Hove en Jan Versweyveld schept een dystopie aan de hand van indrukwekkende Bowie-bewerkingen.

3. Tina door Stage Entertainment

Het levensverhaal van Tina Turner slingert langs grimmige scènes en opzwepende acts. Het is een show die overdondert - en de titelrol van Nyassa Alberta nog het meest.

4. Goodbye Norma Jeane door De Theater BV

Deze musical heeft een sensationeel uitgangspunt, maar opvallend ingetogen wordt vervolgens de vrouw achter Marilyn Monroe onthuld, terwijl de composities je kippenvel bezorgen.

5. Annie door de Theateralliantie en Mark Vijn Theaterproducties

In deze bewerking leest musicalklassieker Annie als een stripboek met een creatieve vormgeving en heldere muziek.

JEUGDTHEATER Top-5 Marijn Lems

1. GOD? door Timothy de Gilde / Toneelgroep Oostpool / Theater Sonnevanck

2. Het Dier, Het Dier En Het Beestje door Jetse Batelaan / Theater Artemis

3. Zwijnenstal door Marije Gubbels / Theater Sonnevanck / De Nederlandse Reisopera

4. Heidi Pippi Sissi Ronnie Barbie door Eva Line de Boer / NTJong

5. Mijn Moeder Is Een Diva door Paul Knieriem / De Toneelmakerij

DANS Top-5 Francine van der Wiel

1. Revisor van Crystal Pite & Jonathon Young

Opnieuw een voltreffer van choreografe Crystal Pite en schrijver/theatermaker Jonathon Young, met Pite’s kenmerkende ‘body sync’ bewegingstaal tot in perfectie uitgevoerd.

2. Sweet like a chocolate van Emio Greco & Pieter C. Scholten.

Een juweeltje van een duet, spannend door de vele stemmingswisselingen en de voortdurend wisselende machtsbalans tussen Victor Callens en de charismatische jonge danseres Maria Ribas.

3. Museum Motus Mori – Katja Heitmann.

Prikkelend en ontroerend museaal concept met de kleinste menselijke beweging, vluchtig en veelal over het hoofd gezien, in de hoofdrol.

4. A quiet evening of dance van William Forsythe.

Hoe een ‘lesje dansanalyse’ ook opwindend kan zijn: een van de invloedrijkste vernieuwers van de klassieke dans toont zijn rijkgevulde gereedschapskist, waarin natuurlijk ook de jongste aanwinst, hiphop, niet ontbreekt.

5. Cathedral – Scapino Ballet Rotterdam.

De dansers van Scapino schitteren in het dystopische toekomstbeeld dat gastchoreograaf Marcos Morau schetst in zijn unieke, hypergefragmenteerde danstaal

CABARET Top-5 Petra Possel

1. Alex Klaasen met Showponies 2

Messcherp en ontroerend vervolg op ‘Showponies 1’, waarin Klaasen en zijn equipe met zang, dans en andere showelementen op indringende wijze laten zien wat ‘uit de kast komen’ werkelijk betekent. Onmiskenbaar een voorstelling die uit innerlijke noodzaak is geboren.

2. Kasper van der Laan met 1 kilo

Het langverwachte debuut van een getalenteerde jongeman met rossige baard, woeste haardos, rubberen lichaam en ietwat hoge stem. Van der Laan opent met ‘Het gaat niet goed met de wereld’ om het vervolgens over het alles van niets te hebben, zoiets als 1 kilo veren.

3. Rundfunk met Todesangstschrei

Absurdisme van de bovenste plank, niks geweeklaag over de toestand in de wereld, maar pure pesterij van de leukste jongetjes van de klas. Humor tot het gaatje.

4. Stefano Keizers met Sorry Baby

‘Bloedstollend cabaret’, schreef NRC over de meest revolutionaire voorstelling van het jaar waarin niets is wat het lijkt. ‘Bij Sorry Baby volgt geen amusement, geen verlichting, geen beloning, geen bevrijding. Er is alleen ongemak en ongeloof.’

5. Sanne Wallis de Vries met Kom

De premiere vlak voor de lockdown was een juweeltje, waarin de stoere, zelfverzekerde Wallis de Vries om de eer streed met de eeuwig twijfelende. Een parade aan actuele onderwerpen uit het leven van een vrouw van rond de vijftig en een wervelende show met zang en dans.